خبرگزاری تسنیم ـ ابوالفضل فکوری، فعال رسانهای و اجتماعی| جنگ 6 روزه ژوئن 1967 را نمیتوان صرفاً یک نبرد نظامی میان اسرائیل و کشورهای عربی دانست؛ این جنگ نقطه عطفی در بازآرایی نظم امنیتی خاورمیانه بود. تنها در شش روز، موازنه قدرت منطقهای دگرگون شد، مرزهای ژئوپلیتیکی تغییر یافت و مجموعهای از تحولات شکل گرفت که آثار آن همچنان بر معادلات سیاسی و امنیتی غرب آسیا سایه افکنده است.
بحران در بستری از رقابتهای ژئوپلیتیکی، تنشهای مرزی و محاسبات نادرست امنیتی شکل گرفت. استقرار نیروهای مصر در صحرای سینا، خروج نیروهای حافظ صلح سازمان ملل و بسته شدن تنگه تیران، در کنار پیمانهای دفاعی میان کشورهای عربی، این تصور را در تلآویو ایجاد کرد که فرصت بازدارندگی در حال از دست رفتن است. اسرائیل نیز با تکیه بر دکترین «حمله پیشدستانه»، ابتکار عمل را در اختیار گرفت و با نابودی بخش عمده نیروی هوایی مصر در ساعات نخست، سرنوشت جنگ را پیش از آغاز نبردهای زمینی تعیین کرد.
پیروزی اسرائیل صرفاً محصول برتری تسلیحاتی نبود؛ بلکه حاصل همافزایی اطلاعات دقیق، فرماندهی متمرکز، آمادگی عملیاتی و تصمیمگیری سریع در برابر ضعف هماهنگی و آشفتگی ساختاری ارتشهای عربی بود. همین برتری، امکان تصرف شبهجزیره سینا، نوار غزه، کرانه باختری، قدس شرقی و بلندیهای جولان را فراهم کرد و برای نخستین بار عمق راهبردی قابلتوجهی در اختیار اسرائیل قرار داد.
با این حال، مهمترین پیامد جنگ نه در دستاوردهای میدانی، بلکه در پیامدهای راهبردی آن نهفته است. شکست اعراب، مشروعیت پروژه پانعربیسم را به شدت تضعیف کرد و زمینه را برای ظهور بازیگران و گفتمانهای جدید در منطقه فراهم ساخت. از سوی دیگر، اشغال سرزمینهای فلسطینی، منازعه عربی–اسرائیلی را از یک اختلاف میان دولتها به بحرانی مزمن با ابعاد سرزمینی، هویتی و انسانی تبدیل کرد؛ بحرانی که تاکنون نیز راهحل پایداری برای آن شکل نگرفته است.
قطعنامه 242 شورای امنیت، تعمیق شراکت راهبردی میان آمریکا و اسرائیل و شکلگیری مفهوم «زمین در برابر صلح» نیز همگی در بستر همین جنگ معنا یافتند. از این منظر، جنگ ششروزه نه پایان یک بحران، بلکه آغاز نظمی جدید بود که طی دهههای بعد خود را در جنگ 1973، انتفاضههای فلسطین، روندهای صلح و بحرانهای مستمر امنیتی منطقه بازتولید کرد.
امروز، پس از گذشت نزدیک به شش دهه، اهمیت جنگ ششروزه بیش از آنکه در مدت زمان آن باشد، در میراث راهبردی آن نهفته است. این جنگ نشان داد که پیروزی نظامی میتواند موازنه قدرت را تغییر دهد، اما بهتنهایی قادر به تولید ثبات سیاسی نیست. هرگاه ریشههای یک منازعه حلوفصل نشود، دستاوردهای میدانی نیز به جای صلح، چرخهای از بحرانهای متوالی را بازتولید خواهند کرد؛ واقعیتی که همچنان یکی از مهمترین ویژگیهای نظم امنیتی خاورمیانه به شمار میرود.
انتهای پیام/