به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در روزهای اخیر در ترکیه، یک بار دیگر بحث بر سر ائتلاف دفاعی مکه بالا گرفته است. این موضوع در شرایطی برای رسانهها و افکار عمومی ترکیه اهمیت یافته که مبارزان یمنی توانستهاند ساختار سیاسی و دفاعی پادشاهی سعودی را با چالشهای جدیدید روبرو کنند. اما شواهد نشان میدهد که بنا به دلایل بسیار، ریاض نمیتواند برای قدرت نمایی در برابر یمنیها، دلخوش به کسب حمایت نظامی از ترکیه و پاکستان باشد.
سخنان و مواضع هاکان فیدان وزیر امور خارجه کابینه اردوغان درباره آخرین تحولات بین عربستان و مبارزان یمنی، نهایتاً به اینجا ختم شد که او اعلام کرد: آنکارا میتواند نیازهای تسلیحاتی عربستان را برآورده کند.
این سخنان هاکان فیدان در رسانههای ترکیه و منطقه، بازتاب گستردهای داشت. او در مصاحبه با شبکه تلویزیونی ان.تی.وی در آنکارا گفت: «ما شاهد حملات بسیار جدی به تمامیت ارضی و حاکمیت عربستان سعودی هستیم. ما یک توافقنامه ائتلاف داریم و به قول خود عمل میکنیم. ما در این مورد با هم متحد هستیم. به عنوان ائتلاف مکه، ما از نزدیک وضعیت را زیر نظر داریم. نیازهای نظامی آنها، به ویژه در برخی زمینههای فنی، بدون مشکل برآورده خواهد شد.»
فیدان همچنین به تلاش برای جذب متحدان جدید در ائتلاف مکه اشاره کرده که در گام نخست، منظور او از متحدان جدید، دو کشور مصر و بنگلادش است.
با این حال، کارشناسان و تحلیلگران سیاسی میگویند: عربستان برای تامین تسلیحات و تجهیزات دفاعی مشکل خاصی ندارد و به راحتی هر چیزی را که بخواهد میتواند از آمریکا و دیگران بخرد. در نتیجه ارائه قول همکاری تسلیحاتی از سوی فیدان، نشان دهنده این است که این نهایت کاری است که ترکیه میتواند در چارچوب ائتلاف مکه انجام دهد.
قرار است ترکیه وارد جنگ شود؟
بسیاری از تحلیلگران سیاسی ترکیه به این نکته اشاره کردهاند که در اثنای بحران اقتصادی بیسابقه در این کشور و شرایط دشوار معیشتی برای میلیونها شهروند، دولت اردوغان باید در اتخاذ مواضع سیاست خارجی هوشیار باشد و کشور را وارد جنگ و تنش نکند.
ابراهیم کیراس از تحلیلگران مشهور ترکیه، امروز در ستون تحلیلی خود در روزنامه قرارگازته چاپ آنکارا نوشته است: «همه یک سوال در ذهن دارند: آیا با توجه به جایگاه ما به عنوان امضاکنندگان توافق مکه، درگیریهای نظامی به سرعت در حال تشدید بین حوثیهای تحت حمایت ایران و عربستان سعودی در روزهای اخیر میتواند ما را نیز به این درگیری بکشاند؟ آیا ما وظیفه داریم به سعودیها کمک کنیم یا حمایت ارائه دهیم؟ هاکان فیدان گفته که ترکیه به قول خودش عمل میکند. اما واقعیت این است که عمل به قول مهم است و نه ارائه قول.
مخصوصاً وقتی که یک مانع مهم برای تحقق وعده ما به سعودیها وجود دارد: طبق قانون اساسی ما، هر توافق بینالمللی که توسط دولت امضا شود، باید در پارلمان ترکیه به رأی گذاشته و تصویب شود تا اعتبار پیدا کند و لازمالاجرا شود.
توافق مکه که در 7 آگوست، حدود یک ماه و نیم پیش، توسط روسای سه کشور امضا شد، هنوز به پارلمان ارائه نشده است. بنابراین، محتوای این توافق تا حد زیادی ناشناخته است. نه مردم ترکیه، نه اعضای پارلمان و نه بوروکراسی غیرنظامی یا نظامی از محتوای آن آگاه نیستند».
کیراس در ادامه میگوید: «حتی اگر این توافق توسط پارلمان تصویب و لازمالاجرا شود، مشکل دیگری وجود دارد: این توافق شامل بندی است که بیان میکند اگر به یکی از کشورهای عضو حمله شود، آن حمله به عنوان حمله به همه اعضا در نظر گرفته خواهد شد. با این حال، در درگیری حوثیها و عربستان سعودی، یک موضوع پیچیده است و میتوان ساعتها درباره این موضوع بحث کرد که اساساً طرف تجاوزگر کیست.
آیا عربستان در این ماجرا، تجاوزگر است یا مورد حمله قرار گرفته؟ ماهیت این موضوع، واقعاً محل بحث است. سخنان فیدان نشان داد که او صرفاً برای دلجویی از ریاض حرفی زده که محدود به کمک فنی و تسلیحاتی است».
ابراهیم کیراس در ادامه درباره ضرورت عبرت گرفتن از خطاهای سیاست خارجی ترکیه در دوران بحران سوریه سخن به میان آورده و از دولت خواسته، به جای جانبداری، نقشی آشتی جویانه یا آرامکننده بین طرفین در درگیریهای منطقهای ایفا کند.
او میگوید: «ترکیه نباید به یکی از طرفهای تنش تبدیل شود. انتظار ملت این است که ترکیه خارج از این درگیری و تا حد امکان دور بماند. این حکم عقل سلیم است».
دفاع مشترک یا جنگ مشترک؟
پروفسور آلپ ارسلان اُز اردم یکی دیگر از تحلیلگران مشهور ترکیه است که نوشته هایش علاوه بر زبان ترکی، در رسانهها و اندیشکدههای خارجی نیز به زبان انگلیسی منتشر میشوند.
او درباره ائتلاف مکه میگوید: «توافقنامه دفاع مشترک مکه که در 7 آگوست بین عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد، تنها چند هفته قدمت دارد. در 31 آگوست، این سه کشور دوباره در استانبول با هم ملاقات کردند و متعهد شدند که بازدارندگی و دفاع جمعی را قابل اعتماد و مؤثر کنند. اکنون، حملات حوثیها به عربستان سعودی در یمن، این معماری امنیتی جاهطلبانه را در معرض اولین آزمایش جدی قرار میدهد.
منطق این توافقنامه روشن است: حمله مسلحانه علیه یک طرف، موضوع امنیت مشترک هر سه طرف است. اما یک چالش وجود دارد: دفاع از عربستان سعودی با شرکت در جنگی که عربستان سعودی در یمن به راه انداخته، یکسان نیست. این تمایز تا حد زیادی آینده پیمان مکه را تعیین خواهد کرد».
این چهره دانشگاهی ترکیه میگوید: «دفاع از ریاض، جنگیدن در یمن نیست و بازدارندگی یک اتحاد دفاعی صرفاً از متنی که امضا شده به دست نمیآید. اگر ترکیه و پاکستان در زمان حمله به عربستان سعودی کاری نکنند، پیمان مکه در همان اولین آزمایش خود اعتبار خود را از دست خواهد داد.
اما چه کاری؟ آیا باید بجنگند؟ خیر. محافظت از حریم هوایی عربستان سعودی، تقویت سیستمهای دفاع هوایی و موشکی، ارائه اطلاعات و پشتیبانی هشدار اولیه یا مشارکت در حفاظت از زیرساختهای حیاتی کاملاً با روح این توافقنامه سازگار است».
پروفسور آلپ ارسلان اُز اردم تجربیات ترکیه در ائتلاف ناتو را یادآوری کرده و میگوید: «پس از آنکه سوریه در سال 2012 یک جت جنگنده ترکیه را سرنگون کرد و به دنبال آن خطرات امنیتی در مرز افزایش یافت و پنج نفر در آکچاکاله بر اثر آتش توپخانه سوریه کشته شدند، آنکارا از ناتو درخواست حمایت کرد. ناتو همبستگی خود را با ترکیه اعلام کرد. آلمان، هلند و آمریکا سیستمهای دفاع هوایی پاتریوت را مستقر کردند. ولی ناتو را به بخشی از جنگ سوریه تبدیل نکردند.
این یک موضع قانونی و استراتژیک قابل درک بود. دفاع جمعی، به هر حال، نمیتواند به معنای شرکت در یک جنگ جمعی در هر موقعیتی باشد. البته ترکیه از ناتو گلایه داشت و توقعات بالاتری داشت. اما حالا و در جریان ائتلاف مکه، ترکیه باید آن تجارب را به یاد بیاورد. البته ممکن است ریاض نیز حالا گلهمند باشد و سوالی بپرسد: مشابه همان سوالی که ترکیه سالها پیش از ناتو پرسید: اگر متحدان ما دقیقاً در این زمان در کنار ما نیستند، فایده این توافق دفاعی چیست؟»
این چهره دانشگاهی ترکیه در پایان، یک توصیه بینابینی مطرح کرده و میگوید: «حملات حوثیها در واقع اولین آزمون نهادی بزرگ پیمان مکه است. ترکیه و پاکستان نباید عربستان سعودی را تنها بگذارند. آنها باید کمکهای ملموس و معتبری به دفاع از آن ارائه دهند. اما ورود به یک جنگ جدید در یمن تصمیمی متفاوت است. یک اتحاد دفاعی قوی، متحد خود را رها نمیکند. اما یک اتحاد دفاعی خردمند، هر جنگ متحد خود را به جنگ خود تبدیل نمیکند».
در پایان باید گفت: توجه به اظهارات تحلیلگران و استراتژیستهای ترکیه از طیفهای مختلف، نشان دهنده این است که هیچکدام از آنها خواهان ورود مستقیم ارتش ترکیه به جنگ منطقهای در چارچوب ائتلاف دفاعی مکه نیست. اما در عین حال، خواهان ارائه کمکهای فنی و اطلاعاتی به عربستان سعودی هستند.
انتهای پیام/