به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، سفر رسمی و دولتی «سردار بردیمحمداف» رئیسجمهور ترکمنستان به کشور گرجستان در تاریخ 16 و 17 جولای سال 2026 میلادی انجام شد. این سفر که نخستین سفر دولتی وی به تفلیس محسوب میشود، دستاوردهای مهمی به همراه داشت.
در جریان این سفر، برنامهریزیها و توافقات اولیه برای احداث یک ترمینال باری و لجستیکی متعلق به ترکمنستان در سواحل گرجستان واقع در امتداد دریای سیاه به طور رسمی اعلام شد.
سردار بردیمحمداف در همین ارتباط طی اظهاراتی تصریح کرد: «ما در حال انجام مذاکرات جامع و جدی به منظور ایجاد یک ترمینال باری اختصاصی برای ترکمنستان در ساحل گرجستان در کرانه دریای سیاه هستیم.»
بندر آناکلیا؛ میدانی برای رقابتهای ژئوپلیتیک
بر اساس اطلاعات منتشر شده، بندر آب عمیق «آناکلیا» که در حال حاضر در دست احداث قرار دارد، به عنوان یکی از گزینههای اصلی و محتمل برای استقرار این ترمینال باری در نظر گرفته شده است. بر اساس تازهترین تصمیمات اتخاذ شده توسط دولت گرجستان، این بندر استراتژیک قرار است بر پایه مدل «موجر» (Landlord) ساخته شود؛ به این معنا که زیرساختهای کلیدی و حیاتی آن همچنان در مالکیت کامل دولت تفلیس باقی خواهد ماند.
با این وجود، کاملاً روشن است که دولت گرجستان در شرایط کنونی از منابع مالی و اعتبارات داخلی کافی برای تکمیل این پروژه بزرگ در کوتاهترین زمان ممکن برخوردار نیست. از همین رو، مقامات تفلیس به طور مستمر در جستجوی سرمایهگذارانی هستند که مشارکت آنها در این پروژه، واکنشهای منفی و مخالفت بازیگران اصلی ژئوپلیتیک جهانی را به دنبال نداشته باشد؛ چالشی که پیش از این در قبال کنسرسیوم مشترک چین و سنگاپور به وضوح تجربه شد.
علاقه و تمایل فزاینده چین به این پروژه کاملاً آشکار بود؛ چرا که این بندر آب عمیق توانایی پهلوگیری و پذیرش کشتیهای کانتینری غولپیکر را دارد. این ظرفیت بینظیر میتوانست شرایط را برای ارسال و ترانزیت گسترده کالاهای چینی به بازارهای اروپا و کشورهای حوزه اقیانوس اطلس از طریق کوتاهترین مسیر ممکن فراهم سازد.
با این حال، آمریکا و اتحادیه اروپا به شدت از چشمانداز تسلط چین در این پروژه ابراز نارضایتی کردند. در همین راستا، جریانهای اپوزیسیون غربگرا در داخل گرجستان نیز دولت حاکم را متهم کردند که عملاً در حال واگذاری یک تاسیسات فوقالعاده حساس و استراتژیک همچون بندر آناکلیا به پکن است.
در سوی دیگر میدان، سرمایهگذاران غربی نیز تاکنون هیچگونه تمایل و آمادگی جدی برای تزریق سرمایه به این پروژه از خود نشان ندادهاند. در واقع، مشارکت احتمالی آنها در این طرح، عملاً به تغییر و تحولات سیاسی در گرجستان، روی کار آمدن یک دولت کاملاً «غربگرا و طرفدار اروپا» و همچنین تبعیت محض این کشور از سیاستهای بروکسل گره خورده است.
عشقآباد؛ شریک اقتصادی بدون پیششرطهای سیاسی
با توجه به موانع موجود، ابراز تمایل مقامات ترکمنستان برای ایجاد ترمینال اختصاصی در بندر آناکلیا، از سوی دولت گرجستان با استقبال گسترده و امیدواری فراوان برای جذب سرمایهگذاری روبرو شد. این استقبال به ویژه از آن جهت حائز اهمیت است که عشقآباد، برخلاف مقامات بروکسل، هیچگونه خطمشی سیاسی خاصی را که در تضاد با منافع ملی گرجستان باشد، به تفلیس تحمیل نخواهد کرد.
مشارکت ترکمنستان در توسعه بندر آناکلیا میتواند به عنوان یک موفقیت چشمگیر برای حزب حاکم «رویای گرجستان» تلقی شود و اجرای این ابرپروژه را تسریع بخشد. برای ترکمنستان نیز، تاسیس یک ترمینال باری اختصاصی در سواحل دریای سیاه به عنوان بخش مهمی از یک استراتژی کلان سرمایهگذاری عمل میکند؛ استراتژی هدفمندی که تمرکز اصلی آن بر افزایش ظرفیتهای صادراتی این کشور قرار دارد.
توسعه میادین گازی و چشمانداز صادرات به بازارهای جهانی
مهمترین ابتکارات و طرحهای دوجانبه، در جریان مجمع تجاری مشترک گرجستان و ترکمنستان که با حضور «سردار بردیمحمداف» و «ایراکلی کوباخیدزه» نخستوزیر گرجستان در تفلیس افتتاح شد، مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
به گفته رئیسجمهور ترکمنستان، در اوایل سال 2026 میلادی یک برنامه جامع سرمایهگذاری در این کشور به تصویب رسیده که هدف بنیادین آن، حفظ نرخ رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) در سطح 6.3 درصد است. یکی از محورهای کلیدی این برنامه توسعهای، گسترش مجتمعهای سوخت و انرژی ترکمنستان است.
در همین راستا، این کشور اجرای فاز چهارم توسعه صنعتی و بهرهبرداری از میدان عظیم گازی «گالکینیش» (Galkynyş) را که یکی از بزرگترین میادین گازی جهان به شمار میرود، آغاز کرده است.
رئیسجمهور ترکمنستان همچنین بر ظرفیتهای بالای صادراتی در بخشهای نساجی و کشاورزی کشورش تاکید کرد. در آینده نزدیک، بخش عمدهای از این محصولات میتوانند از طریق گرجستان به بازارهای بینالمللی ترانزیت شوند.
همافزایی زیرساختهای بندری و ریلی دو کشور
تا زمانی که ساخت بندر آناکلیا و پایانه اختصاصی ترکمنستان به اتمام نرسیده است، طرفین مصمم هستند تا از زیرساختهای لجستیکی موجود نهایت استفاده را ببرند. به طور مشخص، ادغام ظرفیتهای بندر بینالمللی ترکمنباشی در دریای خزر و بندر پوتی گرجستان به صورت جدی مورد بحث قرار گرفت.
افزون بر این، در چارچوب این سفر، مدیران ارشد وزارت حملونقل ریلی ترکمنستان و مقامات راهآهن ملی گرجستان به بررسی راهکارهای توسعه همکاریها در حوزه ترانزیت ریلی پرداختند. توجه ویژهای به موضوع وضع تعرفههای ترجیحی و شرایط قیمتی مقرونبهصرفه جهت انتقال کالا از قلمرو هر دو کشور معطوف شد.
موضوع مهم دیگر، توسعه کریدور حملونقل چندوجهی بینالمللی «کشورهای آسیا-اقیانوسیه – چین – قرقیزستان – ازبکستان – ترکمنستان – جمهوری آذربایجان – گرجستان – ترکیه – اروپا» (CASCA+) بود که در اواخر سال 2019 پایهگذاری شد. پیشبینی میشود با تکمیل نهایی خطآهن چین-قرقیزستان-ازبکستان، اهمیت این مسیر ترانزیتی دوچندان شود.
دیپلماسی انرژی؛ از کابل زیردریایی تا خط انتقال TAP
در جریان این مجمع تجاری، توسعه بخش انرژیِ کریدور میانی، از جمله احداث کابل برق زیردریایی از بستر دریای سیاه نیز مورد بررسی قرار گرفت. به گفته «لاشا خوتسیشویلی» وزیر دارایی گرجستان، این پروژه کلان قفقاز جنوبی را به شبکه سراسری برق اروپا متصل خواهد کرد و با عبور کابل انرژی از بستر دریای خزر، فرصتهای بینظیری پیش روی کشورهای آسیای مرکزی قرار خواهد گرفت.
پیش از این در جریان نشست مجمع جهانی شهرها در می 2026 در باکو، اعلام شده بود که ترکمنستان در حال بررسی امکان مشارکت در پروژه کشیدن کابل از کف دریای خزر برای صادرات برق است. در چشمانداز آینده، این پروژه میتواند با طرح خط انتقال برق فراملی «ترکمنستان - افغانستان - پاکستان» (TAP) پیوند بخورد. اختلاف مناطق زمانی میان اروپا، قفقاز جنوبی، آسیای مرکزی، افغانستان و پاکستان، ادغام این پروژههای انرژی در یک شبکه واحد را از منظر اقتصادی بسیار توجیهپذیر میسازد.
همچنین گرجستان و ترکمنستان حمایت قاطع خود را از مسیرهای بینالمللی ترانزیت از جمله کریدور «دریای خزر - دریای سیاه»، کریدور راهبردی «لاجورد» و پروژه کلان «تراسیکا» اعلام کردند.
در صورتی که ترکمنستان به واسطه گرجستان موفق شود یک پایگاه لجستیکی مستقل در سواحل دریای سیاه به دست آورد، نقش استراتژیک عشقآباد به عنوان یک کشور ترانزیتی به شدت تقویت خواهد شد؛ نقشی که نهتنها برای ترانزیت کالاهای چین، بلکه به عنوان یک شریان حیاتی برای کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی یعنی افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان و قرقیزستان اهمیتی راهبردی دارد.
انتهای پیام/