خبرگزاری تسنیم ـ یادداشت| خبر راهاندازی آزمایشی قطار مسافری قم ـ تبریز از مردادماه، در ذات خود خبر مثبتی برای توسعه حمل و نقل ریلی کشور است. طبیعی است که هر خدمت جدید ریلی، اگر مبتنی بر تقاضای واقعی سفر و ارتقای دسترسی مردم باشد، باید مورد استقبال قرار گیرد. اما همین خبر، یک پرسش جدی و قدیمی را دوباره پیش روی افکار عمومی سیستان و بلوچستان قرار میدهد که چرا برای برخی استانها، کمبود ناوگان، مانع توسعه نیست؛ اما نوبت به سیستان و بلوچستان که میرسد ناگهان همه چیز به کمبود امکانات و محدودیت ناوگان گره میخورد؟
این پرسش از آنجا جدیتر میشود که قطار زاهدان- اصفهان در شهریور 1396 راهاندازی شد و تنها یک ماه بعد، در مهر 1396 به صورت یک روز درمیان و با استقبال قابل توجه مسافران در این مسیر تردد میکرد. حتی در آن مقطع، از پیگیریها برای همه روزه شدن این قطار در مسیر زاهدان- اصفهان- شیراز سخن گفته میشد؛ مسیری که میتوانست یک کریدور مهم برای جابهجایی مسافر، بیماران، دانشجویان، خانوادهها و حتی خودروهای شخصی باشد؛ چراکه این قطار واگن حمل خودرو نیز داشت. با این حال، این خدمت ریلی پس از مدت کوتاهی و با این استدلال آشنا که «ناوگان کافی وجود ندارد»، حذف شد.
از همان آغاز بهرهبرداری از مسیر ریلی زاهدان- بم نیز واقعیت این بود که سهم سیستان و بلوچستان از این اتصال ریلی، عملاً به قطار زاهدان- تهران محدود ماند. در دولت گذشته قطار محلی زاهدان- خاش نیز برقرار شد که کیفیت مطلوبی نداشت. یعنی استانی با وسعت جغرافیایی بسیار بالا، فاصله زیاد با قطبهای درمانی و اداری کشور، سطح پایینتر برخورداری نسبت به بسیاری از استانها و نیاز گسترده مردم به سفرهای ضروری، از حداقل تنوع در خدمات مسافری ریلی هم محروم شد. در چنین شرایطی، برقرار شدن کوتاه مدت قطار زاهدان- اصفهان، امیدی برای اصلاح این نابرابری بود؛ امیدی که خیلی زود خاموش شد.
اکنون اما طی یک سال گذشته، خبرهای متعددی از راهاندازی قطارهای پنج ستاره جدید، اختصاص ناوگان به مسیرهای تازه، فعال شدن قطارهای باکیفیتتر و حتی اتصال چند مرکز استان به شبکه ریلی منتشر شده است. اخیرا نیز خبر راهاندازی قطار قم- تبریز مطرح میشود؛ خبری که از قضا از سوی مدیری اعلام شده که در مقطع راهاندازی قطار زاهدان- اصفهان، مسئولیت راهآهن جنوب شرق را بر عهده داشت. این همزمانی، حق طرح یک مطالبه صریح را برای مردم سیستان و بلوچستان ایجاد میکند که اگر ناوگان برای مسیرهای جدید وجود دارد، چرا برای احیای قطار زاهدان- اصفهان وجود ندارد؟
مسئله فقط یک قطار نیست؛ مسئله، نوع نگاه در نظام تصمیمگیری حملونقل ریلی کشور به سیستان و بلوچستان است. وقتی یک استان محروم، مرزی و راهبردی، برای دسترسی به خدمات درمانی، آموزشی و اداری ناچار به طی مسافتهای طولانی جادهای یا استفاده از گزینههای محدود و پرهزینه باشد، حذف یا احیای یک قطار مسافری، دیگر صرفاً یک تصمیم فنی نیست؛ بلکه مستقیماً با عدالت سرزمینی، برابری در دسترسی به خدمات عمومی و حتی امنیت انسانی گره میخورد.
سیستان و بلوچستان سالهاست در سخنرانیها، اسناد بالادستی و مواضع رسمی، به عنوان استانی دارای اولویت در توسعه معرفی میشود. قاعد شهید بارها بر ضرورت توجه به این استان و رفع محرومیتهای آن تاکید داشتند و رئیسجمهور نیز توسعه متوازن و رفع تبعیض از مناطق کمتر برخوردار را از محورهای مهم سیاستگذاری اعلام کرده است؛ اما پرسش اینجاست که اگر این تاکیدات قرار است در سطح اجرا معنا پیدا کند، چرا در یکی از بدیهیترین حوزههای خدمترسانی عمومی یعنی حملونقل ریلی مسافری، اثر ملموس آن برای مردم سیستان و بلوچستان دیده نمیشود؟
برای بسیاری از خانوادههای این استان، سفر به استانهای مرکزی کشور یک سفر تفریحی یا لوکس نیست؛ سفری درمانی، تحصیلی، اداری و معیشتی است. بسیاری از بیماران برای درمانهای تخصصی راهی اصفهان، شیراز، یزد و تهران میشوند. در چنین وضعیتی، قطار زاهدان- اصفهان میتوانست یک شریان حیاتی باشد؛ هم از حیث ایمنی نسبت به سفر جادهای، هم از حیث هزینه برای خانوارهایی که اغلب توان مالی محدودی دارند، و هم از حیث کرامت دسترسی برای مردمی که نباید احساس کنند در اولویتبندی ملی، همواره در انتهای صف ایستادهاند.
نکته مهم دیگر آن است که توسعه ریلی در سیستان و بلوچستان فقط یک ضرورت رفاهی نیست، بلکه یک الزام راهبردی است. استانی که دروازه شرقی کشور، محور پیوند با سواحل مکران و حلقهای مهم در کریدورهای ترانزیتی آینده ایران است و از طرفی با توجه به شرایط توسعه نیافتگی؛ تحت تاثیر تبلیغات جریانهای معاند، تروریستی و تجزیهطلب قرار دارد، نمیتواند در بخش مسافری با چنین حداقلی از خدمات اداره شود.
چگونه میتوان از توسعه این استان سخن گفت، اما در عمل حتی از احیای یک قطار پرتقاضا که سابقه بهرهبرداری موفق نیز داشته، چشمپوشی کرد؟
اگر استدلال کمبود ناوگان مطرح است، راهآهن جمهوری اسلامی ایران باید شفاف، مستند و صادقانه توضیح دهد که معیار تخصیص ناوگان به استانها و مسیرها چیست. آیا شاخص محرومیت، فاصله از مراکز اصلی کشور، نیاز درمانی مردم و نبود گزینههای مناسب جایگزین، در این تخصیصها وزن دارد یا نه؟ اگر دارد، چرا نتیجه آن در سیستان و بلوچستان دیده نمیشود؟ و اگر ندارد، باید پذیرفت که سیاستگذاری موجود، با اصول عدالتمحور مورد تاکید نظام فاصله دارد.
انتظار افکار عمومی در سیستان و بلوچستان مطالبهای غیرمنطقی نیست. کسی نمیگوید مسیرهای دیگر راهاندازی نشوند؛ سخن این است که توسعه ریلی نباید گزینشی و نابرابر باشد. مردمی که سالها با محرومیت زیرساختی زندگی کردهاند، حق دارند بپرسند چرا قطاری که یکبار راهاندازی شد، با استقبال همراه بود و میتوانست بخشی از نیاز حیاتی آنان را پاسخ دهد، حذف شد و علیرغم مطالبه مردم، دیگر بازنگشت؛ آن هم در شرایطی که هر سال خبرهای تازهای از افزایش خدمات در سایر استانها منتشر میشود.
امروز بهترین پاسخ به این مطالبه، نه توجیههای تکراری، بلکه اعلام زمانبندی روشن برای بازگشت قطار زاهدان- اصفهان- شیراز و طراحی برنامهای مشخص برای تقویت خدمات مسافری ریلی در جنوبشرق کشور است. خوشبختانه منطقه آزاد چابهار برای مسیر چابهار- زاهدان، واگنهای درجه یک سفارش داده، در غیر این صورت، بیم چگونگی تخصیص قطار مسافری به این مسیر توسط شرکت راهآهن نیز وجود داشت!
انتهای پیام/