به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، درختان کهنسال باغستان فردوس که سال‌ها در حاشیه شاه‌جوی قنات جهانی بلده قد برافراشته‌اند و بخشی از هویت تاریخی و طبیعی این منطقه به شمار می‌روند، این روزها با چالشی تازه روبه‌رو شده‌اند؛ عملیاتی که با هدف لای‌روبی و بازگشایی مسیر انتقال آب انجام شد، اما انتشار تصاویر آسیب به ریشه درختان تاریخی، نگرانی مردم و واکنش دستگاه‌های متولی را به دنبال داشت.
بر اساس اعلام اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی، استفاده از ماشین‌آلات سنگین در جریان لای‌روبی شاه‌جوی قنات بلده، به ریشه بیش از 90 اصله درخت تاریخی در خیابان سرتخت باغستان علیا آسیب وارد کرده است. این در حالی است که به گفته مسئولان میراث فرهنگی، لای‌روبی مسیر در سال‌های گذشته به شیوه سنتی و با استفاده از نیروی انسانی انجام می‌شده است.
میراث فرهنگی خواستار پیگیری قانونی شد
سید احمد برآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی، در واکنش به این اتفاق از اعزام کارشناسان فنی برای بررسی آسیب‌های واردشده خبر داد و بر ضرورت پیگیری قانونی موضوع، مطالبه خسارت و برخورد با عاملان تخلف احتمالی تأکید کرد و اعلام کرد که بررسی ابعاد حادثه از سوی دستگاه متولی میراث فرهنگی دنبال خواهد شد. آسیب به ریشه درختان کهنسال از آن جهت اهمیت دارد که آثار احتمالی آن ممکن است در کوتاه‌مدت به‌طور کامل مشخص نشود و تعیین وضعیت درختان نیازمند ارزیابی کارشناسان متخصص باشد.
شرکت میاه بلده: هدف از عملیات، پیشگیری از خسارت بود
در پی انتشار تصاویر و گزارش‌های مربوط به این اتفاق، شرکت میاه بلده نیز با انتشار توضیحاتی، هدف از اجرای عملیات را بازگشایی مسیر آب و پیشگیری از خسارت‌های احتمالی عنوان کرد. بر اساس توضیحات منتشرشده از سوی این شرکت، با توجه به هشدارهای هواشناسی و احتمال بارندگی شدید، عملیات پاکسازی و لای‌روبی برای افزایش ظرفیت عبور آب و جلوگیری از آب‌گرفتگی منازل و املاک مجاور انجام شده است.
این شرکت اعلام کرده است که انباشت برگ، شاخه، رسوبات، گل‌ولای و ریشه‌های رشدکرده در مسیر جوی، لای‌روبی دوره‌ای را ضروری می‌کند و هدف از اجرای عملیات، قطع یا از بین بردن درختان نبوده است. در توضیحات شرکت همچنین آمده است که در سال‌های گذشته نیز ریشه‌های برجسته‌ای که مانع عبور آب می‌شدند، با ابزار دستی بریده می‌شدند.
شرکت میاه بلده از هماهنگی تلفنی با شهرداری باغستان در روز پیش از عملیات برای انتقال گل‌ولای خارج‌شده خبر داده و آمادگی خود را برای ارائه مستندات و تصاویر مربوط به عملیات اعلام کرده است. با این حال، بررسی اینکه شیوه اجرای عملیات با الزامات حفاظت از درختان تاریخی و ضوابط مربوط به این محدوده انطباق داشته یا خیر، بر عهده مراجع کارشناسی و قانونی است.
ورود فرمانداری فردوس؛ تشکیل جلسه اضطراری برای بررسی حادثه
در ادامه واکنش‌ها، فرمانداری فردوس نیز به موضوع ورود کرد. بر اساس گزارش منتشرشده از جلسه اضطراری روز چهارشنبه 15 مهرماه 1405، این نشست با حضور فرماندار فردوس، معاون فرماندار، بخشدار اسلامیه، مسئولان میراث فرهنگی و منابع طبیعی، شهردار باغستان و جمعی از کارشناسان و مطلعان محلی برگزار شد.
در این جلسه، بررسی حقوقی و قضایی موضوع با همکاری دستگاه‌های متولی از جمله اداره‌کل میراث فرهنگی خراسان جنوبی در دستور کار قرار گرفت. همچنین مقرر شد گروهی از متخصصان حوزه درختان کهنسال و فضای سبز برای بررسی وضعیت درختان آسیب‌دیده و ارائه راهکارهای علمی احیا و نجات آن‌ها به شهرستان دعوت شوند. بر اساس تصمیمات این نشست، اقدامات تخصصی برای تیمار و احیای ریشه درختان نیز پس از بررسی کارشناسی و تحت نظارت متخصصان انجام خواهد شد.
پیشینه تاریخی؛ درختانی که سال‌ها پیش ثبت ملی شدند
اهمیت این حادثه زمانی بیشتر روشن می‌شود که به پیشینه تاریخی درختان مسیر شاه‌جوی بلده توجه شود. درختان کهنسال این مسیر در سال 1394 در فهرست میراث طبیعی ملی به ثبت رسیدند؛ مجموعه‌ای که در امتداد شاه‌جوی بلده از باغستان علیا و باغستان سفلی تا اسلامیه و فردوس قرار دارد. بر اساس اطلاعات منتشرشده هنگام ثبت ملی، طول مسیر شاه‌جوی بلده حدود 19 کیلومتر است که نزدیک به 9 کیلومتر آن از پوشش متراکم درختان برخوردار بوده است.
در بررسی‌های آن زمان، شمار درختان مسیر 2 هزار و 388 اصله اعلام شده و قدمت برخی از آن‌ها بین 80 تا 250 سال برآورد شده بود. گونه‌هایی مانند بید، چنار، توت، نارون، سپیدار، گردو، کاج، اقاقیا، سنجد و سرو از جمله درختان این مجموعه تاریخی هستند. کاشت درختان در حاشیه شاه‌جوی بلده، علاوه بر ایجاد سایه و شکل‌گیری منظر طبیعی منطقه، از گذشته با جریان آب، کشاورزی و زندگی ساکنان باغستان پیوند داشته است.
قنات جهانی بلده؛ میراثی فراتر از یک مسیر انتقال آب
قنات بلده فردوس یکی از قنات‌های ایرانی ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو است که نقش مهمی در تأمین آب کشاورزی این منطقه دارد. پیشینه تاریخی این مجموعه و پیوند آن با باغستان‌های فردوس سبب شده است که حفاظت از شاه‌جوی بلده و درختان پیرامون آن، تنها موضوعی مرتبط با نگهداری یک کانال انتقال آب نباشد، بلکه به حفاظت از یک منظر تاریخی و فرهنگی نیز مربوط شود. پیش از حادثه اخیر نیز مسئولان میراث فرهنگی فردوس درباره ضرورت مشارکت مردم و دستگاه‌های اجرایی برای حفاظت از درختان بلده و مقابله با تهدیدهایی مانند خشکسالی، آفات و آسیب‌های ناشی از نگهداری نامناسب هشدار داده بودند.
سرنوشت درختان آسیب‌دیده چه می‌شود؟
اکنون با ورود فرمانداری و دستگاه‌های تخصصی به موضوع، چند مسئله اساسی همچنان نیازمند پاسخ روشن است؛ میزان واقعی آسیب واردشده به ریشه درختان، وضعیت مجوزها و نظارت بر عملیات، امکان احیای درختان و مسئولیت جبران خسارت احتمالی. از سوی دیگر، با توجه به ارزش تاریخی مجموعه، ضرورت دارد نتایج بررسی‌های کارشناسی و اقدامات حفاظتی به‌صورت شفاف اعلام شود تا ضمن رفع نگرانی مردم، از تکرار حوادث مشابه جلوگیری شود.
حفاظت از درختان کهنسال باغستان فردوس، علاوه بر پیگیری حقوقی حادثه، نیازمند برنامه‌ای تخصصی برای مراقبت از ریشه‌ها و پایش وضعیت سلامت درختان در ماه‌های آینده است. آنچه امروز اهمیت دارد، جلوگیری از تبدیل آسیب‌های فعلی به خسارت‌های جبران‌ناپذیر برای میراث طبیعی و تاریخی فردوس است؛ میراثی که حفظ آن مسئولیتی مشترک برای متولیان و جامعه محلی محسوب می‌شود.
انتهای پیام/257