به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، آلودگی صوتی یکی از مهمترین اما کمتر دیدهشدهترین اشکال آلودگی محیطزیست شهری است؛ آلایندهای که برخلاف آلودگی هوا قابل مشاهده نیست، اما میتواند بهصورت مستمر بر خواب، سلامت روان، عملکرد شناختی، شنوایی و نظام قلبی ـ عروقی انسان اثر بگذارد. سازمان جهانی بهداشت، آلودگی صوتی محیطی را یک مسئله مهم سلامت عمومی میداند و برای منابع مختلف صوتی، حدود مواجهه سلامتمحور تعیین کرده است. برای نمونه، WHO توصیه میکند میانگین مواجهه با صدای ترافیک جادهای به کمتر از 53 دسیبل Lden و مواجهه شبانه به کمتر از 45 دسیبل Lnight کاهش یابد.
در ایران نیز برای پهنههای شهری حدود قانونی مشخصی وجود دارد؛ از جمله 55 دسیبل در روز و 45 دسیبل در شب برای مناطق مسکونی. آییننامه سال 1397 علاوه بر تعیین حدود مجاز، دستگاههای مسئول را مکلف به شناسایی منابع آلاینده، اجرای اقدامات کنترلی و ایجاد شبکه ملی پایش آلودگی صوتی کرده است.
اهمیت موضوع برای اراک از آن جهت دوچندان است که این شهر یکی از مهمترین شهرهای صنعتی کشور محسوب میشود و همزمان با رشد جمعیت، توسعه صنعتی و افزایش تردد خودروها، در معرض منابع متعدد صوتی قرار گرفته است. مطالعهای که در سال 2008 در 18 نقطه شهر اراک انجام شد، میانگین تراز صدای روزانه را حدود 75 dB(A) گزارش کرد و نشان داد که میانگین صدای روزانه در تمام نقاط مورد مطالعه از حدود مجاز فراتر بوده است. همچنین پژوهشگران برآورد کردند بیش از 30 درصد ساکنان ممکن است بهشدت از صدای ترافیک آزرده شوند.
از سوی دیگر، پژوهش منتشرشده در سال 2026 بر روی 1058 کارگر صنعتی استان مرکزی نشان داده است که 19٫5 درصد آنان دارای افت شنوایی دوطرفه بودهاند و مواجهه با صدای بالاتر از حد مجاز با افت شنوایی ارتباط معنادار داشته است.
یافتههای موجود نشان میدهد که آلودگی صوتی در اراک صرفاً یک مسئله زیستمحیطی یا مزاحمت شهری نیست؛ بلکه باید آن را یک موضوع سلامت عمومی، برنامهریزی شهری، عدالت محیطزیستی و سیاستگذاری اجتماعی دانست. بر همین اساس، ایجاد «اطلس آلودگی صوتی شهر اراک»، استقرار شبکه پایش مستمر، کنترل ترافیک و منابع صنعتی، اصلاح کاربری زمین، توسعه موانع صوتی و وارد کردن شاخص آلودگی صوتی در برنامهریزی شهری پیشنهاد میشود.
آلایندهای که دیده نمیشود اما شنیده میشود
وقتی سخن از آلودگی محیطزیست به میان میآید، ذهن عمومی معمولاً به سمت آلودگی هوا، آب و خاک میرود؛ اما در زندگی شهرنشینی، آلاینده دیگری نیز وجود دارد که دائماً در اطراف انسان جریان دارد: صدا.
صدا زمانی که ناخواسته، شدید، مداوم، نامنظم یا خارج از ظرفیت تحمل انسان باشد، از یک پدیده طبیعی به یک آلاینده محیطی تبدیل میشود.
تفاوت مهم آلودگی صوتی با بسیاری از آلایندههای دیگر این است که شهروند ممکن است بدون آنکه متوجه مواجهه خود باشد، ساعتها و حتی سالها در معرض آن قرار گیرد.
صدای ترافیک، موتورسیکلتها، بوق خودروها، خودروهای سنگین، فعالیتهای ساختمانی، صنایع، کارگاهها، تجهیزات مکانیکی و برخی فعالیتهای تجاری و تفریحی از مهمترین منابع آلودگی صوتی شهری هستند.
سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که آلودگی صوتی میتواند موجب اختلال خواب، آزار و استرس، اختلال شناختی در کودکان، وزوز گوش، اختلال شنوایی و افزایش خطر بیماریهای قلبی ـ عروقی شود. بنابراین، پرسش اصلی دیگر این نیست که "آیا سر و صدا آزاردهنده است؟" پرسش علمی این است: چه میزان صدا، با چه مدت مواجهه و در چه زمان و مکانی، سلامت انسان را تهدید میکند؟
دسیبل چیست و آیا یک «عدد جادویی» برای آزار انسان وجود دارد؟
یکی از خطاهای رایج در بحث عمومی آلودگی صوتی این است که تصور شود یک عدد مشخص وجود دارد که پایینتر از آن صدا کاملاً بیضرر و بالاتر از آن کاملاً خطرناک است. چنین مرز سادهای وجود ندارد.
پیامدهای صوت به عوامل مختلفی بستگی دارد: شدت صدا؛ مدت مواجهه؛ زمان مواجهه؛ تکرار صدا؛ ماهیت صدا؛ وجود صداهای ناگهانی و ضربهای؛ شرایط محیطی؛ وضعیت جسمی و روانی فرد؛ سن؛ حساسیت فردی؛ و اینکه فرد در خانه، مدرسه، بیمارستان، محیط کار یا فضای عمومی قرار دارد.
از همین رو، WHO برای منابع مختلف صوتی حدود متفاوتی ارائه کرده است. برای صدای ترافیک جادهای، WHO توصیه میکند میانگین مواجهه کمتر از 53 dB Lden و مواجهه شبانه کمتر از 45 dB Lnight باشد. این اعداد "حد آسیب شنوایی" نیستند؛ بلکه سطوح راهنمای سلامتمحور برای کاهش پیامدهای نامطلوب مواجهه مزمن هستند.
این تمایز بسیار مهم است. ممکن است فرد در سطحی پایینتر از آستانه آسیب مستقیم شنوایی، دچار اختلال خواب، آزار صوتی یا افزایش استرس شود.
استاندارد آلودگی صوتی در ایران
در مقررات ایران، حدود مجاز صدا برای پهنههای مختلف شهری تعیین شده است. نوع پهنه روز؛ 7 تا 22شب؛ 22 تا 7مسکونی45 تا55
55 dB(A)45 dB(A): تجاری ـ مسکونی60تا50تجاری ـ اداری65تا55مسکونی ـ صنعتی70تا60صنعتی75تا65
این حدود در آییننامه جلوگیری از آلودگی صوتی مورد استفاده قرار گرفتهاند. ییننامه مصوب سال 1397 نیز دستگاههای مسئول را موظف کرده است منابع و کانونهای آلودگی صوتی را شناسایی کرده و میزان آلودگی آنها را نسبت به حدود مجاز تعیین کنند. همچنین برای تکمیل طرح جامع مدیریت کاهش آلودگی صوتی و ایجاد شبکه ملی پایش و اطلاعرسانی آلودگی صوتی تکالیفی پیشبینی شده است. بنابراین، مسئله ایران فقط «نداشتن قانون» نیست؛ بلکه یکی از مسائل مهم، اجرای مستمر، پایش، انتشار داده و مدیریت شهری مبتنی بر داده است.
استاندارد ایران در برابر توصیه WHO
نباید بدون توجه به تفاوت شاخصهای اندازهگیری، اعداد WHO و استاندارد ایران را مستقیماً کنار هم گذاشت و ادعا کرد یکی «درصد مشخصی» از دیگری بالاتر یا پایینتر است.
با این حال، یک پیام مشترک وجود دارد: هر دو نظام، کاهش مواجهه جمعیت با صدا، بهویژه در ساعات شب، را ضروری میدانند. WHO برای ترافیک جادهای سطح کمتر از 53 dB Lden و کمتر از 45 dB در شب را توصیه میکند. استاندارد ایران نیز برای پهنه مسکونی، 55 دسیبل در روز و 45 دسیبل در شب تعیین کرده است. در نتیجه، 55 دسیبل را نباید "مرز مطلق بیخطر بودن" تلقی کرد؛ بلکه باید آن را در چارچوب مقررات، نوع منبع صوتی و شاخص مورد استفاده تفسیر کرد.
اراک؛ شهری که سالها پیش زنگ خطر را به صدا درآورد
یکی از مهمترین شواهد علمی درباره وضعیت آلودگی صوتی اراک، پژوهش منتشرشده در سال 2008 با عنوان: Evaluation and Analysis of the Environmental Noise of Arak, Iran است. در این مطالعه، شهر اراک بر اساس پهنههای صوتی طبقهبندی شد و 18 نقطه برای اندازهگیری انتخاب شدند. شاخصهایی مانند Leq، L1، L10، L50 و L90 اندازهگیری شدند.
نتیجه مهم این بود که در تمام نقاط مورد بررسی، میانگین صدای روزانه از حد مجاز قانونی بالاتر بود. میانگین کلی صدای روزانه حدود: 75 dB(A) گزارش شد که میانگین میزان تجاوز از حد مجاز نیز حدود: 15 dB(A) اعلام شد.
پژوهشگران همچنین افزایش حجم ترافیک و عبور وسایل نقلیه از معابر اصلی را از عوامل مهم وضعیت صوتی اراک دانستند. آنان برآورد کردند که بیش از 30 درصد ساکنان ممکن است بهشدت تحت تأثیر صدای ترافیک قرار گرفته باشند. این مطالعه یک پیام مهم دارد: آلودگی صوتی اراک یک مسئله جدید و ناگهانی نیست؛ دستکم از دو دهه پیش شواهد علمی درباره آن وجود داشته است.
آیا میتوان گفت امروز اراک 75 دسیبل است؟
خیر. این نکته برای اعتبار علمی مقاله بسیار مهم است. عدد 75 dB(A) مربوط به اندازهگیری انجامشده در سال 2008 و در 18 نقطه منتخب است. نمیتوان بدون اجرای پایش جدید گفت که میانگین فعلی کل شهر اراک نیز 75 دسیبل است. در واقع، همین موضوع خود یک سؤال پژوهشی جدی ایجاد میکند: اراک در سال 1405/2026 چه میزان آلودگی صوتی دارد؟ اگر پاسخ این سؤال برای مدیریت شهری و سلامت عمومی اهمیت دارد، راه آن، اجرای یک مطالعه استاندارد و بهروز در سطح شهر است.
اراک در یک بستر صنعتی
ویژگی مهم اراک این است که آلودگی صوتی آن را نمیتوان صرفاً با الگوی یک شهر خدماتی یا مسکونی تحلیل کرد.اراک شهری با فعالیتهای صنعتی گسترده است.بنابراین شهروندان ممکن است بهطور همزمان در معرض چند منبع صوتی قرار داشته باشند:ترافیک شهری + خودروهای سنگین + موتورسیکلت + صنایع + کارگاهها + ساختوساز + فعالیتهای تجاری.
این مسئله اهمیت برنامهریزی فضایی را افزایش میدهد. اگر مدرسه، بیمارستان، خانه سالمندان یا محله مسکونی در مجاورت یک محور پرترافیک یا منبع صنعتی پرصدا قرار گرفته باشد، مسئله دیگر صرفاً «صدای بلند» نیست؛ بلکه موضوع به سلامت و عدالت محیطزیستی تبدیل میشود.
استان مرکزی؛ شواهد جدید درباره مواجهه شغلی
یکی از مهمترین شواهد جدید برای استان مرکزی، مطالعهای است که در سال 2026 در Scientific Reports منتشر شده است. در این پژوهش، 1058 کارگر صنعتی استان مرکزی در سالهای 2023 و 2024 بررسی شدند. نتیجه: 19٫5 درصد کارگران افت شنوایی دوطرفه داشتند.
همچنین وضعیت شنوایی افراد پس از اشتغال بهطور معناداری بدتر شده بود و مواجهه با صدا بالاتر از حد مجاز با افت شنوایی ارتباط داشت. پژوهش علاوه بر شنوایی، ارتباط میان مواجهههای شغلی و استرس شغلی را نیز بررسی کرده است.
البته باید با دقت علمی تأکید کرد: این مطالعه درباره کارگران صنعتی استان مرکزی است، نه کل جمعیت اراک. بنابراین نمیتوان رقم 19٫5 درصد را به همه شهروندان اراک تعمیم داد. اما این یافته نشان میدهد که در استان مرکزی، مسئله مواجهه صوتی صنعتی یک موضوع واقعی و قابل اندازهگیری است.
آلودگی صوتی چگونه سلامت انسان را تهدید میکند؟
آلودگی صوتی را میتوان از دو مسیر عمده بررسی کرد: الف) آثار مستقیم شنوایی یعنی مواجهه شدید یا طولانیمدت با صدا میتواند موجب: کاهش شنوایی؛ افت شنوایی ناشی از کار؛ وزوز گوش؛ اختلال در تشخیص گفتار؛ و آسیب ساختارهای شنوایی می شود.
ب) آثار غیرشنوایی کهاین بخش از نظر سلامت عمومی اهمیت ویژهای دارد. WHO آلودگی صوتی را با پیامدهایی مانند اختلال خواب، آزار و استرس، اختلال شناختی در کودکان، وزوز گوش و افزایش خطر بیماری ایسکمیک قلبی و فشار خون مرتبط میداند.
خواب؛ نخستین قربانی سکوت ازدسترفته
یکی از مهمترین پیامدهای آلودگی صوتی، اختلال خواب است.صدای مزمن میتواند موجب:دشوار شدن شروع خواب؛ بیدارشدنهای مکرر؛ کاهش کیفیت خواب؛ خوابآلودگی روزانه؛ کاهش تمرکز؛ تحریکپذیری و کاهش عملکرد روزانه شود. از همین رو، آلودگی صوتی شبانه اهمیت خاصی دارد.
ممکن است صدایی در طول روز قابل تحمل باشد، اما همان صدا در ساعت دو نیمهشب پیامد کاملاً متفاوتی ایجاد کند. به همین دلیل WHO برای صدای شبانه معیارهای جداگانهای تعیین کرده است.
قلبی ـ عروقی؛ صدایی که فقط گوش را هدف نمیگیرد
یکی از مهمترین تحولهای علم امروز این است که آلودگی صوتی دیگر صرفاً یک مشکل شنوایی تلقی نمیشود. بر اساس شواهد مورد استناد WHO، مواجهه با صدای محیطی میتواند از مسیرهای استرس، اختلال خواب و فعالشدن پاسخهای فیزیولوژیک بدن با پیامدهای قلبی ـ عروقی ارتباط داشته باشد.
مرور علمی منتشرشده در سال 2026 نیز شواهد فزایندهای را درباره ارتباط آلودگی صوتی با بیماریهای قلبی ـ متابولیک، اختلال خواب، سلامت روان و عملکرد شناختی گزارش کرده است. بنابراین صدای ترافیک شبانه را نمیتوان صرفاً یک «مزاحمت شهری» دانست.
کودکان؛ گروهی که نباید فراموش شوند
کودکان از گروههای حساس در برابر برخی پیامدهای آلودگی صوتی هستند. WHO به ارتباط مواجهه با برخی منابع صوتی با مشکلات توجه، یادگیری و عملکرد شناختی کودکان اشاره کرده است. از منظر برنامهریزی شهری، بنابراین باید اطراف: مدارس؛ مهدکودکها؛ مراکز درمانی؛ بیمارستانهای کودکان و مراکز آموزشی بهعنوان مناطق حساس صوتی در نظر گرفته شوند.
آلودگی صوتی و سلامت روان
انسان برای عملکرد طبیعی به دورههایی از سکوت و آرامش نیاز دارد. صدای دائمی میتواند موجب احساس: آزردگی؛ بیقراری؛ عصبانیت؛ استرس؛ خستگی ذهنی و کاهش رضایت از محیط زندگی شود. WHO نیز "annoyance" یا آزردگی صوتی را یکی از پیامدهای مهم مواجهه با صدای محیطی میداند.
از دیدگاه جامعهشناختی، این موضوع اهمیت دیگری هم دارد: شهروند حق دارد در خانه خود احساس آرامش کند. بنابراین آلودگی صوتی را میتوان بخشی از مفهوم "حق بر شهر" و "حق برخورداری از محیط سالم و آرام" دانست.
مسئلهای فراتر از محیطزیست؛ مسئله عدالت محیطزیستی
تمام شهروندان به یک اندازه در معرض آلودگی صوتی نیستند. خانوادهای که در کنار بزرگراه زندگی میکند، کارگری که در محیط صنعتی پرصدا کار میکند، دانشآموزی که مدرسهاش کنار محور پرترافیک قرار دارد و سالمندی که در محلهای پررفتوآمد زندگی میکند، ممکن است بسیار بیشتر از دیگران در معرض صوت قرار داشته باشند. از این منظر، آلودگی صوتی میتواند یک مسئله عدالت محیطزیستی نیز باشد. سیاستگذاری شهری باید بررسی کند: چه کسانی بیشتر صدا میشنوند و چه کسانی از سکوت بیشتر برخوردارند؟ این سؤال، یک سؤال اجتماعی است؛ نه صرفاً مهندسی.
مشکل اصلی اراک: نبود تصویر بهروز و جامع
در حال حاضر، شواهد علمی مهمی درباره آلودگی صوتی اراک وجود دارد؛ اما برای تصمیمگیری امروز نمیتوان تنها به مطالعه سال 2008 اتکا کرد. مرور نظاممند منتشرشده در سال 2026 که 77 مطالعه درباره مدیریت آلودگی صوتی شهری در ایران را بررسی کرده، نشان میدهد که مطالعات ایران عمدتاً بر اندازهگیری منابع صوتی تمرکز داشتهاند و همچنان خلأهایی در زمینه راهکارهای تخصصی، مدیریت یکپارچه و اجرای راهبردهای متناسب با شرایط هر شهر وجود دارد. این یافته یک پیام روشن برای اراک دارد: وقت آن رسیده است که از "اندازهگیری پراکنده" به "مدیریت هوشمند صوتی" برسیم.
پیشنهاد اصلی: ایجاد "اطلس آلودگی صوتی اراک"
پیشنهاد میشود شهرداری اراک با همکاری: ادارهکل حفاظت محیط زیست استان مرکزی؛ دانشگاه علوم پزشکی اراک؛ دانشگاه اراک؛ پلیس راهور؛ ادارهکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی و مراکز پژوهشی استان طرح جامع "اطلس آلودگی صوتی شهر اراک" را اجرا کند.
در این طرح باید شهر به شبکهای از نقاط نمونهبرداری تقسیم شود. اندازهگیریها باید در: صبح؛ ظهر؛ عصر؛ شب و در روزهای مختلف هفته انجام شود. همچنین نقاط حساس باید جداگانه پایش شوند: مدارس؛بیمارستانها؛ مراکز سالمندان؛ مناطق مسکونی؛ مراکز تجاری؛ پایانهها؛ محورهای پرترافیک؛ مناطق صنعتی و مناطق مجاور صنایع.
مرحله بعد: تبدیل دادهها به نقشه GIS
صرفاً داشتن چند هزار عدد دسیبل کافی نیست. این دادهها باید در سامانه GIS قرار گیرند و نقشهای مانند نقشه آلودگی هوا تولید شود. در این صورت شهروندان و مدیران میتوانند ببینند: کدام خیابانها قرمزند؟ کدام محلهها در معرض صوت بیش از حد قرار دارند؟ کدام مدارس در مناطق پرصدا هستند؟ کدام مناطق در شب وضعیت نامطلوب دارند؟ مطالعات انجامشده در ایران نیز استفاده از GIS و نقشههای صوتی را ابزاری مهم برای شناسایی توزیع مکانی آلودگی و طراحی سیاستهای کنترلی دانستهاند.
راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت شهری اراک
کنترل صدا در منبع: اولین و مؤثرترین مرحله، کاهش صدا در محل تولید است. از جمله: کنترل صدای موتورسیکلتها؛ کنترل بوقهای غیرضروری؛ معاینه فنی صوتی وسایل نقلیه؛ کنترل خودروهای سنگین؛ استانداردسازی تجهیزات صنعتی؛ کنترل فعالیت کارگاهها و محدودیت زمانی برای فعالیتهای پرصدا.
مدیریت ترافیک
از آنجا که ترافیک یکی از منابع مهم آلودگی صوتی شهری است، مدیریت آن باید بخشی از سیاست کاهش آلودگی صوتی باشد. اقداماتی مانند: کاهش ترافیک در مناطق مسکونی؛ مدیریت سرعت؛ توسعه حملونقل عمومی؛ اصلاح هندسی معابر؛ هدایت خودروهای سنگین به مسیرهای مناسب؛ و توسعه مسیرهای پیاده و دوچرخه میتواند علاوه بر کاهش آلودگی هوا، آلودگی صوتی را نیز کاهش دهد. WHO نیز بر نقش کاهش حجم ترافیک و طراحی مناسب شهری در کاهش مواجهه صوتی تأکید دارد.
موانع صوتی؛ راهکاری برای نقاط بحرانی
در نقاطی که حذف منبع صوت امکانپذیر نیست، باید مسیر انتشار صدا کنترل شود. استفاده هدفمند از: دیوارهای صوتی؛ پوششهای مناسب؛ طراحی سبز شهری؛ خاکریز؛ فاصلهگذاری مناسب؛ و طراحی معماری ساختمانها میتواند بخشی از مواجهه را کاهش دهد. اما باید توجه داشت که فضای سبز بهتنهایی جایگزین دیوار صوتی و طراحی مهندسیشده نیست؛ اثر آن به تراکم، عرض و نوع پوشش گیاهی و هندسه محیط وابسته است.
ساختمانها نیز باید در برابر صدا مقاوم شوند
در ساختمانهای مجاور بزرگراهها و معابر پرتردد میتوان از: پنجرههای عایق صوتی؛ شیشههای چندجداره؛ طراحی مناسب نما؛ تهویه مکانیکی مناسب برای کاهش نیاز به بازکردن پنجره و جانمایی صحیح اتاقهای خواب استفاده کرد که این موضوع باید در ضوابط ساختوساز مناطق پرصدا جدی گرفته شود.
صنایع استان مرکزی؛ از "حفاظت شنوایی" به "حذف صدا در منبع"
نتایج پژوهش 2026 درباره کارگران صنعتی استان مرکزی نشان میدهد که موضوع شنوایی شغلی همچنان جدی است. بنابراین برنامه حفاظت شنوایی صنایع باید شامل:اندازهگیری منظم صدا؛ شناسایی مشاغل پرخطر؛ مهندسی کاهش صدا در منبع؛ تعمیر و نگهداری تجهیزات؛ جداسازی فیزیکی منابع پرصدا؛ استفاده صحیح از تجهیزات حفاظت فردی؛ انجام شنواییسنجی دورهای و ثبت و تحلیل روند تغییرات شنوایی کارکنان باشد که نکته مهم این است که گوشی حفاظتی آخرین حلقه کنترل است، نه اولین راهحل.
پیشنهاد مهم برای اراک: "سامانه اعلام عمومی آلودگی صوتی"
همانگونه که شهروندان وضعیت کیفیت هوای شهر را مشاهده میکنند، میتوان وضعیت صوتی شهر را نیز در اختیار آنان قرار داد. برای مثال: شاخص صوتی اراک (آرام/ قابل قبول/ نامطلوب/ ناسالم از نظر صوتی/ بسیار نامطلوب) البته این شاخص باید بر اساس روش علمی و شاخصهای استاندارد طراحی شود، نه صرفاً با تبدیل یک عدد دسیبل به رنگ.
پیشنهاد ایجاد "مناطق آرام"
در کنار شناسایی نقاط آلوده، شهر باید مکانهایی برای استراحت صوتی شهروندان داشته باشد. پارکها، باغها، فضاهای فرهنگی و برخی فضاهای شهری میتوانند با طراحی مناسب به «مناطق آرام» تبدیل شوند. شهر سالم فقط شهری نیست که هوای پاک داشته باشد؛ شهری است که امکان شنیدن سکوت را نیز برای شهروندان فراهم کند.
مسئولیت دستگاهها چیست؟
شهرداری اراک: ایجاد نقشه صوتی؛ مدیریت ترافیک؛ کنترل پروژههای عمرانی؛ اصلاح طراحی معابر؛ ایجاد مناطق آرام.
ادارهکل حفاظت محیط زیست استان مرکزی: پایش منابع آلاینده؛ شناسایی کانونهای پرصدا؛ اجرای مقررات؛ انتشار دادههای پایش؛
دانشگاه علوم پزشکی اراک: انجام مطالعات اپیدمیولوژیک؛ بررسی ارتباط آلودگی صوتی با خواب، فشار خون، سلامت روان و شنوایی؛ شناسایی گروههای آسیبپذیر.
پلیس راهور: کنترل موتورسیکلتها؛ کنترل خودروهای سنگین؛ مدیریت سرعت؛ برخورد با بوق و رفتارهای صوتی غیرضروری.
ادارهکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی: نظارت بر مواجهه شغلی؛ پایش محیطهای صنعتی؛ حفاظت شنوایی کارگران؛ شورای شهر و درنهایت تبدیل نتایج علمی به سیاست و بودجه شهری.
یک پیشنهاد پژوهشی مهمتر: "مطالعه آلودگی صوتی و سلامت شهروندان اراک"
پیشنهاد میشود مطالعهای جامع با حجم نمونه کافی در اراک انجام شود که در آن، علاوه بر اندازهگیری صدا، اطلاعات سلامت نیز جمعآوری شود. برای هر فرد میتوان متغیرهایی مانند: کیفیت خواب؛ فشار خون؛ استرس؛ آزردگی صوتی؛ وزوز گوش؛ شنوایی؛ سن؛ جنسیت؛ شغل؛ محل سکونت؛ فاصله خانه از خیابان اصلی؛ و مدت سکونت را بررسی کرد. سپس دادهها با نقشه آلودگی صوتی تلفیق شوند.
در این صورت میتوان به پرسش بسیار مهمی پاسخ داد: آیا محلههایی که صدای بیشتری دارند، از نظر برخی شاخصهای سلامت نیز وضعیت نامطلوبتری دارند؟ البته برای اثبات رابطه علّی، طراحی طولی و کنترل عوامل مخدوشکننده لازم خواهد بود؛ یک مطالعه مقطعی بهتنهایی نمیتواند رابطه علت و معلولی را ثابت کند.
نتیجهگیری
آلودگی صوتی را نمیتوان دیگر صرفاً "سر و صدا" نامید. این پدیده یک آلاینده محیطی، یک عامل خطر سلامت و یک مسئله برنامهریزی شهری است. شواهد علمی سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد که مواجهه مزمن با صدای محیطی میتواند بر خواب، سلامت قلبی ـ عروقی، سلامت روان، شناخت کودکان، شنوایی و کیفیت زندگی اثر بگذارد.
در ایران، حدود قانونی برای آلودگی صوتی وجود دارد و حتی آییننامه سال 1397 دستگاههای مختلف را مکلف به پایش و مدیریت آن کرده است. در اراک نیز مسئله جدید نیست. پژوهش علمی سال 2008 در 18 نقطه شهر، میانگین روزانه حدود 75 dB(A) و تجاوز از حدود مجاز در تمام نقاط مورد مطالعه را گزارش کرد.
در استان مرکزی نیز پژوهش منتشرشده در سال 2026 بر روی 1058 کارگر صنعتی، شیوع 19٫5 درصدی افت شنوایی دوطرفه و ارتباط آن با مواجهههای شغلی از جمله صدای بالاتر از حد مجاز را گزارش کرده است.
اما مهمترین نکته این است: ما نمیدانیم اراک امروز دقیقاً چه میزان آلودگی صوتی دارد، زیرا داده بهروز، جامع و عمومیشدهای که بتواند کل شهر را پوشش دهد، در منابع بررسیشده مشاهده نشد.
این "نمیدانیم" نباید به معنای نبود مسئله تعبیر شود؛ بلکه باید آن را به معنای ضرورت اندازهگیری دوباره دانست. بنابراین، پیشنهاد اصلی روشن است: اراک به یک "اطلس آلودگی صوتی" نیاز دارد.
شهری که سالهاست درباره آلودگی صوتی آن شواهد علمی وجود دارد، شایسته آن است که امروز نیز بهصورت علمی، مستمر و شفاف اندازهگیری شود. همانگونه که برای هوای پاک مطالبهگری میکنیم، باید برای حق شنیدن آرامش نیز مطالبهگر باشیم. زیرا گاهی خطرناکترین آلاینده، همان چیزی است که دیده نمیشود؛ فقط شنیده میشود.
یادداشت از: محمد اشجاری- جامعه شناس و پژوهشگر
انتهای پیام/711/