به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سید ابوالقاسم ظریف، کارشناس نقد مسیحیت صهیونیستی طی مطلبی نوشت: وقتی از پیدایش صهیونیسم سیاسی سخن گفته میشود، معمولاً نام تئودور هرتسل و کنگره اول صهیونیستی در سال 1897 به میان میآید. اما سالها پیش از آنکه هرتسل تشکیل یک دولت یهودی را بهعنوان یک برنامه سیاسی مطرح کند، در بخشهایی از مسیحیت پروتستان، جریانی مذهبی شکل گرفته بود که بازگشت یهودیان به فلسطین را بخشی از تحقق وعدههای کتاب مقدس میدانست.
این جریان که بعدها با عنوان «صهیونیسم مسیحی» شناخته شد، از دل سنتهای مسیحیت پروتستانیِ بازگشتگرا 1 پدید آمد. پیروان این جریان با خوانشی لفظی و ظاهرگرایانه از کتاب مقدس مسیحی، بازگشت یهودیان به سرزمین فلسطین را نشانهای از نزدیک شدن تحقق پیشگوییهای آخرالزمانی میدانستند. در این نگاه، مسئله فلسطین تنها یک موضوع تاریخی یا قومی نبود، بلکه جایگاهی در طرح الهی برای آینده جهان داشت.
این برداشت، تفاوت مهمی با نگاه سنتی بخش بزرگی از یهودیت ارتدوکس داشت. در سنت یهودی، سرزمین صهیون پیوندی عمیق با ایمان و عهد الهی دارد، اما بازگشت کامل سیاسی به این سرزمین در بسیاری از تفسیرهای سنتی، به دوران رستگاری و اراده خداوند وابسته دانسته میشد. به همین دلیل، بخشی از خاخامهای سنتی اروپا با صهیونیسم سیاسی در سالهای نخست مخالفت کردند؛ زیرا تشکیل دولت سیاسی پیش از تحقق وعده الهی را اقدامی انسانی برای تحقق امری مقدس میدانستند.
در مقابل، جریانهای بازگشتگرای پروتستان، وعده سرزمین را به شکلی متفاوت تفسیر کردند. آنان تأکید داشتند که بازگشت یهودیان به فلسطین بخشی از روند تحقق پیشگوییهای کتاب مقدس است. همین نگاه باعث شد برخی از محافل مذهبی پروتستان، پیش از پیدایش جنبش صهیونیستی هرتسل، از ایده ایجاد یک مرکز ملی برای یهودیان در فلسطین حمایت کنند.
یکی از چهرههای شناختهشده این جریان، ویلیام بلکستون، کشیش انجیلی آمریکایی بود. او در سال 1891 طوماری تهیه کرد که در آن از حمایت آمریکا برای اسکان یهودیان در فلسطین سخن گفته شده بود. فعالیتهای بلکستون نشان میدهد که ایده حمایت سیاسی از بازگشت یهودیان به فلسطین، پیش از تبدیل شدن به برنامه رسمی صهیونیسم سیاسی، در بخشی از محافل مسیحی آمریکا مطرح شده بود.
در بریتانیا نیز سنت پروتستانیِ حمایت از بازگشت یهودیان، فضای فکری بخشی از سیاستمداران این کشور را شکل داده بود. پژوهشهای تاریخی درباره ریشههای صهیونیسم مسیحی در بریتانیا نشان میدهد که جریان مسیحیت بازگشتگرا در قرن نوزدهم، در ایجاد زمینه فرهنگی برای حمایت از ایده بازگشت یهودیان نقش داشتند. این پیشینه در سالهای جنگ جهانی اول، همزمان با افزایش توجه بریتانیا به مسئله فلسطین، اهمیت سیاسی پیدا کرد.
اعلامیه بالفور در سال 1917 محصول یک عامل واحد نبود. شرایط جنگ جهانی اول، منافع امپراتوری بریتانیا، فعالیت سازمانهای صهیونیستی و ملاحظات سیاسی، همگی در صدور این اعلامیه نقش داشتند. با این حال، نمیتوان فضای مذهبی پروتستانی حاکم بر بخشی از جامعه بریتانیا را از این روند جدا کرد. برخی از سیاستمداران بریتانیایی، از جمله آرتور بالفور و دیوید لوید جورج، در محیطی رشد کرده بودند که روایتهای کتاب مقدسی درباره سرزمین مقدس در آن حضور پررنگ داشت.
با این همه، صهیونیسم مسیحی و صهیونیسم سیاسی یهودی یک جریان واحد نبودند. صهیونیسم سیاسی در میان یهودیان اروپایی، از عوامل دیگری مانند ملیگرایی قرن نوزدهم، یهودستیزی اروپا و بحران هویت یهودیان در جوامع مدرن تأثیر گرفت. بسیاری از رهبران نخستین این جنبش، بهویژه در جریان صهیونیسم کارگری، سکولار بودند و پروژه خود را بیشتر یک جنبش ملی میدانستند تا یک حرکت دینی.
دیوید بنگوریون، نخستین نخستوزیر اسرائیل، نمونهای از همین رهبران بود. او خود را فردی مذهبی معرفی نمیکرد، اما برای توضیح پیوند تاریخی یهودیان با سرزمین، از زبان و نمادهای کتاب مقدس استفاده میکرد. این موضوع نشان میدهد که کتاب مقدس در صهیونیسم سیاسی، برای بسیاری از رهبران آن، کارکردی تاریخی و ملی نیز پیدا کرد.
بنابراین، رابطه میان صهیونیسم مسیحی و صهیونیسم سیاسی را باید در قالب یک تعامل تاریخی فهمید. صهیونیسم مسیحی، پیش از آنکه یهودیان در پی تشکیل دولت یهودی باشند، ایده بازگشت یهودیان به فلسطین را تقویت کرد و برای آن پشتوانه مذهبی ساخت. صهیونیسم سیاسی یهودی نیز در ادامه، این فضای مساعد را در مسیر یک پروژه ملی و سیاسی به کار گرفت.
تاریخ شکلگیری صهیونیسم بدون توجه به این زمینه مسیحی، تصویری ناقص ارائه میدهد. صهیونیسم مسیحی چه در پیدایش رژیم جعلی اسرائیل و چه در حمایت همهجانبه و چه در حفظ و بقای آن همواره از هیچ کوششی فروگذار نکرده است. این حقیقت را با بررسی عملکرد سازمانها و چهرههای صهیونیسم مسیحی مانند جان هیگی، مایک ایوانز، فرانکلین گراهام، پائولا وایت کین و... میتوان دریافت.
---------------------------------
1. Christian Restorationism بازگشتگرایی مسیحی؛ جنبشی مسیحیِ بازگرداندن یهودیان به فلسطین
انتهایپیام/