به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان،آب برای عشایری که بخش مهمی از زندگی و معیشت خود را در مراتع و مناطق ییلاقی و قشلاقی سپری میکنند، تنها یک نیاز روزمره نیست، بلکه یکی از ارکان اصلی استمرار زندگی و دامداری آنان به شمار میرود.
کاهش منابع آبی، تداوم خشکسالی و افزایش فشار بر منابع موجود در سالهای اخیر، تأمین آب را به یکی از مهمترین دغدغههای جامعه عشایری تبدیل کرده است؛ دغدغهای که در مناطق گرم و کمبارش استان سمنان، ابعاد جدیتری پیدا میکند.
جامعه عشایری سمنان بخشی از ظرفیت اقتصادی استان در حوزه دامپروری و تولید محصولات دامی را در اختیار دارد و فعالیت آنان ارتباط مستقیمی با وضعیت مراتع، دسترسی به آب و تأمین نهادههای دامی دارد. بر اساس آمارهای رسمی منتشرشده در سالهای گذشته، عشایر استان شامل بیش از 3 هزار خانوار و حدود 15 هزار نفر جمعیت بودهاند و بیش از یک میلیون رأس دام سبک در اختیار داشتهاند؛ ظرفیتی که نشان میدهد تأمین زیرساختهای مورد نیاز عشایر، علاوه بر جنبه اجتماعی، با موضوع تولید و امنیت غذایی نیز ارتباط دارد.
تنش آبی، معیشت عشایر سمنان را تحت تأثیر قرار داده است
در این میان، شهرستانهای گرمسار و آرادان در غرب استان سمنان از جمله مناطقی هستند که عشایر در آنها به فعالیت دامداری مشغولاند و تأمین آب مورد نیاز دام و خانوارهای عشایری در آنها اهمیت ویژهای دارد. فاصله محل استقرار برخی خانوارهای عشایری از منابع ثابت آب و پراکندگی سکونتگاهها، موجب شده است آبرسانی سیار همچنان یکی از شیوههای تأمین آب در این مناطق باشد؛ شیوهای که اگرچه در دورههای تنش آبی نقش حیاتی دارد، اما به دلیل وابستگی به ناوگان حمل آب و هزینههای انتقال، نمیتواند بهتنهایی راهکاری پایدار برای حل مسئله باشد.
تجربه سالهای گذشته در حوزه عشایری نیز نشان داده است که توسعه منابع ثابت آب، احداث مخازن و استخرهای ذخیره و تقویت ناوگان حمل آب باید در کنار یکدیگر دنبال شود. در سطح کشور نیز سیاست تأمین آب عشایر از طریق ترکیبی از منابع پایدار و آبرسانی سیار دنبال میشود و خرید و تجهیز تانکرهای جدید، حفر و تجهیز چاه و احداث مخازن ذخیره آب از جمله اقداماتی است که برای کاهش آسیبپذیری جامعه عشایری در برابر خشکسالی در حال اجراست.
اکنون در شهرستانهای گرمسار و آرادان، حفر یک چاه اختصاصی در مجموعه شرکت تعاونی عشایری، مسیر تازهای برای تقویت زیرساخت تأمین آب این جامعه ایجاد کرده است. این اقدام قرار است با احداث استخر ذخیره آب در کنار چاه تکمیل شود تا آب استحصالی امکان ذخیرهسازی داشته باشد و فرآیند بارگیری و فعالیت تانکرهای آبرسان نیز با سهولت بیشتری انجام شود. در کنار این زیرساخت، یک دستگاه تانکر جدید نیز برای شرکت تعاونی عشایری گرمسار خریداری شده که قرار است بهزودی وارد چرخه آبرسانی عشایر منطقه شود.
اهمیت این طرح زمانی بیشتر نمایان میشود که مسئله آب را در پیوند مستقیم با معیشت عشایر و دامداری آنان ببینیم. کمبود آب نهتنها زندگی خانوارهای عشایری را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه میتواند هزینه نگهداری دام، نیاز به جابهجایی و هزینههای تأمین و انتقال آب را نیز افزایش دهد. از سوی دیگر، افزایش قیمت نهادههای دامی در سالهای اخیر فشار مضاعفی بر هزینههای تولید وارد کرده است و به همین دلیل، همزمان با اقدامات حوزه آب، تأمین خوراک دام با قیمت مناسبتر نیز در دستور کار قرار گرفته است.
در گرمسار، کارخانه خوراک دام عشایری با استفاده از نهادههای خریداریشده و تأمین مواد اولیه با قیمت مناسبتر، بخشی از خوراک مورد نیاز عشایر را به صورت تلفیقی تولید کرده است؛ اقدامی که میتواند به کاهش هزینه تمامشده خوراک و عرضه آن با قیمت مناسبتر به دامداران کمک کند. پیگیری برای تأمین بهموقع نهادهها نیز با همکاری شرکت تعاونی عشایری و اتحادیههای مرتبط ادامه دارد تا در کنار تقویت زیرساختهای آبرسانی، بخش دیگری از فشار اقتصادی واردشده بر تولیدکنندگان عشایری کاهش یابد.
مجموع این اقدامات نشان میدهد مسئله عشایر گرمسار و آرادان تنها با تأمین مقطعی آب قابل حل نیست و به مجموعهای از زیرساختهای بههمپیوسته نیاز دارد؛ از ایجاد منابع پایدار و مخازن ذخیره گرفته تا تقویت ناوگان آبرسانی و کاهش هزینه نهادههای دامی.
حفر چاه اختصاصی، احداث استخر ذخیره و خرید تانکر جدید را میتوان گامهایی در جهت ایجاد همین زنجیره دانست؛ زنجیرهای که در صورت تکمیل و استمرار حمایتهای اجرایی میتواند تابآوری عشایر منطقه در برابر خشکسالی را افزایش داده و به حفظ دام و تداوم تولید آنان کمک کند.
مهدی جعفریان جهرمی، مدیرکل امور عشایری سمنان،در این رابطه به خبرنگار تسنیم گفت: تأمین آب پایدار از اصلیترین نیازهای جامعه عشایری به شمار میرود و حفر چاه اختصاصی در مجموعه شرکت تعاونی عشایری میتواند بخشی از مشکلات ناشی از تنش آبی عشایر شهرستانهای گرمسار و آرادان را برطرف کند و دسترسی آنان به منابع مطمئن آب را بهبود بخشد.
وی افزود: با تکمیل این طرح، ظرفیت تأمین آب مورد نیاز عشایر این دو شهرستان افزایش مییابد و امکان برنامهریزی منسجمتر برای آبرسانی به مناطق عشایری فراهم خواهد شد. پیگیریهای انجامشده برای اجرای این طرح با حمایت یاسر عربی، نماینده مردم گرمسار و آرادان در مجلس شورای اسلامی و همراهی دستگاههای اجرایی و مجموعههای مرتبط به نتیجه رسیده است.
جعفریان جهرمی بیان کرد: برای تکمیل زنجیره تأمین آب، احداث یک استخر ذخیره در مجاورت چاه حفرشده نیز در دستور کار قرار دارد. ایجاد این استخر ضمن فراهم کردن امکان ذخیرهسازی آب، شرایط فعالیت و بارگیری تانکرهای حمل آب را تسهیل میکند و میتواند به مدیریت بهتر منابع و استمرار خدمات آبرسانی کمک کند.
مدیرکل امور عشایری سمنان ادامه داد: توسعه زیرساختهای ذخیره و انتقال آب، روند خدمترسانی به عشایر را روانتر میکند و با افزایش دسترسی به آب مورد نیاز، بخشی از مشکلات ناشی از فاصله مناطق عشایری از منابع تأمین آب کاهش خواهد یافت.
او همچنین از تقویت ناوگان آبرسانی عشایر گرمسار و آرادان خبر داد و گفت: یک دستگاه تانکر جدید برای شرکت تعاونی عشایری گرمسار خریداری شده است. این تانکر از محل منابع ارزش افزوده تأمین اعتبار شده و طی روزهای آینده به ناوگان آبرسانی عشایر این دو شهرستان افزوده میشود.
جعفریان جهرمی خاطرنشان کرد: ورود تانکر جدید به چرخه آبرسانی، ظرفیت انتقال آب به مناطق عشایری را افزایش میدهد و موجب میشود خدمات تأمین و حمل آب با سرعت و سهولت بیشتری انجام شود. این اقدام در کنار حفر چاه و احداث استخر ذخیره، مجموعه زیرساختهای مورد نیاز برای تقویت آبرسانی به عشایر منطقه را تکمیلتر میکند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات انجامشده برای تأمین نهادههای دامی اشاره کرد و افزود: افزایش قیمت نهادهها، هزینههای تولید و تأمین خوراک دام عشایر را بالا برده است؛ با این حال، در کارخانه خوراک دام عشایری گرمسار با اتخاذ تدابیر لازم، بخشی از خوراک مورد نیاز به صورت تلفیقی تولید شده و خرید بهموقع نهاده و تأمین مواد اولیه با قیمت مناسبتر، امکان عرضه خوراک با هزینه پایینتر به عشایر را فراهم کرده است.
جعفریان جهرمی تصریح کرد: روند پیگیری برای تأمین بهموقع نهادهها و کاهش هزینه تمامشده تولید خوراک دام با همکاری شرکت تعاونی عشایری و اتحادیههای مرتبط ادامه دارد تا ضمن پشتیبانی از فعالیت دامداری عشایر، بخشی از فشار ناشی از افزایش هزینههای تولید نیز کاهش یابد.
آب و نهاده؛ دو ضلع پایداری اقتصاد عشایری
مسئله تأمین آب عشایر گرمسار و آرادان را نمیتوان صرفاً در چارچوب حفر یک حلقه چاه یا افزایش تعداد تانکرهای آبرسان بررسی کرد؛ این موضوع بخشی از چالش گستردهتری است که جامعه عشایری استان سمنان در سالهای اخیر با آن مواجه بوده است. تداوم خشکسالی، کاهش بارندگی و فشار بر منابع آبی موجب شده تأمین آب به یکی از مؤلفههای اصلی حفظ معیشت عشایر تبدیل شود و ضرورت حرکت از راهکارهای مقطعی به سمت ایجاد منابع پایدار بیش از گذشته احساس شود.
در چنین شرایطی، هر اقدام زیرساختی در حوزه آب زمانی اثرگذار خواهد بود که بتواند علاوه بر پاسخ به نیازهای فوری، وابستگی عشایر به آبرسانی اضطراری را نیز کاهش دهد.
اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که آب در اقتصاد عشایری مستقیماً با دامداری و تولید محصولات دامی پیوند دارد. عشایر برای حفظ دام و تداوم فعالیت اقتصادی خود به منابع آب قابل اتکا نیاز دارند و هرگونه اختلال در دسترسی به آب میتواند هزینههای نگهداری دام، جابهجایی و تأمین خوراک را افزایش دهد.
از سوی دیگر، افزایش هزینه نهادههای دامی در سالهای اخیر فشار مضاعفی بر خانوارهای عشایری وارد کرده است؛ بنابراین تأمین آب و نهاده را نمیتوان دو موضوع کاملاً جدا از یکدیگر دانست، بلکه هر دو بخشی از زنجیره پایداری تولید و معیشت عشایری محسوب میشوند.
آبرسانی سیار؛ راهکاری ضروری اما پرهزینه و موقت
در این میان، آبرسانی سیار اگرچه یکی از ابزارهای ضروری برای مناطق پراکنده عشایری است، اما بهتنهایی راهکاری پایدار محسوب نمیشود. انتقال آب با تانکر مستلزم دسترسی مستمر به منبع آب، مسیر مناسب، خودرو، سوخت و نیروی انسانی است و با افزایش فاصله محل استقرار عشایر از منابع آب، هزینه و زمان خدمترسانی نیز افزایش پیدا میکند. به همین دلیل، توسعه منابع ثابت آب در کنار تقویت ناوگان آبرسانی میتواند الگوی کارآمدتری برای مدیریت تنش آبی در مناطق عشایری باشد؛ رویکردی که در سیاستهای ملی تأمین آب عشایر نیز مورد توجه قرار گرفته است.
چاه اختصاصی، گامی برای تأمین پایدار آب عشایر
حفر چاه اختصاصی در مجموعه شرکت تعاونی عشایری گرمسار را میتوان در همین چارچوب ارزیابی کرد. این اقدام در صورت برخورداری از دبی مناسب و بهرهبرداری اصولی، امکان دسترسی به یک منبع ثابت را فراهم میکند و میتواند بخشی از وابستگی به منابع متفرقه و آبرسانی اضطراری را کاهش دهد. برنامه احداث استخر ذخیره در کنار چاه نیز اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا ذخیرهسازی آب این امکان را ایجاد میکند که آب تولیدشده در زمانهای مختلف مدیریت شود و فعالیت تانکرهای آبرسانی برای انتقال آن به محل استقرار عشایر با نظم و سرعت بیشتری انجام گیرد.
خرید یک دستگاه تانکر جدید برای شرکت تعاونی عشایری گرمسار نیز مکمل همین زیرساخت محسوب میشود. در واقع، چاه بدون ظرفیت انتقال کافی نمیتواند تمام نیاز مناطق پراکنده را پوشش دهد و افزایش تانکرها نیز بدون وجود منبع مطمئن آب، صرفاً ظرفیت حمل را بالا میبرد. قرار گرفتن منبع آب، مخزن ذخیره و ناوگان حمل در کنار یکدیگر، بنابراین میتواند یک زنجیره کاملتر برای تأمین آب ایجاد کند و امکان پاسخگویی سریعتر به نیاز عشایر گرمسار و آرادان را افزایش دهد.
ضرورت سنجش اثرگذاری طرح با شاخصهای دقیق و شفاف
با این حال، برای ارزیابی دقیق میزان موفقیت این طرح، انتشار شاخصهای کمی ضروری است. عمق و دبی چاه، ظرفیت استخر ذخیره، تعداد خانوارهای عشایری تحت پوشش، تعداد دام بهرهمند از این طرح، میزان آب منتقلشده در هر ماه، تعداد سرویسهای آبرسانی و هزینه سالانه انتقال آب، مهمترین دادههایی هستند که میتوانند میزان اثرگذاری پروژه را مشخص کنند. بدون این اطلاعات، ارزیابی طرح بیشتر بر مبنای «اجرای پروژه» انجام میشود؛ در حالی که معیار اصلی باید میزان کاهش تنش آبی و بهبود دسترسی واقعی عشایر به آب باشد.
در نهایت، حفر چاه اختصاصی و تقویت ناوگان آبرسانی را باید شروع یک مسیر دانست، نه پایان مسئله آب عشایر گرمسار و آرادان. در شرایط تداوم خشکسالی و کاهش منابع آبی، سیاست مؤثر آن است که همزمان با تأمین نیازهای فوری، منابع پایدار، مخازن ذخیره، خطوط انتقال و مدیریت مصرف نیز توسعه پیدا کند. اگر این زنجیره تکمیل شود، پروژه جدید میتواند فراتر از یک اقدام خدماتی، به افزایش تابآوری جامعه عشایری، کاهش هزینههای آبرسانی، حفظ دام و پایداری تولید کمک کند؛ موضوعی که در نهایت با حفظ یکی از ظرفیتهای مهم اقتصادی و تولیدی استان سمنان ارتباط مستقیم دارد.
انتهای پیام/363/