به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، تولید نفت و میعانات گازی قزاقستان در 22 ژوئیه پس از آنکه کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) دریافت نفت خام این کشور را متوقف و عملیات بارگیری در پایانه دریای سیاه خود را تعلیق کرد، حدود 21 درصد کاهش یافت. به گزارش رویترز، تولید قزاقستان از میانگین 2.07 میلیون بشکه در روز در ماه ژوئیه، به 1.63 میلیون بشکه در روز سقوط کرده است.
شدیدترین میزان کاهش در «تنگیز»، بزرگترین میدان نفتی قزاقستان رقم خورد. تولید در این میدان با افت 56 درصدی، از میانگین 925 هزار بشکه در روز در ماه ژوئیه به حدود 406 هزار بشکه در روز چهارشنبه رسید؛ موضوعی که نشان میدهد توقف عملیات در بندر «نووراسییسک» تا چه حد میتواند به سرعت بر میدانی در فاصله بیش از 1500 کیلومتری تأثیر بگذارد.
وزارت انرژی قزاقستان با تأیید این کاهش اعلام کرد که تولیدکنندگان به دلیل محدودیت پذیرش از سوی کنسرسیوم خزر و پر شدن ظرفیت مخازن ذخیرهسازی خود، مجبور به کاهش تولید شدهاند.
این وزارتخانه تصریح کرد: «این تعدیل، یک اقدام فنی با هدف حفظ ثبات عملیات تولید بوده است.»
این وزارتخانه همچنین افزود که تأسیسات تولیدی این کنسرسیوم همچنان عملیاتی هستند و در صورت فراهم شدن شرایط، بارگیریها از سر گرفته خواهد شد. رایزنیها با کنسرسیوم، تولیدکنندگان، مالکان کشتیها و نهادهای دولتی در جریان است، اما هیچ جدول زمانی مشخصی برای ازسرگیری فعالیتها ارائه نشده است.
میدان نفتی تنگیز؛ قربانی اصلی توقف صادرات
شرکت «شورون» تولید از «پروژه رشد آینده» با سرمایهگذاری 48 میلیارد دلاری را در ژانویه 2025 آغاز کرد. این طرح توسعهای با هدف افزودن روزانه 260 هزار بشکه نفت خام و رساندن مجموع تولید میدان تنگیز به حدود یک میلیون بشکه معادل نفت در روز (در ظرفیت کامل) طراحی شده بود.
شرکت شورون مالک 50 درصد از سهام شرکت «تنگیزشِورویل» است و در کنار آن، اکسونموبیل 25 درصد، «کازمونایگاز» 20 درصد و «لوکاویل» 5 درصد سهام را در اختیار دارند. این میدان بخش عمدهای از تولید نفت و درآمدهای صادراتی قزاقستان را تأمین میکند.
پس از حمله به نفتکش «آسیا» در 19 ژوئیه، شرکت شورون اعلام کرد که خدمه در سلامت هستند و وضعیت کشتی باثبات است.
این شرکت مدعی شد: «هیچ تأثیری بر عملیات یا صادرات شرکت تنگیزشورویل وارد نشده است.»
با این حال، تا روز 22 ژوئیه، توقف صادرات منجر به کاهش اجباری تولید در میدان تنگیز شد. شورون تاکنون درباره ارقام جدید تولید که توسط رویترز منتشر شده، اظهارنظری نکرده است.
این کاهش تولید، سال دشوار صنعت نفت قزاقستان را پیچیدهتر میکند. قزاقستان در نیمه نخست سال 2026، بالغ بر 45.7 میلیون تن نفت تولید کرد که نسبت به سال گذشته 8.4 درصد کاهش داشته است. وزارت انرژی این کشور پس از کاهش هدفگذاری قبلی خود به دلیل قطعیهای میدان تنگیز و اختلالات پیشین در کنسرسیوم خزر، همچنان انتظار دارد تولید کل سال به 98 میلیون تن برسد.
سهمیه تولید نفت خام قزاقستان در اوپکپلاس برای ماه ژوئیه به 1.608 میلیون بشکه در روز افزایش یافت. البته رقم تولید ملی شامل میعانات گازی نیز میشود و نمیتوان آن را مستقیماً با سهمیه نفت خام مقایسه کرد، اما کاهش اخیر تولید، بشکههایی را که قزاقستان قصد صادرات آنها را داشت، از چرخه خارج کرده است.
زمانبندی این رویداد بر زیانهای درآمدی قزاقستان میافزاید. قیمت نفت برنت در 23 ژوئیه و پس از حملات به نفتکشهای سعودی در دریای سرخ که به اختلالات پیرامون تنگه هرمز دامن زد، به بالای 100 دلار در هر بشکه رسید.
سریال حملات به نفتکشها و توقف بارگیری
کاهش تولیدات نفتی در پی مجموعهای از حملات به نفتکشها در مجاورت پایانه دریایی کنسرسیوم خزر رخ داد. نفتکش «یاسا پولاریس» که در اجاره شرکت شورون بود، در 7 ژوئیه در حالی که خالی از بار در آبهای ساحلی منتظر بود، هدف قرار گرفت. خدمه آن آسیبی ندیدند و هیچگونه آلودگی یا خسارت عمدهای به بدنه کشتی گزارش نشد.
نفتکش «نوردیک زنیت» نیز در 17 ژوئیه در حالت خالی و هنگام نزدیک شدن به پایانه هدف قرار گرفت. همچنین نفتکشهای «آسیا» و «نیسوس آیوس» در 19 ژوئیه و در حین بارگیری نفت خام تولیدی قزاقستان هدف قرار گرفتند.
بارگیریها برای مدت کوتاهی از سر گرفته شد، اما در 20 ژوئیه یک پهپاد به نفتکش «نلسا» در لنگرگاه تکنقطهای فراساحلی (SPM-1) اصابت کرد. در پی این حمله، آتشسوزی در عرشه و چندین بخش کشتی رخ داد که توسط خدمه و تیمهای امدادی مهار شد. هیچ تلفات جانی یا نشت نفتی در این حادثه گزارش نشده است. دادههای ناوبری نشان میدهد که نفتکش نلسا حامل نفت خام گرید اورال روسیه بوده است.
به دنبال این حمله، کنسرسیوم کاسپین عملیات بارگیری را به حالت تعلیق درآورد. در 21 ژوئیه، این کنسرسیوم پس از تکمیل ظرفیت مخازن ذخیرهسازی خود، دریافت نفت خام قزاقستان را متوقف کرد. دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد که حداقل دو نفتکش که قرار بود نفت بارگیری کنند، مسیر خود را تغییر دادهاند.
این حوادث در 23 ژوئیه نیز ادامه یافت. نفتکش «هرا» در حین نزدیک شدن به پایانه برای بارگیری نفت لوکاویل، در پی حمله پهپادی آسیب دید و دچار حریق شد. نفتکش «آلاتائو» که قرار بود نفت کازمونایگاز را بارگیری کند، پس از مواجهه با شناورهای سطحی بدون سرنشین (شهپاد) مسیر خود را تغییر داد. نفتکشهای «سی امبر» و «دلتا آیوس» نیز مسیر خود را به سمت ترکیه کج کردند. در مجموع، طی ماه ژوئیه 6 نفتکش در نزدیکی پایانه کنسرسیوم خط لوله کاسپین هدف قرار گرفتهاند.
وزارت امور خارجه قزاقستان این حملات را نقض منافع اقتصادی خود و تهدیدی علیه تجارت قانونی خواند و اعلام کرد: «قزاقستان خواستار توقف فوری این حملات است.» این کشور در عین حال حق خود را برای درخواست غرامت بر اساس قوانین بینالمللی محفوظ دانسته است. اوکراین که حملات خود را به زیرساختهای انرژی روسیه افزایش داده، تا تاریخ 23 ژوئیه هیچ اظهارنظری درباره حملات اخیر نکرده بود.
واکنش قاطع واشنگتن به اختلال در صادرات متحدان
کاهش تولید نفت با واکنش قاطع واشنگتن مواجه شده است؛ جایی که وزارت امور خارجه آمریکا در ماه فوریه و پس از حمله پیشین به نووراسییسک که منافع آمریکا و قزاقستان را تحت تأثیر قرار داده بود، یک یادداشت اعتراض دیپلماتیک رسمی به کییف تسلیم کرد. دولت ترامپ نیز در 21 ژوئیه هشدار دیگری صادر کرد و از اوکراین خواست تا حملات به کشتیهای غیرروسیِ فعال در پایانه کنسرسیوم خزر را متوقف کند.
بیل هویزنگا، نماینده کنگره و رئیس کمیته فرعی امور خارجه مجلس نمایندگان آمریکا در حوزه آسیای جنوبی و مرکزی، به خبرنگاران گفت که حملات مؤثر بر کنسرسیوم خزر، خطراتی را برای غیرنظامیان و منافع آمریکا به همراه دارد. وی با تأکید بر اینکه «حملات بیشتر تحمل نخواهد شد»، از دولت آمریکا خواست تا به کییف تفهیم کند که صادرات انرژی و زیرساختهای قانونی متحدان باید محافظت شوند. هویزنگا تصریح کرد: «سخاوت مردم آمریکا و اختصاص نزدیک به 200 میلیارد دلار حمایت مستقیم به دولت اوکراین، یک کار خیریه نیست.»
در خصوص حوادث رخداده در روزهای 17 و 19 ژوئیه، ویکتور مایکو، سفیر اوکراین در قزاقستان پیشتر گفته بود که «هیچ مدرکی دال بر انجام این حملات توسط طرف اوکراینی وجود ندارد.» کنسرسیوم خزر با وجود اینکه حوادث 19 ژوئیه و حمله روز بعد به نفتکش نلسا را «حملات تروریستی» توصیف کرده، اما تاکنون به طور علنی نامی از عامل این حملات نبرده است.
بنبست ژئوپلیتیک؛ مسیری که قزاقستان جایگزینی برای آن ندارد
خط لوله 1511 کیلومتری کنسرسیوم خزر از غرب قزاقستان و از طریق خاک روسیه به پایانه دریایی در نزدیکی نووراسییسک کشیده شده است. این مسیر که حامل نفت خام میادین تنگیز، کاشاگان و کاراچاگاناک است، انتقال بیش از 80 درصد از صادرات نفت قزاقستان و حدود 2 درصد از عرضه روزانه نفت خام جهان را بر عهده دارد.
روسیه مالک 31 درصد و قزاقستان صاحب 20.75 درصد از سهام این کنسرسیوم است. شورون 15 درصد و شرکت خط لوله خزر اکسونموبیل نیز 7.5 درصد سهام را در اختیار دارند. بر این اساس، تعطیلی این پایانه علاوه بر شرکت ملی نفت قزاقستان، سهامداران آمریکایی را نیز متضرر میکند.
قزاقستان مسیرهای جایگزینی را توسعه داده است، اما ظرفیت آنها در مقایسه با خط لوله خزر بسیار ناچیز است. محمولههای ارسالی از بندر «آکتائو» در دریای خزر و از طریق خط لوله «باکو-تفلیس-جیحان» در سال 2025 به 1.3 میلیون تن رسید و انتظار میرود در سال 2026 به 1.6 میلیون تن افزایش یابد. چین نیز سال گذشته حدود 1.1 میلیون تن نفت دریافت کرد. استفاده بیشتر از مسیر دریای خزر به ظرفیت نفتکشها و تأسیسات بندری بستگی دارد و نیازمند ظرفیت کافی در خطوط لوله متصل به آن است.
با توجه به عدم اعلام زمان ازسرگیری فعالیتها تا اوایل روز 24 ژوئیه، تداوم تعطیلی پایانه منجر به کاهش شدیدتر تولید در میدان تنگیز خواهد شد و بحران میتواند به میادین کاشاگان و کاراچاگاناک نیز سرایت کند. هر روز توقف بیشتر، زیان ناشی از افت تولید و درآمدهای صادراتی را افزایش داده و فشارهای مضاعفی را بر بودجه دولتی قزاقستان که به شدت به درآمدهای نفتی وابسته است، تحمیل خواهد کرد.
انتهای پیام/