به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی خبرگزاری تسنیم، محمد مرادی پژوهشگر ارشد علوم سیاسی در نشست علمی با موضوع ابعاد نوین بازدارندگی؛ واکاوی مؤلفههای سخت و نرم در برابر تهدیدات فرا ملی با تبیین تحولات بنیادین مفهوم بازدارندگی در جهان معاصر، تأکید کرد؛ معادلات امنیتی دیگر صرفاً بر پایه قدرت نظامی تعریف نمیشوند و جنگهای آینده پیش از آنکه در میدان نبرد شکل بگیرند، در عرصه ادراک، روایت، فناوری و افکار عمومی آغاز خواهند شد.
مرادی در ابتدای سخنان خود در این نشست با اشاره به تحول مفهوم بازدارندگی در ادبیات راهبردی جهان، اظهار داشت: در گذشته، بازدارندگی عمدتاً با شاخصهایی همچون توان رزمی، تجهیزات دفاعی و انباشت تسلیحات سنجیده میشد، اما تغییر ماهیت تهدیدها، این مفهوم را نیز دستخوش دگرگونی کرده است، چرا که جهان امروز دیگر با قواعد کلاسیک امنیت اداره نمیشود و بازیگران غیردولتی، شبکههای رسانهای، سکوهای دیجیتال، عملیات سایبری، جنگهای شناختی، تحریمهای اقتصادی و نبردهای روایتی به اندازه قدرت سخت در تعیین معادلات امنیتی اثرگذار هستند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه مرز میان جنگ و صلح در جهان کنونی تا حد زیادی از میان رفته است، خاطرنشان کرد: تهدید دیگر صرفاً از مرزهای جغرافیایی عبور نمیکند، بلکه ذهن، فرهنگ، اقتصاد و ادراک ملتها را هدف قرار میدهد و بازدارندگی نیز ناگزیر است خود را با این واقعیت جدید تطبیق دهد، زیرا امنیت تنها با تکیه بر تجهیزات نظامی تضمین نمیشود، بلکه به مجموعهای از ظرفیتهای ملی وابسته است.
مرادی با نقد برخی تحلیلهای رایج درباره امنیت اظهار داشت: یکی از خطاهای راهبردی، تقلیل مفهوم بازدارندگی به تعداد موشکها یا حجم تجهیزات نظامی است. اگرچه قدرت سخت همچنان ستون اصلی امنیت ملی محسوب میشود، اما این قدرت زمانی اثربخش خواهد بود که از پشتوانه اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و نهادی برخوردار باشد.
این پژوهشگر ارشد علوم سیاسی با تأکید بر نقش سرمایه اجتماعی در امنیت ملی افزود: جامعهای با اراده، دارای اعتماد عمومی، حکمرانی کارآمد و روایت معتبر از قدرت ملی، هزینه هرگونه اقدام خصمانه را برای دشمن افزایش میدهد. بنابراین، بازدارندگی امروز بیش از آن که در زرادخانهها شکل بگیرد، در ذهن مردم، نهادهای اجتماعی و شبکههای ارتباطی ساخته میشود.
وی افزود: در جهان بیقاعده کنونی، جنگها الزاماً با اعلام رسمی آغاز نمیشوند و ممکن است بدون شلیک حتی یک گلوله، ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک کشور را هدف قرار دهند، و تضعیف اعتماد عمومی، کاهش امید اجتماعی، ایجاد شکاف در روایت ملی و برهم زدن انسجام جامعه ممکن است بخشی از اهدافی است که دشمن میتواند پیش از ورود به میدان نظامی دنبال کند. بنابراین، نبرد امروز بیش از آنکه بر سر اشغال سرزمین باشد، بر سر تسخیر ادراک انسانهاست، و هر کشوری که بتواند در عرصه شناخت، معنا و اقناع اجتماعی موفقتر عمل کند، از ظرفیت بازدارندگی بیشتری نیز برخوردار خواهد شد.
مرادی در ادامه با تشریح جایگاه قدرت نرم در منظومه امنیت ملی، اظهار داشت: قدرت نرم صرفاً یک مفهوم فرهنگی یا تبلیغاتی نیست، بلکه بخشی از معماری امنیت ملی به شمار میآید. بنابراین، جامعهای که نسبت به آینده امیدوار باشد، رسانههای مؤثر، نخبگان فعال، نهادهای کارآمد و هویت مشترک مستحکم داشته باشد، در برابر فشارهای خارجی نیز مقاومتر خواهد بود.
این پژوهشگر حوزه علوم ارتباطات در ادامه این نشست افزود: دشمن زمانی از اقدام خود منصرف میشود که اطمینان پیدا کند، حتی وارد کردن خسارتهای مادی نیز قادر نخواهد بود اراده ملی را متزلزل کند، و همین مسئله قدرت نرم را به یکی از مؤلفههای واقعی بازدارندگی تبدیل کرده است.
وی بخش دیگری از سخنان خود را به نقش فناوری در امنیت آینده اختصاص داد و اظهار داشت: هوش مصنوعی، دادههای کلان، حکمرانی دیجیتال، سامانههای هوشمند و جنگ سایبری، چهره امنیت را به طور کامل تغییر دادهاند. پس کشورهایی که در تولید علم، فناوری و نوآوری پیشگام باشند علاوه بر کسب مزیت اقتصادی، توان بازدارندگی خود را نیز ارتقا خواهند داد. از این منظر، فاصله میان آزمایشگاه و میدان نبرد بیش از هر زمان دیگری کاهش یافته است و هر دستاورد علمی میتواند به افزایش قدرت ملی منجر شود. البته سرمایهگذاری در علم و فناوری دیگر صرفاً یک انتخاب توسعهای نیست، بلکه ضرورتی امنیتی و راهبردی برای کشورها محسوب میشود.
این استاد دانشگاه و پژوهشگر مسائل سیاسی در ادامه نشست بازدارندگی را یک زیست بوم توصیف کرد و اظهار داشت: این مفهوم را نباید صرفاً یک ابزار نظامی دانست، چرا که همانگونه که یک زیستبوم از تعامل اجزای مختلف شکل میگیرد، بازدارندگی نیز حاصل همافزایی قدرت دفاعی، اقتصاد، فرهنگ، علم، رسانه، سرمایه اجتماعی، حکمرانی، دیپلماسی و مشارکت مردم است. پس تضعیف هر یک از این مؤلفهها، کل منظومه امنیت ملی را آسیب پذیر میکند و لازمه شکل گیری امنیت پایدار، قرار گرفتن تمام ظرفیتهای ملی در کنار هم میباشد.
وی با اشاره به شرایط جمهوری اسلامی ایران، افزود: کشور به دلیل قرار داشتن در معرض طیف متنوعی از تهدیدات فراملی، نیازمند بازتعریف بازدارندگی به صورت شبکهای و چندلایه است. از این رو، اقتدار دفاعی، پیشرفت علمی، اقتصاد مقاوم، انسجام اجتماعی، هویت ملی، سرمایه فرهنگی و دیپلماسی فعال مجموعهای را تشکیل میدهند که هزینه هرگونه اقدام خصمانه را به شکل معناداری افزایش میدهد. همچنین در چنین نگاهی، بازدارندگی را از یک مفهوم صرفاً نظامی به نظریهای جامع درباره قدرت ملی ارتقا میدهد، نظریهای که همه ظرفیتهای کشور را در کنار یکدیگر مورد توجه قرار میدهد.
محمد مرادی در پایان این نشست با اشاره به شرایط جنگهای جهان امروز، بیان داشت: مهمترین ویژگی جهان امروز آن است که جنگها دیگر از مرزهای جغرافیایی آغاز نمیشوند، بلکه از روایتها، تصویرسازیها، عملیات روانی، اختلال در اعتماد عمومی و تغییر ادراک ملتها آغاز میشوند. از این رو، نخستین سنگر امنیت نیز دیگر تنها مرزهای سرزمینی نیست، بلکه مرزهای هویتی، معرفتی و اجتماعی است. همچنین آینده بازدارندگی متعلق به کشورهایی خواهد بود که بتوانند میان اقتدار دفاعی، عقلانیت حکمرانی، سرمایه اجتماعی، پیشرفت علمی، نوآوری فناورانه و اعتماد عمومی پیوند برقرار کنند. بنابراین، امنیت پایدار در جهان بیقاعده امروز، بیش از هر چیز محصول ملتهای توانمند، نهادهای کارآمد و تمدنی است که بتواند هم در میدان قدرت و هم در میدان معنا، هزینه هرگونه تعرض را برای دشمن به حداکثر برساند؛ زیرا جنگهای آینده پیش از آنکه با شلیک آغاز شوند، در ذهنها تعیین تکلیف خواهند شد.
انتهای پیام/