به گزارش خبرگزاری تسنیم از زابل، مرز برای بسیاری از نقاط جهان تنها یک خط جغرافیایی نیست؛ مرز میتواند سکوی پرتاب اقتصاد، تجارت و توسعه باشد. در بسیاری از کشورهای همسایه ایران، شهرهای مرزی به واسطه رونق مبادلات تجاری به قطبهای اقتصادی تبدیل شدهاند و هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم در اطراف آنها شکل گرفته است. اما در شمال سیستان و بلوچستان، این ظرفیت عظیم هنوز آنگونه که باید به موتور محرک توسعه تبدیل نشده است.
.
منطقه سیستان طی بیش از دو دهه گذشته با خشکسالیهای پیدرپی، کاهش حقابه رودخانه هیرمند، رکود کشاورزی، افزایش بیکاری و مهاجرت بخشی از نیروهای مولد روبهرو بوده است. در چنین شرایطی، اقتصاد مرزی میتواند یکی از مهمترین راهکارهای جبران بخشی از آسیبهای اقتصادی منطقه باشد؛ ظرفیتی که بسیاری از کارشناسان از آن به عنوان مهمترین مزیت نسبی سیستان یاد میکنند.
در میان گذرگاههای مرزی منطقه، بازارچه مرزی شاهگل در شهرستان زهک از جمله ظرفیتهایی است که سالهاست نام آن در برنامهها و وعدههای توسعهای مطرح میشود، اما همچنان نتوانسته نقش مورد انتظار خود را در اقتصاد محلی ایفا کند. این بازارچه که میتواند به محلی برای دادوستد، اشتغالآفرینی و رونق کسبوکارهای محلی تبدیل شود، امروز بیش از هر زمان دیگری چشمانتظار تصمیمهای عملی برای بازگشت به چرخه فعالیت است.
خبرنگار تسنیم برای بررسی میدانی وضعیت این بازارچه به شاهگل رفته و از نزدیک پای صحبت مردم، کسبه و مسئولان محلی نشسته است؛ روایتهایی که نشان میدهد مطالبه فعالسازی بازارچه، تنها یک درخواست اقتصادی نیست، بلکه مطالبهای برای حفظ امید، ماندگاری جمعیت و بازگرداندن رونق به منطقهای است که سالها بار سنگین خشکسالی را بر دوش کشیده است.
شاهگل؛ مرزی که برای مردم هنوز فرصت نشده است
جوانی از اهالی منطقه که سالهاست به دنبال شغل مناسب است، با اشاره به تعطیلی بازارچه به خبرنگار تسنیم میگوید: بیشتر جوانهای اینجا یا بیکار هستند یا برای پیدا کردن کار مجبور شدهاند به شهرهای دیگر مهاجرت کنند. اگر بازارچه شاهگل فعال شود، صدها فرصت شغلی ایجاد خواهد شد، اما سالهاست این ظرفیت بلااستفاده مانده است.
یکی دیگر از ساکنان منطقه که کشاورزی را به دلیل خشکسالی کنار گذاشته، میگوید: زمانی زندگی مردم با کشاورزی میچرخید، اما خشکسالی همه چیز را تغییر داد. بعد از آن امیدمان به بازارچه مرزی بود تا شاید بتوانیم دوباره کسبوکاری راه بیندازیم، اما وقتی بازارچه فعال نیست، عملاً راه دیگری برای جبران خسارتها باقی نمیماند.
یکی دیگر از مرزنشینان نیز با گلایه از شرایط موجود میگوید: ما سالها نگهبان این مرز بودهایم، اما سهم مردم از این همجواری چیست؟ وقتی تجارت شکل نگیرد، مرز دیگر فرصت نیست؛ فقط یک دیوار است.
مرز؛ مزیتی که میتواند اقتصاد سیستان را متحول کند
کارشناسان توسعه معتقدند بازارچههای مرزی در مناطق کمبرخوردار، علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم، زمینه رونق حملونقل، خدمات، صنایعدستی، کشاورزی، بستهبندی، صادرات و حتی گردشگری را نیز فراهم میکنند. به همین دلیل بسیاری از استانهای مرزی کشور بخش مهمی از اقتصاد خود را بر پایه تجارت مرزی سامان دادهاند.
در سیستان نیز با توجه به محدودیت منابع آب و آسیبهای ناشی از خشکسالی، فعال شدن ظرفیتهای تجاری مرز میتواند بخشی از وابستگی اقتصاد منطقه به کشاورزی را کاهش دهد و مسیرهای جدیدی برای درآمدزایی مردم ایجاد کند.
بازارچهها فلسفهای فراتر از تجارت دارند
حجتالاسلام حیدرعلی راشکی، امام جمعه زهک، در جریان بازدید از بازارچه مرزی شاهگل به خبرنگار تسنیم میگوید: در دهههای 70 و 80 مرز رونق بسیار خوبی داشت و کالاهای متنوعی وارد منطقه میشد. همین مسئله باعث شده بود زابل به یکی از مراکز مهم خرید در شرق کشور تبدیل شود و حتی مردم استانهای دیگر نیز برای خرید به سیستان سفر کنند.
وی با اشاره به احداث دیوار مرزی برای تأمین امنیت منطقه میافزاید: امنیت امروز حاصل همان تصمیمهاست، اما همزمان قرار بود بازارچههای مرزی مانند شاهگل و میلک، محدودیتهای ایجاد شده را جبران کنند تا مردم همچنان بتوانند از ظرفیت مرز برای تأمین معیشت خود بهره ببرند.
به گفته امام جمعه زهک، فلسفه اصلی بازارچههای مرزی، تسهیل مبادلات میان مردم دو سوی مرز بوده است، اما اکنون عمده فعالیتها در اختیار تجار و شرکتهای ثبتشده قرار دارد و مردم عادی امکان استفاده گسترده از این ظرفیت را ندارند.
وی معتقد است بازنگری در ضوابط بازارچههای مرزی و تسهیل دادوستد محلی میتواند جان تازهای به اقتصاد سیستان ببخشد و بخشی از مشکلات معیشتی مرزنشینان را کاهش دهد.
شاهگل؛ حلقهای مهم در زنجیره توسعه شرق کشور
فعال شدن بازارچه شاهگل تنها به معنای افزایش مبادلات تجاری نیست؛ این بازارچه میتواند به رونق حملونقل، خدمات، صنایعدستی، تولیدات کشاورزی، بازارهای محلی و سرمایهگذاری بخش خصوصی نیز کمک کند. تجربه بسیاری از مناطق مرزی کشور نشان داده هرجا تجارت قانونی رونق گرفته، اشتغال افزایش یافته و انگیزه ماندگاری جمعیت نیز تقویت شده است.
سیستان امروز بیش از هر زمان دیگری به طرحهایی نیاز دارد که بتوانند اقتصاد محلی را از وابستگی صرف به کشاورزی خارج کنند. بازارچههای مرزی از مهمترین ظرفیتهایی هستند که میتوانند چنین نقشی را ایفا کنند.
بازارچه شاهگل تنها یک مجموعه تجاری نیست؛ نمادی از ظرفیتهای بزرگی است که هنوز به فرصت تبدیل نشدهاند. در منطقهای که سالها خشکسالی، بیکاری و مهاجرت، زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده، فعال شدن این بازارچه میتواند بخشی از امید ازدسترفته را به مرزنشینان بازگرداند.
اگر قرار است توسعه در سیستان شتاب بگیرد، اقتصاد مرزی باید جایگاه واقعی خود را پیدا کند. تحقق این هدف نیز نیازمند تصمیمهای عملی، اصلاح برخی مقررات، تسهیل تجارت محلی و استفاده حداکثری از ظرفیتهای مرزی است؛ ظرفیتی که اگر بهدرستی فعال شود، نهتنها به رونق شاهگل، بلکه به احیای بخشی از اقتصاد شمال سیستان و بلوچستان نیز کمک خواهد کرد.
انتهای پیام/