به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، همچنان که در بخش نخست این مطلب با هم مرور کردیم، تحلیل ارتباط میان هویت سیاسی، فرهنگ سیاسی و رویکرد نهایی شهروندان برای رای دادن، یک حوزه مطالعاتی و پژوهشی مهم است.
اشاره کردیم که موسسه تحقیقاتی مستقل «پانورامتر» در ترکیه، در مجموعه گزارشی با سرفصل «اُداک»، با ترتیب دادن مصاحبه حضوری و میدانی با هزاران تن از شهروندان این کشور، درباره دیدگاههای سیاسی آنان تحقیق کرده است.
نتایج این تحقیق نشان داده که حالا بخش غالب هویت سیاسی شهروندان ترکیه تحت پوشش آتاترکیسم و ملی گرایی است. همچنین اشاره کردیم که نگرانی درباره وضعیت اقتصادی کشور، مهمترین دغدغه شهروندان این کشور است.
در بخش پایانی به این مساله میپردازیم که از دید شهروندان، مهمترین شرط لازم برای رسیدن به یک «ترکیه قدرتمند» چیست و آنان فرصتها و تهدیدهای کشور را از کدام زاویه مینگرند.
منبع قدرت ترکیه چیست؟
به باور محققین علوم اجتماعی و سیاسی در ترکیه، شناسایی ادراک شهروندان ترکیه از مفهوم قدرت و منبع قدرت، موضوع مهمی است که میتواند تفاوتهای محسوس ادراک قدرت نزد مقامات سیاسی و شهروندان عادی را نشان دهد.
به همین خاطر از شهروندان سوال شده که از دید آنها، چه چیزی میتواند مهمترین عامل و مهمترین منبع قدرت ترکیه باشد؟ پاسخها از این قرار است:
1.اقتصاد قوی با 35٪ در رتبه اول قرار دارد.
2.دموکراسی قوی با 24٪ به رتبه دوم رسیده است.
3.یک رهبر قوی با 20٪ در جایگاه سوم است.
4.یک ارتش قوی با 8.7 درصد بر پله چهارم است.
در میان پایگاههای حزبی، برداشتها در مورد منبع قدرت به طور قابل توجهی متفاوت است. در میان پایگاههای حزب حاکم، تأکید بر یک رهبر قوی برجسته است؛ این میزان در میان رأیدهندگان حزب حرکت ملی 43٪ و در میان رأیدهندگان حزب عدالت و توسعه 37٪ است.
در مقابل، دموکراسی قوی در میان پایگاههای اپوزیسیون برجسته است؛ 43٪ از رأیدهندگان حزب جمهوریخواه خلق و 41٪ از رأیدهندگان حزب دموکرات دموکراتیک این دیدگاه را ابراز میکنند. با این حال، تأکید بر یک اقتصاد قوی، پاسخ نسبتاً بالا و متعادلی را در همه پایگاهها دریافت میکند.
آیا دموکراسی در معرض تهدید است؟
یکی از مهمترین سوالات تحقیق میدانی پنورامتر ترکیه، سوال از شهروندان ترکیه درباره این موضوع است که آیا از دید آنها، دموکراسی این کشور در معرض تهدید است یا خیر؟ پاسخها در نوع حود جالب توجه هستند:
1.بله. دموکراسی در ترکیه در معرض تهدید است: 64 درصد.
2.خیر. تهدید علیه دموکراسی ترکیه وجود ندارد: 29 درصد.
3.نظری ندارم: 7 درصد.
جالب اینجاست که در نظرسنجی قبلی در ماه مه سال 2025 میلادی، فقط 52 درصد از پاسخ دهندگان، دموکراسی ترکیه را در معرض تهدید میدانستند. اما در سال جاری میلادی این رقم به 64 درصد رسیده و از دید تحلیلگران سیاسی، دلیل اصلی این افزایش حس تهدید، مربوط به اعمال فشار بیسابقه دولت اردوغان بر مخالفین سیاسی مانند اکرم امام اوغلو و اوزگور اوزل است.
نکته جالب اینجاست که حس در معرض تهدید بودنِ دموکراسی ترکیه بر اساس گرایش حزبی شهروندان، تفاوت جدی دارد. به نحوی که 89 درصد از هواداران حزب جمهوری خلق و 77 درصد از هواداران دمپارتی معتقدند که دموکراسی ترکیه در معرض تهدید است. اما این میزان در میان هواداران حزب عدالت و توسعه در حد 30 درصد و در هواداران حزب حرکت ملی گرا در سطح 25 درصد است.
این میزان در مقایسه با سطح 52٪ در ماه مه 2025 به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
این تصور که دموکراسی در معرض خطر است با افزایش سطح تحصیلات تقویت میشود. این میزان در گروه با تحصیلات پایین 58٪ است، در حالی که در گروه با تحصیلات بالا به 70٪ میرسد.
تصور تهدید همچنان یک روند اکثریت در تمام گروههای تحصیلی است. بر اساس موضع سیاسی، این تصور که دموکراسی در معرض خطر است در سمت چپ به اوج خود میرسد. 91٪ از کسانی که به چپ متمایل هستند و 87٪ از کسانی که در منتهیالیه چپ قرار دارند، این دیدگاه را ابراز میکنند. در محور راست، این میزان بین 35٪ تا 45٪ باقی مانده است.
آزادی مهمتر است یا امنیت؟
تصور شهروندان ترکیه درباره دو مفهوم مهم آزادی و امنیت در نظرسنجی تحقیقاتی موسسه پانومتر، نتایج جالب توجهی به دست داده است. وقتی از شرکتکنندگان خواسته شد بین آزادی و امنیت یکی را انتخاب کنند، 56٪ امنیت را انتخاب کردند و تنها 31٪ آزادی را برگزیدند و 12٪ اعلام کردند که هیچ ترجیحی ندارند.
در مقایسه با سطح امنیت 54٪ اندازهگیری شده در ماه مه 2025، به نظر میرسد این روند در حال کاهش است. همزیستی ترجیح امنیت و نگرانیهای زیاد در مورد دموکراسی نشان میدهد که جامعه به طور همزمان انتظاراتی برای امنیت و تقاضا برای فرآیندهای دموکراتیک دارد.
ترجیح آزادی در مقابل امنیت، بر اساس وابستگی سیاسی، به شدت متفاوت است. حامیان مفهوم امنیت در میان پایگاه حزب حاکم غالب و در سطح 78٪ و در حزب حرکت ملی گرا 75٪ است. ولی در حزب جمهوری خلق 51 درصد از هواداران، آزادی را از امنیت مهمتر میدانند و در دمپارتی نیز این میزان به 58 درصد میرسد.
چتر سیاسی غالب: ملیگرایی-تعلق ملی
نتایج تحقیق نشان میدهد که در جامعه ترکیه، دو جریان قوی در ترجیحات هویت و گرایش سیاسی، آتاتورکیسم و ملیگرایی هستند. به نحوی که 35٪ از شرکتکنندگان خود را آتاترکیست تعریف میکنند و پس از آن ملیگرایی با 22.5٪ قرار دارد.
نکته جالب توجه اینجاست که از بین آتاترکیستها، تنها 2.4٪ از آنان، آتاترکیسم را معادل سکولاریسم میدانند و بقیه میگویند به این دلیل آتاترکیست شدهاند، چون آن را معادل مدرنیته، ملی گرایی و وفاداری ملی میدانند.
این جدول نشان میدهد که دیدگاهی که آتاتورکیسم را صرفاً به سکولاریسم مرتبط میکند، در حال تضعیف است. اگر عشق و وفاداری را همراه با تعلق ملی در نظر بگیریم، بیش از نیمی از شرکتکنندگان در این تحقیق، تقریباً 55٪، آتاترکیسم را بیشتر از نظر احساسات ملی تعریف میکنند تا سکولاریسم.
آتاترکیسم دیگر هویتی نیست که فقط متعلق به رأیدهندگان CHP یا بخشهای سکولار باشد، بلکه به عنوان یک هویت برتر عمل میکند که با ملیگرایی تلاقی میکند و به سمت مرکز گسترش مییابد.
درباره ملیگرایی نیز باید گفت: هنگام بررسی معانی منتسب به ملیگرایی، تمایز قابل توجهی بین ملیگرایی سیاسی/ایدئولوژیک و ملیگرایی اجتماعی پدیدار میشود.
ایدئولوژی سیاسی تنها حدود 11 درصد را تشکیل میدهد، در حالی که وفاداری به دولت حدود 6 درصد است. در مقابل، احساسات ملی با نرخ 68.2 درصد اکثریت قریب به اتفاق را تشکیل میدهند.
این نشان میدهد که ملیگرایی به یکی از هویتهای اصلی در ترکیه امروزی تبدیل شده است که با تعلق، مالکیت و دارایی ملی مرتبط است. بین این تعریف غالب از هویت ملیگرایی و تعریف غالب از هویت آتاترکیستی همپوشانیهای زیادی وجود دارد.
دادههای تحقیقاتی نشان میدهد که موج ملیگرایی که امروز در ترکیه مؤثر است، از دو لایه مختلف تشکیل شده است. لایه اول سختتر و امنیتیتر است.
مطالبه یک رهبر قوی، رویکرد فاصلهگذاری نسبت به غرب، نگرانیهای امنیتی، تمایل به رشد اقتصادی و سیاسی، اهمیت سیاست خارجی، حساسیت نسبت به مهاجران و انتظارات امنیتی در مورد مسئله کردها، عناصر اساسی این لایه هستند.
لایه دوم، درک نرمتری از ملیگرایی را بیان میکند. این رویکرد، به جای ملیگراییِ طردکننده و دیگریانگار، بر ارزشهایی مانند دولت-ملت، موفقیت، قدرت، غرور و تعلق تأکید دارد، در عین حال خواستار ارزشهای جهانی است.
بنابراین، امروزه، ملیگرایی نه تنها باید به عنوان یک عنصر قطبیکننده، بلکه یک حوزه مشترک احساس و معنا است. استقلال، قدرت ملی، اثربخشی جهانی، اصالت و احساس «ما» حاملان اصلی این روند هستند.
مشروعیت قوی دموکراسی
وقتی از منظر رابطه بین جامعه و دموکراسی و انتظارات نگریسته شود، میتوان دید که اهمیت مفهوم دموکراسی به عنوان امری ضروری در فرهنگ سیاسی ترکیه شکل گرفته است.
میانگین امتیاز داده شده به سوال «دموکراسی چقدر مهم است؟» از 8.8 از مجموع 10 امتیاز است. این میزان در هیچ حزب سیاسی کمتر از 7 نیست.
وقتی پاسخهای داده شده به سوالات مختلف تحقیق با هم ارزیابی میشوند، مشاهده میشود که ایده دموکراسی در ترکیه با تمام قدرت مشروعیت خود را حفظ کرده و همچنان به عنوان آرمانی که هویتهای سیاسی مختلف برای آن ارزش بالایی قائل هستند، وجود دارد.
علیرغم تنشهای سیاسی و اجتماعی داخلی، این تحقیق، داشتن اقتصاد قوی را به عنوان اولین و مهمترین شرط برای داشتن یک کشور قوی با امتیاز 35 درصدی برجسته کرد و دموکراسی نیز با 24 درصد در رتبه بعدی قرار گرفتن و داشتن رهبر قوی فقط 20 درصد حمایت دارد.
این نشان میدهد که پس از مشکلات اقتصادی، مشکلات نهادی، بحثها در مورد اعتماد به حاکمیت قانون و زیر سوال بردن ظرفیت حکومتداری که در سالهای اخیر تجربه شده، بخشی از جامعه شروع به جستجوی راهحلهایی در نهادینهسازی بیشتر کرده است.
درصد کسانی که با این دیدگاه موافقند که "صندوق رأی به تنهایی دموکراسی را تعیین نمیکند" به 64٪ میرسد. این میزان در تحقیق سال قبل حدود 50٪ بود.
به طور مشابه، درصد کسانی که روند دموکراتیک فعلی را کافی نمیدانند به 58٪ افزایش یافته است. این نتایج نشان میدهد که بخش قابل توجهی از جامعه، دموکراسی را صرفاً انتخابات و صندوق رأی نمیبینند.
این نشان میدهد که آنها دموکراسی را در چارچوب وسیعتری، شامل حاکمیت قانون، حقوق و آزادیها، تفکیک قوا، کثرتگرایی و سازوکارهای کنترل و توازن نهادی، ارزیابی میکنند.
این دادهها نشان میدهد که «گستردهترین تعریف رایج از دموکراسی» با دموکراسی کثرتگرا و نهادی مشخص میشود. وقتیکه از شهروندان ترکیه پرسیده میشود «آیا میتوان برخی از آزادیهای دموکراتیک را برای حفاظت از امنیت ملی محدود کرد»، فقط 41 درصد رای موافق وجود دارد و 47 درصد بر این باورند که چنین اقدامی روا نیست.
علیرغم وجود یک آرمان قوی و مشترک از دموکراسی در جامعه، اختلافات عمیقی در مورد کیفیت و سطح دموکراسی فعلی وجود دارد. موافقین و مخالفین اردوغان، نظرات کاملاً متفاوتی در مورد میزان دموکراتیک بودن رژیم فعلی دارند.
هواداران حزب اردوغان نمره دموکراسی ترکیه را 7.4 از 10 میدانند، هواداران حزب باغچلی نیز 7.3 امتیاز میدهند، اما این نمره در هواداران حزب جمهوری خلق 1.6 و در میان هواداران دمپارتی تنها 1.4 است.
انتهای پیام/