به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، سفر رسمی و دولتی اخیر به تاشکند در مطبوعات رسمی به عنوان «مرحلهای جدید، نمادین و کاربردی» در روابط جمهوری آذربایجان و ازبکستان معرفی شده است.
الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان و شوکت میرضیایف، رئیسجمهور ازبکستان در این سفر دیدار خصوصی برگزار کرده، ریاست سومین نشست شورای عالی بیندولتی را بر عهده گرفتند، «پیمان دوستی ابدی» را به امضا رساندند، یکدیگر را به عالیترین نشانهای دولتی مفتخر ساختند و در مراسم افتتاح و کلنگزنی پروژههای سرمایهگذاری جمهوری آذربایجان در ازبکستان شرکت کردند.
با این وجود، در پسِ بیانیههای رسمی و لفاظیهای مبتنی بر «برادری»، منافع ملموس مالی و تجاری نهفته است. در بطن این سفر، توسعهطلبی و نفوذ موازی شرکتهای خصوصی که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم با خانواده الهام علیاف در ارتباط هستند (نظیر «پاشا هولدینگ» و پروژه «سی بریز» متعلق به امین آقالاروف) به شدت جلب توجه میکند.
ابعاد و جزئیات توافقات راهبردی؛ چه گذشت؟
سند اصلی و محوری این روز، «پیمان دوستی ابدی» بود. بر اساس مفاد این معاهده، طرفین روابط خود را بر پایه اصول دوستی ابدی، اعتماد متقابل، مشارکت راهبردی و اتحاد بنا میکنند و از الگوی توسعه ملی یکدیگر حمایت به عمل میآورند. آنها همچنین بلوکها و ائتلافهایی را که به حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی طرف مقابل آسیب برساند، رد کرده و متعهد میشوند که اجازه ندهند از قلمرو آنها توسط اشخاص ثالث برای چنین مقاصدی استفاده شود یا چنین گروههایی در خاکشان فعالیت کنند.
حوزههای همکاری مورد توافق شامل تقویت نقش محوری سازمان ملل متحد، روابط بینالمجالس، تجارت و سرمایهگذاری (در بخشهای انرژی، حملونقل و لجستیک، توسعه دیجیتال، کشاورزی، اقتصاد سبز و دیجیتال، تجارت الکترونیک، فناوری اطلاعات و ارتباطات و فناوریهای فضایی)، سیستمهای حملونقل متصل، حفظ قرابتهای فرهنگی و بشردوستانه، آموزش زبان، تبادلات علمی و آموزشی، همکاریهای بینمنطقهای و گردشگری است.
رؤسای جمهور دو کشور متقابلاً عالیترین نشانهای دولتی را به یکدیگر اهدا کردند: شوکت میرضیایف، رئیسجمهور ازبکستان، به نشان «حیدر علیاف» مفتخر شد. همزمان، مراسم افتتاحیه و کلنگزنی پروژههای مشخص جمهوری آذربایجان در ازبکستان (شامل هتلها و مجتمعهای مسکونی، تأسیسات گردشگری، ساختمان دانشگاه نظامی گنجوی، پارک «آذربایجان» و سایر تأسیسات) برگزار شد.
همچنین پروژههای مشترکی در حوزههای بانکداری و تأمین مالی، مصالح ساختمانی، آموزش، نفت و گاز، گردشگری، انبوهسازی مسکن، صنایع معدنی و کشاورزی کلید خورد و یک «نقشه راه» جامع نیز به تصویب رسید.
نفوذ بانک دولتی باکو در بازار مالی ازبکستان
الهام علیاف در سخنان خود، ورود بانک پیشرو جمهوری آذربایجان به بازار ازبکستان، دسترسی شرکت ملی نفت (سوکار - SOCAR) به شبکه خردهفروشی، نزدیک شدن به مراحل پایانی اکتشافات نفت و گاز و امید به گذار به مرحله بهرهبرداری از چاههای تولیدی در سال آینده را به عنوان نمونههایی عینی از این همکاریها برشمرد.
نهادی که رئیسجمهور به آن اشاره کرد، «بانک بینالمللی آذربایجان» (ABB) است. این نهاد بزرگترین بانک دولتی این کشور محسوب میشود که حدود 88 تا 92 درصد سهام آن متعلق به وزارت دارایی و سایر نهادهای دولتی جمهوری آذربایجان است. بانک بینالمللی آذربایجان با سرمایهگذاری بیش از 100 میلیون دلاری، 51 درصد از سهام کنترلی بانک خصوصی «داور بانک» (Davr Bank) ازبکستان را خریداری میکند.
اگرچه ABB یک بانک کاملاً دولتی است، اما در گذشته نقش اصلی را در رسوایی معروف به «ماشین پولشویی جمهوری آذربایجان» (Azerbaijani Laundromat - یک طرح پولشویی 2.9 میلیارد دلاری) ایفا کرده است. اکنون همین بانک با اتکا به منابع دولتی و اراده سیاسی، وارد بازار ازبکستان میشود. اگرچه این اقدام صرفاً به عنوان یک تصمیم تجاری معرفی میشود، اما کاملاً در بستر اتحاد سیاسی دو کشور در حال وقوع است.
این عملیات مالی یک روز پیش از سفر، در مجمع بینمنطقهای توسط میکائیل جباروف، وزیر اقتصاد جمهوری آذربایجان اعلام شد و در روز سفر رسمیت یافت. بانک ABB قرار است تحت عنوان «داور بانک» در ازبکستان فعالیت کند. داراییهای این بانک ازبکستانی حدود 1 میلیارد دلار، پایگاه مشتریان آن 1.4 میلیون نفر و شبکه شعب آن 43 مورد است. آژانس رتبهبندی «فیچ» پیشبینی میکند که این عملیات تا سه ماهه چهارم سال 2026 تکمیل شود.
توسعهطلبی موازی؛ سایه کسبوکارهای خانوادگی
علاوه بر عملیات بانکی رسمی، در چارچوب این سفر و دوره پیش از آن، تعدادی از پروژههای خصوصی نیز به شدت جلب توجه میکنند. بخشی از این پروژهها به طور مستقیم یا غیرمستقیم با نهادهای وابسته به خانواده رئیسجمهور مرتبط هستند:
«سی بریز ازبکستان» (Sea Breeze Uzbekistan): این پروژه یک استراحتگاه 5 میلیارد دلاری در سواحل مخزن سد چارواک با وسعت 577 هکتار است که توسط شرکت «آقالاروف دولوپمنت» (Agalarov Development) متعلق به امین آقالاروف (همسر سابق لیلا علیاف، دختر رئیسجمهور) اجرا میشود. این پروژه در سال 2025 مستقیماً به میرضیایف ارائه شد و بدون طی کردن فرآیند مناقصه و در حالی که ارزیابیهای زیستمحیطی آن هنوز به طور کامل پایان نیافته بود، به سرعت پیش رفت. مراسم کلنگزنی این پروژه در روز سفر برگزار شد. آقالاروف به عنوان داماد سابق، همچنان از حمایتهای سیاسی سطح بالایی بهرهمند است.
پروژههای «پاشا هولدینگ»: این هلدینگ که تحت کنترل لیلا و آرزو علیاف (دختران رئیسجمهور) و همچنین عارف پاشایف (پدر مهربان علیوا، همسر رئیسجمهور) قرار دارد، در حال ساخت یک هتل و مجتمع مسکونی تحت برند «ریتز-کارلتون» در تاشکند است. بانکهای خصوصی بزرگی نظیر «کاپیتال بانک» و «پاشا بانک» نیز زیرمجموعه این هلدینگ هستند. بانکهای وابسته به این خانواده، بخش قابلتوجهی از داراییهای بخش بانکی جمهوری آذربایجان (طبق برخی برآوردها بیش از 40 درصد) را تحت کنترل خود دارند.
شرکت سوکار (SOCAR): شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان نیز وارد بازار خردهفروشی سوخت ازبکستان شده و قرار است شبکهای از جایگاههای سوخت را در آنجا احداث کند. این شرکت همچنین در میدان نفتی «اوستیورت» با شرکت بریتیش پترولیوم (BP) و «ازبکنفتگاز» شراکت خواهد کرد. خود شرکت سوکار نیز در گذشته با ابهاماتی در زمینه شفافیت مالی مواجه بوده است.
سایر پروژهها: کارخانه گچ «ماتانات-آ»، مدارس «لاندائو استیم»، کارخانه فرآوری طلا و نقره «سور»، باغات «گلد فرش فروتس»، مجتمع مسکونی «باکو سیتی» و موارد دیگر نیز در حال ورود به بازار ازبکستان هستند. بخشی از این پروژهها در قالب مشارکت بخش دولتی و خصوصی تعریف شدهاند.
اظهارات مقامات ارشد؛ از تجارت تا اتحاد ژئوپلیتیک
الهام علیاف در بیانیه مطبوعاتی خود تأکید کرد که روابط دو کشور بر «بنیادی بسیار استوار - هم بر پایههای معنوی و هم مادی» استوار است.
وی خاطرنشان کرد که پروژههای مورد بحث (در حوزههای انرژی، حملونقل، سرمایهگذاری، گردشگری، معدن، صنعت خودرو، کشاورزی، فرآوری و بخش بانکی) در مجموع ماهیتی «بینظیر» به این روابط بخشیدهاند.
علیاف اظهار داشت که در هر سفر خود شاهد توسعه سریع تاشکند و به طور کلی ازبکستان است و رسیدن حجم مبادلات تجاری به 1 میلیارد دلار دیگر «رویای آیندهای دور نیست، بلکه رقمی است که در عرض چند سال قابل دستیابی است.» وی به نقش ویژه میرضیایف در جذب سرمایهگذاری در قرهباغ اشاره کرد و از وی دعوت کرد تا در زمان مناسب، سفری دولتی به جمهوری آذربایجان داشته باشد.
شوکت میرضیایف نیز سفر علیاف را یک «رویداد تاریخی» خواند و تأکید کرد که امضای معاهده «دوستی ابدی» گواه این مدعاست و تکتک بندهای مشارکت و اتحاد راهبردی با اقدامات عملی در حال تجلی است. افزایش سهبرابری حجم تجارت در پنج سال اخیر، هدفگذاری 1 میلیارد دلاری، توسعه مشترک کریدور میانی و ایده ایجاد کریدور اختصاصی جمهوری آذربایجان-ازبکستان در دریای خزر با یک اپراتور واحد، از محورهای برجسته سخنان وی بود.
وی بیان کرد که دو کشور در عرصه بینالمللی «با یک صدا» صحبت میکنند. میرضیایف عضویت کامل جمهوری آذربایجان در فرمت نشستهای مشورتی سران آسیای مرکزی را گامی تاریخی ارزیابی کرد و رویکرد علیاف در احیای تمامیت ارضی، نشست واشنگتن و بیانیه صادر شده را مثبت و سازنده خواند.
حکمت حاجیاف، از مقامات ارشد نهاد ریاستجمهوری جمهوری آذربایجان نیز در آستانه این سفر و در جریان آن اظهار داشت که روابط از سطح مشارکت راهبردی به اتحاد و سپس به سطح «دوستی ابدی» ارتقا یافته است و این نخستین بار در تاریخ دیپلماسی جمهوری آذربایجان است که چنین گامی برداشته میشود.
وی خاطرنشان کرد که دوستی ابدی بالفعل میان ملتها، اکنون در عرصه سیاسی نیز رسمیت یافته است.
انتهای پیام/