به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در ترکیه، یک بار دیگر با افزایش قیمت بنزین و گازوئیل، نگرانی شهروندان این کشور درباره تورم و وضعیت اقتصادی کشورشان، بیشتر شد.
قیمت هر لیتر بنزین در ترکیه، فعلاً روی عدد بیسابقه 81 لیرهای ثابت مانده، اما درباره گازوئیل، انتظار میرود قبل از رسیدن فصل پاییز، قیمت هر 1 لیتر آن به 90 لیره برسد.
مقایسه این ارقام بیسابقه با عدد 28 هزار لیرهای کف حقوق و دستمزد ماهیانه میلیونها شهروند ترکیهای، میتواند نشان دهد که این کشور در چه شرایط دشواری قرار گرفته است. ولی خبر بدتر این است که با فرارسیدن فصل سرما، ترکیه باید با شوک افزایش قیمت گاز طبیعی نیز روبرو شود.
همه اینها در شرایطی مورد توجه تحلیلگران اقتصادی ترکیه قرار گرفته که این کشور، از دو سو، در برابر فشارهای تحریمی آمریکا قرار گرفته است.
ترکیه از دیرباز روابط حسنهای با جمهوری اسلامی ایران داشته و از خریداران گاز طبیعی کشورمان بوده است. در عین حال، روابط خود را با روسیه نیز گسترش داده و حالا میزان وابستگی اقتصاد و انرژی ترکیه به منابع روسی به بالاترین سطح رسیده است.
در چنین شرایطی است که اعمال سیاستهای غیرانسانی تحریم علیه ایران و روسیه، حتی دوستان نزدیک آمریکا یعنی ترکیه را نیز در شرایط دشوار قرار میدهد.
به عبارتی دیگر، اگر تا دیروز، ترکیه تنها با مشکلی به نام «کمبود گاز و نفت» و پرداخت هزینههای کلان واردات انرژی روبرو بود، حالا با معضل بزرگتری به نام فشردهشدن فضای مانور ژئواکونومیک ترکیه میان دو راهبرد تحریمی آمریکا علیه ایران و روسیه، شرایطی دارد که به مراتب دشوارتر از گذشته است.
چنین چیزی به این معنی است که حتی عضویت در ناتو و اتکای زایدالوصف تیم اردوغان به رویکردهای دیپلماسی رفیقانه دونالد ترامپ، راه گریزی برای اقتصاد و به ویژه برای بخش اقتصاد ترکیه بر جای نگذاشته است.
به قول موسسه بروکینگز، در شرایطی که برخی از تحلیلگران به دنبال برجسته کردن این ایده هستند که ترکیه در جستجوی موقعیتی طلایی در نظم جدید خاورمیانه است، در دنیای واقعی، ترکیه در محیطی از جنگها و گسلهای منطقهای تلاش میکند بینظمی را مدیریت کند، نه اینکه بر منطقه مسلط شود.
پایگاه خبری تحلیلی یتکین ریپورت ترکیه، ضمن اشاره به افزایش بیسابقه قیمت بنزین، گازوئیل و گاز طبیعی در این کشور، بر این مساله تاکید کرده که در آستانه پاییز و زمستان آتی، ممکن است آنکارا با سناریوی تلختری روبرو شود که عبارت است از تشدید همزمان فشار تحریمها بر ایران و روسیه که فضای مانور کمی برای ترکیه باقی میگذارد.
در گزارش مزبور آمده است: «ایران در جنوب ما و روسیه در شمال ما قرار دارند. این دو کشور مهم، برای ما فقط تأمینکننده انرژی نیستند؛ آنها دو همسایه اصلی هستند که عمیقاً در زندگی اقتصادی روزانه ترکیه از نظر تجارت، گردشگری، حمل و نقل، امور مالی و ژئوپلیتیک منطقهای ریشه دواندهاند. بنابراین، سوال واقعی که امروز باید در آنکارا پرسیده شود این نیست که تنش بین آمریکا و ایران از یک سو و آمریکا و روسیه از سوی دیگر به کجا خواهد کشید، پرسش حساستر این است: اگر واشنگتن و بروکسل برای ترکیه استثنا قائل نشوند، چه اتفاقی برای ما خواهد افتاد؟»
وابستگی جدی ترکیه به منابع روسیه
از دید کارشناسان مطالعات انرژی، جایگزینی روسیه برای ترکیه، دشوار و حتی شاید غیرممکن است. در چند سال گذشته، بخش عظیمی از اقتصاد ترکیه از انرژی و گردشگری گرفته تا صادرات و واردات، به روسیه وابسته شده است.
حالا روسیه فقط یک شریک تجاری معمولی برای ترکیه نیست. در سال 2025 میلادی و در واردات ترکیه، میزان واردات از روسیه به 42 میلیارد دلار رسید و در نیمه اول سال جاری میلادی نیز، واردات از روسیه نیز از 20 میلیارد دلار فراتر رفت.
اما چیزی که اهمیت دارد، فقط رقم واردات نیست، بلکه نوعیت و حساسیت آن است. به نحوی که بخش قابل توجهی از نفت خام صادر شده به ترکیه و تقریباً کل گازوئیلی که به بازارهای ترکیه رسیده، از مبدا روسیه بوده است. البته در کنار این دو قلم، باید گاز طبیعی، زغال سنگ و سایر نهادههای انرژی را نیز در نظر گرفت.
این نشان میدهد که رابطه با روسیه تا چه اندازه برای اقتصاد و به ویژه برای بخش انرژی ترکیه، حیاتی و راهبردی است. زمانی میتوان حساسیت این موضوع را دریافت که به خاطر بیاوریم، بنا به دلایل سیاسی، اقتصادی، لجستیکی و پیرامونی، نمیتوان در میان مدت، برای این حجم از وابستگی، راه چاره و جایگزین جدید پیدا کرد.
مهمت اوغوتچی از دیپلمات های سابق وزارت امور خارجه ترکیه و رئیس فعلی باشگاه اقتصاد در لندن پایتخت انگلیس، درباره اهمیت وابستگی ترکیه به منابع روسیه میگوید: «شما میتوانید نفت روسیه را در جاهای دیگر پیدا کنید، حتی میتوانید گازوئیل پیدا کنید و برای جایگزینهای گازی نیز سراغ کشورهای دیگر بروید.
وی افزود: ولی مساله اینجاست که پیداکردن این جایگزینها، به یک بازه زمانی دو سه ساله، صدها ساعت مذاکره و تلاش دیپلماسی و سیاسی گسترده نیاز دارد. ضمن این که در دنیای انرژی، طول مسیر، امنیت مسیر و سهولت و هزینه انتقال، اهمیت بالایی دارد. دردسر در همین نقطه آغاز میشود! دردسر اصلی درست در جایی است که به خاطر بیاوریم: ترکیه نمیتواند در کوتاه مدت، برای نفت و گاز و گازوئیل روسیه، جایگزینی پیدا کند که با همین قیمت و با همین مسیرهای آسان، در مدت زمانی سریع و آسان، پاسخگوی نیازهایمان باشد».
روسیه در چند سال گذشته، در فروش گاز به ترکیه، امتیازات ویژهای داده و تساهل و همدلی بالایی به نمایش گذاشته است.
طوری که علاوه بر قیمت پایین در فروش گاز، با دادن مهلتهای پرداختی طولانی، دست دولت اردوغان را در پرداخت پول باز گذاشت. در نتیجه بخش وسیعی از اقتصاد ترکیه در صنایع، کشاورزی و حمل و نقل، با گاز طبیعی ارزان روسیه و با گازوئیل نسبتاً ارزان روسیه، شرایط خوبی را سپری کردند.
اما حالا در صورتی که ناچار شود مسیر خرید و مبدا واردات را تغییر دهد، در کل زنجیره هزینه، از پالایشگاهها گرفته تا پتروشیمی، از تولید برق گرفته تا حمل و نقل، از کود گرفته تا شیشه، از فولاد گرفته تا گردشگری، ناچار به پرداخت هزینههای بالاتر خواهد شد.
بنابراین، برای اقتصادی مانند اقتصاد ترکیه که با تورم دست و پنجه نرم میکند و سعی در حفظ رقابتپذیری خود در صنعت دارد، نمیتوان شریکی بهتر از روسیه پیدا کرد.
اما در مورد ایران، شاهد وضعیت متفاوتی هستیم. ترکیه به مرور، واردات گاز طبیعی را به سمت جمهوری آذربایجان و روسیه برده و پس از آغاز تولید و استخراج در میدان ساکاریا در دریای سیاه، تا حدودی به گاز ایران بینیاز شد. اما در هر حال، اعمال تحریمهای غیرانسانی آمریکا بر اقتصاد ایران، باز هم خسارتهایی برای اقتصاد ترکیه نیز در بردارد.
مهمت اوغوچی میگوید: نگرانی اصلی من درباره قرارگرفتن موقعیت ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک ترکیه، در تقاطع تحریمهای آمریکا علیه روسیه و ایران است. به ویژه درباره روسیه باید گفت، در شرایطی که واردات گاز از ایران در حال کاهش است، اگر فشار تحریمها بر نفت، فرآوردههای نفتی و گاز روسیه تشدید شود، ترکیه مجبور خواهد شد به عنوان یک خریدار، سراغ فروشندههای دیگر برود.
وی افزود: ولی مساله این است که هزینههای واردات، به شکل معنی داری بالا خواهد رفت و اقتصاد ترکیه باز هم در معرض شوک قرار میگیرد. چرا که هزینههای انرژی افزایش مییابد، کسری حساب جاری افزایش مییابد، نیازهای ارزی افزایش مییابد و فشار بر نرخ ارز تشدید میشود. هزینههای برق و گاز طبیعی به صنعت منتقل میشود، رقابتپذیری صادرکنندگان تضعیف میشود، مبارزه با تورم دشوارتر خواهد شد و ترکیه برای خرید منابع انرژی موردنیاز خود، قیمت بالاتری میدهد که منجر به فقیرترشدن کشور خواهد شد.
اوغوتچی گفت: برای اینکه تحریمها موثر باشند، واشنگتن نیازی به ممنوعیت تک تک تجارت ندارد. حتی اگر یک بانک بزرگ آمریکایی یا اروپایی به بانک کارگزار ترکیهای خود بگوید: ما اکنون تراکنشهای شما مربوط به روسیه و ایران را پرخطر میدانیم، میتواند واکنش زنجیرهای را آغاز کند. در این صورت، پرداختها تحت بررسی دقیقتری قرار خواهند گرفت، اعتبارنامهها گرانتر میشوند، تأمین مالی تجارت منقبض خواهد شد. شرکتهای بیمه با احتیاط عمل خواهند کرد. صاحبان کشتی حق بیمه اضافی درخواست خواهند کرد و دوباره متوجه خواهیم شد که گاهی اوقات نه حتی خود تحریم، بلکه ترس از تحریمها، تجارت را متوقف میکند.
گزارش پایگاه یتکین ریپورت ترکیه، به این اشاره کرده که تحریمهای آمریکا علیه روسیه و ایران، تنها به بخش انرژی ترکیه لطمه نمیزند.
این گزارش اشاره کرده: اشتباه است که روابط ترکیه با روسیه و ایران را صرفاً از دریچه انرژی ببینیم. حمل و نقل دریای سیاه، مسیرهای زمینی که از طریق ایران به آسیای میانه امتداد مییابند، بنادر ترکیه، انبارها، ناوگان کامیونها، شرکتهای کشتیرانی و تجارت ترانزیت، همگی بخشهایی از این اکوسیستم هستند. وقتی کنترل تحریمها تشدید میشود، نیازی به بسته شدن مرزها نیست. گاهی اوقات، چند سند جدید، بررسی بیشتر بانک، حق بیمه اضافی از سوی بیمهگر و دو روز انتظار در بندر میتواند سودآوری تجارت را از بین ببرد.
همچنین آمده است: گردشگری نیز بخشی از همین زنجیره است. روسیه یکی از مهمترین بازارهای بازدیدکنندگان ترکیه است. بازدیدکنندگان ایرانی، به ویژه، وزن قابل توجهی در اقتصاد استانبول، وان و برخی شهرهای دیگر دارند. اگر سیستمهای پرداخت، اتصالات پروازی و انتقال پول دشوارتر شوند، تأثیر آن نه تنها توسط شرکتهای بزرگ انرژی، بلکه توسط هتلداران در آنتالیا، مغازههای استانبول و مشاغل گردشگری در ترابزون نیز احساس خواهد شد.
این گزارش در ادامه افزوده: رابطه انرژی ترکیه با روسیه محدود به نفت و گاز طبیعی نیست. روسیه همچنین سرمایهگذار، تأمینکننده مالی، ارائهدهنده فناوری و تأمینکننده سوخت اولین نیروگاه هستهای ترکیه به نام آک کویو است.
بنابراین، خوشبینانه است اگر تصور شود که تشدید بیشتر تحریمها علیه بانکها، شرکتها و کانالهای پرداخت بینالمللی روسیه، بر تأمین مالی، تأمین تجهیزات و جدول زمانی آک کویو تأثیری نخواهد گذاشت. اینجاست که به پیشنهاد کارشناسان انرژی، آنکارا باید نیروگاه آک کویو را نه به عنوان یک سرمایهگذاری معمولی روسیه در مذاکرات احتمالی تحریم، بلکه به عنوان زیرساخت حیاتی انرژی ترکیه معرفی کند.
به باور اردال ساغلام متخصص بازار انرژی، ترکیه تاکنون توانسته میان آمریکا، روسیه و ایران نوعی موازنه برقرار کند، اما فشار جدید آمریکا، این امکان را محدود میکند.
در تحلیل مشابهی در پایگاه تحلیلی اکونومیم آنکارا، به این اشاره شده که تجارت ترکیه و ایران حدود 11 میلیارد دلار بوده و تشدید تحریمها میتواند شرکتها و بانکهای ترکیهای فعال در این تجارت را در معرض خطر قرار دهد.
از دیگر سو، غالب دالای تحلیلگر ترکیهای مستقر در لندن، در تحلیلی برای چتم هاوس، به این اشاره کرده که ترکیه ناچار است در برابر تحریمهای ثانویه محتاطتر باشد اما لازم نیست تجارت کالاهای غیرتحریمی با ایران را متوقف کند.
انتهای پیام/