به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، اظهارات اخیر پیتر ماجیار، نخستوزیر جدید مجارستان مبنی بر اینکه «شوراهای تُرک میآیند و دیکتاتورهای شرقی میروند، اما مجارها آینده خود را در اتحادیه اروپا میبینند»، تعامل بوداپست با سازمان کشورهای تُرک (OTS) را به یک آزمون بزرگ تبدیل کرده است.
این سوال مطرح است که آیا دولت جدید مجارستان روابط با کشورهای تُرک و آسیای مرکزی را رها خواهد کرد یا چارچوب ایدئولوژیک حزب فیدس (به رهبری ویکتور اوربان) را کنار گذاشته اما منافع اقتصادی آن را حفظ میکند؟
میراث «گشایش به شرق» اوربان؛ ابزاری برای تقابل با بروکسل
هنگامی که دولت اوربان در اوایل دهه 2010 دوباره به قدرت رسید، راهبرد «گشایش به شرق» را معرفی کرد. اگرچه این سیاست به عنوان تنوعبخشی اقتصادی مطرح شد، اما کارکرد سیاسی-نمادین مهمی نیز داشت.
با تعمیق اختلافات اوربان با بروکسل بر سر حاکمیت قانون و مهاجرت، گشایش به شرق به بوداپست نشان داد گزینههایی فراتر از اتحادیه اروپا دارد. این راهبرد که ابتدا بر روسیه و چین متمرکز بود، به تدریج به ترکیه، جمهوری آذربایجان و سایر اعضای سازمان کشورهای تُرک گسترش یافت.
ارتقای روابط بوداپست با این نهاد در سال 2018 با اعطای موقعیت عضو ناظر به مجارستان وارد مرحله جدیدی شد. مجارستان موقعیت غیرمعمولی در این سازمان دارد، چرا که برخلاف سایر اعضا، زبان مجاری جزو خانواده زبانهای ترکی نیست. اعطای این وضعیت ناظر، حاصل روایت تاریخی و سیاسی مورد قبول اوربان بود که بر پایه «تورانیسم مجارستانی» شکل گرفت؛ روایتی ناسیونالیستی که مدعی است مجارها ریشه ترکی دارند. این مسئله با دیدگاه تمدنی اوربان از مجارستان به عنوان کشوری حاکم و محافظهکار با پیوندهای تاریخی به شرق همخوانی داشت.
منافع متقابل مجارستان و کشورهای تُرک در حوزه انرژی و اقتصاد
در سال 2025، مجارستان میزبان نشست غیررسمی سازمان کشورهای تُرک در بوداپست بود و بر نقش خود به عنوان «نقطه پیوند شرق و غرب» تأکید کرد. اعلامیه بوداپست از تلاشهای مجارستان برای توسعه روابط این سازمان با اتحادیه اروپا، همکاریهای سیاسی-امنیتی، کریدورهای انرژی و تقویت پیوندهای منطقهای از طریق «کریدور میانی» تقدیر کرد.
فراتر از جنبههای ایدئولوژیک، راهبرد گشایش به شرق چارچوبی را برای تعاملات اقتصادی در بخشهای استراتژیک فراهم کرد. تلاشهای مجارستان شامل سرمایهگذاری در میدان گازی شاهدنیز جمهوری آذربایجان، همکاری با شرکت «کازموناگاز» قزاقستان و مشارکت در زیرساختهای انرژی سبز خزر بود.
در بخش مالی نیز بانک «اوتیپی» (OTP) مجارستان سهم عمدهای از «ایپوتکا بانک» ازبکستان را خریداری کرد و صندوق توسعه مشترک مجارستان و قرقیزستان نیز تاسیس شد. برای کشورهای تُرک نیز حضور مجارستان ارزشمند بود، زیرا پایگاهی در داخل اتحادیه اروپا و ناتو به آنها میداد.
چرخش استراتژیک «پیتر ماجیار»؛ پایان دوران «کشور کشتینما»
پیتر ماجیار در جریان مبارزات انتخاباتی خود، «شوراهای تُرک» را هدف انتقاد قرار داد و آن را نشانهای از فاصله گرفتن مجارستان از اروپا در دوران اوربان دانست. برنامه حزب ماجیار صراحتاً فرضیه اوربان مبنی بر پل بودن مجارستان میان شرق و غرب را رد کرده و اعلام میکند: «جایگاه مجارستان در اروپاست؛ مجارستان دیگر یک کشور کشتینما (میان دو ساحل) نخواهد بود. گشایش به شرق و جنوب نه رفاه آورده و نه امنیت، بلکه وابستگیهای جدیدی ایجاد کرده است. ما غرب را به جای شرق انتخاب میکنیم.»
اورزولا فون دیر لاین، رئیس کمیسیون اروپا نیز با ابراز خرسندی از این موضعگیری تأکید کرد که مجارستان «اروپا را انتخاب کرده» و به مسیر اروپایی خود بازگشته است.
پراگماتیسم سیاسی؛ چرا بوداپست رابطهاش با کشورهای تُرک را قطع نمیکند؟
با وجود موضعگیریهای تند، بعید است دولت ماجیار روابط کاربردی خود را با کشورهای تُرک به طور کامل قطع کند. ترکیه همچنان یک عضو مهم ناتو و بازیگری غیرقابل چشمپوشی در دریای سیاه است. همچنین جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ازبکستان برای اتحادیه اروپا در راستای کاهش وابستگی به انرژی و مواد خام روسیه اهمیت روزافزونی دارند.
اتحادیه اروپا در سالهای اخیر تعاملات خود را با آسیای مرکزی به شدت گسترش داده و در اجلاس سمرقند در آوریل 2025، روابط خود را به سطح مشارکت راهبردی ارتقا داده است. بنابراین، مجارستان تحت رهبری ماجیار میتواند از روابط اقتصادی موجود به عنوان ابزاری در راستای منافع کلان اروپایی استفاده کند.
مبارزه با رانتهای دوره اوربان و بازنگری در قراردادها
نکته حائز اهمیت این است که دولت ماجیار احتمالاً بر قراردادهای انفرادی بین مجارستان و کشورهای آسیای مرکزی، فشار نهادی و نظارتی وارد خواهد کرد. مبارزه با فساد و شفافسازی شبکه رانتی دوره اوربان از اولویتهای اصلی حزب جدید است.
قراردادهایی مانند خرید ایپوتکا بانک ازبکستان توسط بانک OTP یا همکاری استراتژیک شرکت نفتی MOL مجارستان با شرکت کازمونایگاز قزاقستان تحت بررسی قرار خواهند گرفت، چرا که مدیران این مجموعهها پیوندهای نزدیکی با اوربان داشتهاند. انتظار میرود شبکه نفوذ مرتبط با اوربان تضعیف شود، هرچند شالوده همکاریهای اقتصادی باقی بماند.
در نهایت، سیاست مجارستان در قبال دنیای تُرک از یک بازی ایدئولوژیک و هویتمحور به سمت یک اجماع اروپایی و راهبرد متوازن اقتصادی حرکت خواهد کرد. دوران «گشایش به شرق» با هویت سیاسی اوربانیستی به پایان رسیده، اما باب همکاریهای واقعگرایانه و منفعتمحور همچنان باز خواهد ماند.
انتهای پیام/