به گزارش گروه امام و رهبری خبرگزاری تسنیم، پیام حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای (حفظه‌الله) را به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید، نباید صرفاً پیامی مناسبتی برای بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها پنداشت. این پیام فراراهبردی در لایه‌ای عمیق‌تر، تصویری روشن و راهگشا از نسبت تعلیم و تربیت، آینده ایران اسلامی، قدرت ملی و مسئولیت تاریخی خطیر دانش‌آموزان و دانشجویان در این زمینه ارائه می‌کند که باید به دقت مورد تبیین و واکاوی قرار گیرد. یکی از رئوس مهم و الهام‌بخش پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی، این است که آینده کشور، بیش و پیش از هر فضای دیگری، در مدارس و دانشگاه‌ها ساخته می‌شود و این نکته بسیار مهمی است که باید همواره نصب‌العین همه ارکان و دست‌اندرکاران نظام تعلیم و تربیت و آموزش و پرورش کشور قرار داشته باشد.
در مجال پیش‌رو برای تدقیق و تبیین ابعاد و زوایای گوناگون این پیام،به سراغ حجت‌الاسلام محی‌الدین بهرام محمدیان، رئیس اسبق سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش رفتیم و با او در این زمینه هم‌کلام شدیم.
در ادامه، منتخبی از این گفت‌وگو را از نظر می‌گذرانید:
نگاه رهبر معظم انقلاب به آموزش و پرورش فراراهبردی است
آموزش و پرورش یکی از مسائل اساسی و کلیدی هر نظام اجتماعی است و یقیناً رهبران اجتماعی ایده‌ها، فکرها و آینده‌نگری‌های خود را در مورد آموزش و پرورش، ذیل سیاست‌ها، برنامه‌ها و قوانین اعمال می‌کنند. امسال، اولین سال تحصیلی بعد از شهادت قائد عظیم الشأن انقلاب بود که با صدور پیامی از جانب رهبر معظم انقلاب همراه شد. پیامی که نشان داد ایشان تالی تلو رهبری شهید هستند و از همان زاویه به آموزش و پرورش نگاه می‌کنند. این پیام، حاکی از آن بود که حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای (حفظه‌الله) آموزش و پرورش و دستگاه تعلیم و تربیت را بسیار مهم می‌پندارند و آینده کشور را در گرو تعلیم و تربیت متعالی می‌دانند؛ تعلیم و تربیتی که بتواند انسان‌های صالح و شایسته تربیت کند. لذا ایشان مدرسه را خانه دوم دانش‌آموزان معرفی می‌کنند که باید مورد صیانت قرار گیرد تا شوکت آن حفظ شود. از منظر رهبر معظم انقلاب، فضای آموزش و پرورش باید پرنشاط و امیدآفرین باشد و حرکت رو به جلو در آن اتفاق بیفتد. همچنین باید در آموزش و پرورش، اقداماتی صورت گیرد که ما را به مرزهای دانش نزدیک سازد و در قله‌های علم، معرفت و مهارت قرار دهد. فلذا می‌توان گفت که ایشان به آموزش و پرورش، نگاهی فراتر از یک دستگاه دارند. وقتی ما به آموزش و پرورش به عنوان یک نظام نگاه می‌کنیم و آن را فرادستگاه می‌دانیم، آن‌چه در مورد آن بیان می‌کنیم، نه راهبرد بلکه فراراهبرد است. فراراهبرد بدین معناست که همه دستگاه‌ها در نظام سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور، باید از آن تبعیت و پشتیبانی کنند.
.
عصاره همه اسناد بالادستی نظام تعلیم و تربیت در پیام رهبر معظم انقلاب دیده می‌شود
در پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت آغاز سال تحصیلی، امید موج می‌زند و در مجموع، تکلیف مهمی را بر دوش متولیان دستگاه تعلیم و تربیت قرار می‌دهد. این پیام همچنین برای دانش‌آموزان و دانشجویان، خطی روشن ترسیم می‌کند. به اعتقاد من ایشان با صرافت تمام، مسئولین را نسبت به حل معضلات موجود در آموزش و پرورش سفارش کرده‌اند و در عین حال، به مناعت طبع استادان و معلمان هم تاکید ورزیده‌اند. به اعتقاد من رهبر معظم انقلاب در اولین پیام‌شان به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید، آخرین پیام را هم دادند؛ یعنی نهایت را ترسیم کردند. لذا همه باید تلاش کنیم تا به نقطه مطلوبی که مدنظر ایشان است، برسیم. نکته دیگری که من در این پیام دیدم-هرچند ایشان به صراحت آن را بیان یا تصریح نساختند- این بود که رهبر معظم انقلاب، محتوا، منطوق و عصاره همه اسناد بالادستی که در نظام تعلیم و تربیت کشور وجود دارد اعم از نقشه جامع علمی کشور، مثل سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، مثل سند مهندسی فرهنگی و... مدنظر قرار داده‌اند. این نشان می‌دهد که آن سندها نباید مورد غفلت قرار گیرد و مفاد مندرج در آن‌ها باید محقق شود تا به آن نقطه مطلوب برسیم.
مشرب فکری رهبر معظم انقلاب همان مشرب امام شهید است
من معتقدم که مقام معظم رهبری نگاهی جامعه‌نگرانه دارند. زمانی درباره رهبر شهید انقلاب گفتم که هرکس می‌خواهد جامعیت و شخصیت ایشان را بشناسد، باید کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی» را بخواند. یعنی مبنای فکری آقای شهید در این کتاب دیده می‌شود. اندیشه ایشان با چنین مبنایی شاخه به شاخه بارور شده و پیش رفته است. لذا معتقدم مقام معظم رهبری هم از همین مشرب آب خورده‌اند و نگاه ایشان به نظامات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، تابعی از همان طرح کلی است. اسلام‌شناسی، دین‌نشاسی و معرفت‌شناسی، اثر خود را در ملت‌سازی، دولت‌سازی و نظام‌سازی می‌گذارد. بنابراین اگر کسی طرح و ایده کلی نداشته باشد، نمی‌تواند ملت‌سازی و قوام اجتماعی انجام دهد، نمی‌تواند دولت‌سازی کند، دولتی که در خدمت آن اندیشه باشد، نمی‌تواند نظامات اجتماعی را بر اساس فکری که دارد تولید و تبیین کند. لذا شما در همین پیام مهرماه هم می‌بینید که رهبر معظم انقلاب نسبت مواردی چون استقلال فرهنگی، هویت ملی و دینی، زبان مادری، پرچم و نمادهایی که استقلال کشور را تضمین می‌کند، تاکید می‌ورزند در حالی که بحث، بحث سال تحصیلی است. زیرا ایشان از افقی بالا به مسائل نگاه می‌کنند و می‌دانند که در آموزش و پرورش، باید دولت‌سازی و ملت‌سازی اتفاق بیفتد و ملتی واحد و منضبط ساخته شود. نظامات مختلف ما، بهداشت و سلامت ما، اقتصاد و نظام مدنی ما همه و همه در اینجا شکل می‌گیرد و معارف مدنی در این فضا آموخته می‌شود.
رهبر معظم انقلاب سخت‌افزار، نرم‌افزار و مغزافزار را با هم می‌بینند
یکی از چیزهایی که برای من در این پیام بسیار جالب بود، نگاه ایشان به زبان مادری بود. زبان رسمی ما فارسی است اما همین که ایشان از زبان مادری نام بردند، یعنی این‌که هویت اقوام ایرانی را پاس می‌دارند و معتقدند آموزش و پرورش نیز باید به هویت اقوام توجه کند. بدین معنا زبان مادری مقوم زبان فارسی رسمی است. زبان فارسی تعارضی با زبان مادری ندارد و اگر در جایی هویت قومی تقویت شود، معنایش این نخواهد بود که هویت ملی واحد را دچار خدشه می‌سازد. کسانی که بخواهند بر هویت قومی پافشاری کنند، حق ندارند استقلال فرهنگی، استقلال ملی و پرچم به مثابه نماد کشور را مورد خدشه قرار دهند. همه این‌ها در جغرافیای بزرگی به نام ایران اسلامی قابل جمع‌اند.فلذا ایشان نگاهی جامع دارند و در این نگاه، هم سخت‌افزار را هم نرم‌افزار را و هم مغزافزار را می‌بینند. توجه کنید ایشان در پیام آغاز سال تحصیلی به «خودافزایی» اشاره کردند که ما در تعابیر رهبر شهید آن را با عنوان «توسعه فردی» دیده‌ایم. در تعبیر قرآن کریم داریم: «رَبِّ زِدْنی عِلْما.» ما در ترجمه این تعبیر، می‌گوییم که خدایا دانش مرا زیاد کن اما ترجمه دقیقش این است: خدایا مرا توسعه بده؛ یعنی از حیث آگاهی توسعه پیدا کنم. لذا وقتی رهبر معظم انقلاب از خودافزایی نام می‌برند، مقصود این است که اول خودتان را بزرگ کنید، ظرف وجودی‌تان را توسعه دهید. آموزش و پرورش باید انسان‌ها را توسعه بدهد. انسانی که شخصیتش موسع شده است، می‌تواند ظرف مظروف‌های دیگر باشد اما اگر احساس کند که من بی‌نیاز هستم و به نقطه نهایت رسید‌ه‌ام، طغیان می‌کند؛ «إِنَّ الْإِنْسانَ لَیَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى.» اگر آب از بستر رودخانه بیرون بزند، خرابی به بار می‌آورد اما رودخانه‌ای که بسترش وسیع باشد، سیل هم بیاید در آن جاری می‌شود و می‌رود. بنابراین هرچه کرامت، معرفت و مهارت انسان ارتقا پیدا کند، خدمتش هم بیشتر خواهد شد.
.
مسئولین فرصت مسئله پرسیدن از رهبر معظم انقلاب را مغتنم بشمارند
وقتی در پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید تامل می‌کنیم، درمی‌یابیم که می‌توان ذیل جمله به جمله آن، آیه یا روایتی را نقل کرد و این یعنی اجتهاد؛ این یعنی مجتهدی که سخنی خارج از متن دین و شریعت بر زبان نمی‌آورد. مجتهدی که دین و شریعت را برای خدمت‌رسانی به آحاد جامعه و نظام اجتماعی بکار می‌گیرد. فلذا باید گفت که رهبری نگاه جامع اجتهادی دارند و می‌خواهند مسائل را با نگاه اجتهادی خودشان حل کنند. این فرصت بسیار خوبی برای جامعه ایرانی است. رهبری جوان، بانشاط و مسلط بر معارف اسلامی که می‌تواند به مسئله‌ها پاسخ دهد. مسئولین اجرایی باید این فرصت را غنیمت بشمرند، مسئله بپرسند، جواب بگیرند و طبق جواب، عمل کنند. فلذا شما در همه پیام‌های رهبر معظم انقلاب، نخ تسبیح منسجمی را می‌بینید که دانه‌ها را به همدیگر وصل کرده است. این نخ تسبیح، همان نگاه جامع دینی و علمی ایشان به مسائل گوناگون است.
بیماری مزمن آموزش و پرورش
آن‌چه رهبری معظم انقلاب در این پیام بیان و ترسیم کردند، آرزوهای بی‌پشتوانه نیست؛ بلکه همه آن‌ها قابلیت تحقق دارد اما الزاماتی را هم داراست. منظور از الزامات، این است که با برنامه، قم به قدم، مداوم و مستمر پیش برویم. متأسفانه آن‌چه در آموزش و پرورش ما به عنوان یک بیماری مزمن وجود دارد، این است که ما گاهی کثرت‌گرایی می‌کنیم، فراوان می‌باریم اما بر بستر رویش نمی‌نشینیم. شعار می‌آید، موج می‌آید، حواس‌ها را به خودش متمرکز می‌کند ما بعد، مانند شلیک یک باروت است و خیلی زود تمام می‌شود. «قلیل ما یدام به خیر من کثیراً لا دوام له»؛ اندکی مداومت بهتر از چیزی است که فراوان باشد اما دوامی نداشته باشد. آن‌چه مقام معظم رهبری فرمودند، فتح قله‌های پیشرفت‌ساز است. حالا چرا اینجا پسوند ساز به واژه پیشرفت اضافه شده است؟ ایشان می‌توانستند بگویند قله‌های پیشرفت. وقتی می‌گویند پیشرفت‌ساز یعنی وقتی به قله رسیدید، نباید متوقف شوید، بلکه باید دوباره بسازید.
.
شاخه به شاخه شدن یکی از گرفتاری‌های آموزش و پرورش است
یکی از گرفتاری‌های ما در آموزش و پرورش شاخه به شاخه شدن است؛ یعنی این‌که همگان روی برنامه جامع، مداومت نمی‌کنند و متمرکز نمی‌شوند. یک‌دفعه می‌بینیم دستگاهی از داخل مجموعه آموزش و پرورش، کاری می‌کند که مغایر با بخش دیگر است. مثلاً وقتی ما از عدالت آموزشی صحبت می‌کنیم، یعنی چه؟ یعنی فراهم کردن امکانات برخورداری از یک تحصیل خوب، آموزش خوب و مفید برای همه دانش‌آموزان ایرانی؛ یعنی آموزش و پرورش باکیفیت. ما کمیت را توسعه می‌دهیم اما برای کیفیت، کم کار می‌کنیم.
در ادامه می‌توانید ویدیوی کامل گفت‌وگوی تسنیم با حجت‌الاسلام محی‌الدین بهرام محمدیان را مشاهده کنید:
.
انتهای پیام/