به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، بر اساس آمارهای منتشر شده، جمهوری آذربایجان در سال گذشته میلادی بیش از 430 هزار یورو بابت استفاده از حریم هوایی ارمنستان به این کشور پرداخت کرده است. این پرداختها به طور دقیق و بر اساس رویههای مقرر بینالمللی انجام شده است.
به گزارش کمیته هوانوردی غیرنظامی جمهوری ارمنستان، در سال 2025 میلادی، دولت باکو برای برخورداری از امکان انجام پروازهای خطوط هوایی خود از طریق حریم هوایی ارمنستان، مبلغ دقیق 434 هزار و 316 یورو به ایروان پرداخت کرده است.
در بیانیه رسمی کمیته هوانوردی ارمنستان در این خصوص آمده است: «این پرداختهای مالی از طریق دفتر مرکزی سازمان "یوروکنترل" (سازمان اروپایی ایمنی ناوبری هوایی) و کاملاً در چارچوب رویهها و مقررات تثبیتشده بینالمللی صورت گرفته است.»
طبق این گزارش، وجوه پرداختی مستقیماً به حساب شرکت "آرماآئروناویگاتسیا" (ARMATS) واریز شده که به عنوان ارائهدهنده دولتی خدمات ناوبری هوایی در جمهوری ارمنستان فعالیت میکند.
نکته قابل توجه در این روند، رشد مستمر و سالانه تعداد پروازهای شرکت هواپیمایی دولتی جمهوری آذربایجان (آذال - AZAL) از طریق آسمان ارمنستان است که به تبع آن، میزان پرداختیها به ایروان بابت استفاده از این حریم هوایی نیز با افزایش چشمگیری روبرو بوده است.
بر اساس آمارهای رسمی موجود، این رقم در سال 2023 میلادی به 90 هزار یورو رسیده بود و در سال 2024 نیز رقمی در حدود 150 هزار یورو را ثبت کرد؛ روندی که در سال 2025 جهشی چند برابری را تجربه کرده است.
برقراری ارتباط هوایی میان باکو و ایروان در دوران پساجنگ
روشن ابراهیماف، کارشناس مسائل اقتصادی، در گفتگو با خبرنگاران با اشاره به ابعاد مختلف این رویداد، تاکید کرد که آغاز پروازهای هواپیماهای جمهوری آذربایجان از طریق آسمان ارمنستان تنها به لطف پایان یافتن درگیریهای طولانیمدت میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان و پیروزی باکو در جنگ قرهباغ امکانپذیر شده است.
وی در این رابطه تصریح کرد: «پروازهای شرکت هواپیمایی آذال از طریق حریم هوایی ارمنستان، بلافاصله پس از پایان جنگ قرهباغ آغاز شد. پیش از این مقطع تاریخی، حریم هوایی ارمنستان به هیچ وجه مورد استفاده قرار نمیگرفت، زیرا دو کشور در وضعیت جنگی به سر میبردند. تا پیش از توافق نوامبر 2020 و به مدت سه دهه متوالی، هواپیماهای خطوط هوایی آذال برای انجام پروازهای خود در مسیرهای غربی، منحصراً از حریم هوایی کشور گرجستان عبور میکردند.»
این کارشناس در ادامه افزود: «آغاز پروازهای ترانزیتی آذال از طریق آسمان ارمنستان در دوران پس از مناقشه، به یکی از نخستین گامهای عملی در مسیر توسعه روابط و تعاملات میان دو دولت پس از پیروزی جمهوری آذربایجان در جنگ قرهباغ تبدیل شد. ذکر این نکته بسیار حائز اهمیت است که این روند به هیچ عنوان یکطرفه نیست؛ به همان نسبت، هواپیماهای متعلق به خطوط هوایی ارمنستان نیز برای پرواز در مسیرهای شرقی و شمال شرقی خود، از حریم هوایی جمهوری آذربایجان استفاده میکنند. با توجه به روند فعلی، کاملاً قابل انتظار است که با پیشرفت روند حل و فصل دیپلماتیک و عادیسازی روابط میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان، تعداد این پروازهای ترانزیتی دوجانبه در آینده با افزایش بیشتری همراه باشد.»
کوتاهترین مسیر ممکن برای اتصال به جمهوری خودمختار نخجوان
در معادلات ژئوپلیتیک و ترانزیتی قفقاز جنوبی، کوتاهترین مسیر برای اتصال بخشهای غربی جمهوری آذربایجان به جمهوری خودمختار نخجوان، چه از طریق مسیرهای زمینی و چه از طریق مسیرهای هوایی، از قلمرو و حریم ارمنستان میگذرد.
اگرچه دولت ارمنستان تا به امروز هنوز ارتباطات زمینی مورد نظر باکو – شامل احداث بزرگراه و خطوط راهآهن در مسیر موسوم به کریدور زنگهزور – را در حد فاصل منطقه زنگیلان و نخجوان احداث نکرده است، اما شرکت هواپیمایی آذال بیش از پنج سال است که برای پرواز به نخجوان از این مسیر هوایی میانبر و بسیار کوتاه بهره میبرد.
ابراهیماف با تشریح مزایای اقتصادی این مسیر توضیح داد: «مسیر عبوری از حریم هوایی ارمنستان برای پرواز به مقصد نخجوان، در مقایسه با مسیر جایگزین، به شکل کاملاً مشهودی از نظر اقتصادی مقرونبهصرفهتر است. در این معادله، دو عامل کلیدی نقشآفرینی میکنند. نخست آنکه، مدت زمان پرواز بر فراز قلمرو یک کشور خارجی به مراتب کوتاهتر است؛ هواپیماها برای عبور از آسمان ارمنستان مسافتی کمتر از 40 کیلومتر را طی میکنند. دوم آنکه، مسافت کلی و مستقیم پروازی از مبدأ باکو به مقصد نخجوان کاهش مییابد، زیرا پرواز عملاً در یک خط مستقیم انجام میگیرد و همین امر به شکل قابلتوجهی هزینههای عملیاتی هر پرواز را کاهش میدهد. بدین ترتیب، شرکت هواپیمایی آذال با استفاده از مسیر هوایی ارمنستان، از یک سو در پرداخت هزینههای ترانزیتی صرفهجویی میکند و از سوی دیگر هزینههای هنگفت مصرف سوخت خود را کاهش میدهد.»
این تحلیلگر اقتصادی اضافه کرد: «این قاعده دقیقاً در مورد پروازهای بینالمللی خطوط هوایی آذال از مبدأ باکو به سمت مقاصد غربی نیز صدق میکند. این پروازها نیز در حال حاضر بر اساس همین منطق و دلایل کاملاً طبیعیِ اقتصادی، از حریم هوایی ارمنستان استفاده میکنند.»
گسترش تعاملات اقتصادی در انتظار امضای توافقنامه صلح جامع
این کارشناس مسائل منطقه با تاکید بر رویکرد فعلی باکو خاطرنشان کرد که جمهوری آذربایجان با هدف دستیابی به عادیسازی کامل و همهجانبه روابط با دولت ارمنستان و در نتیجه تضمین ثبات و امنیت پایدار در منطقه حساس قفقاز جنوبی، ترجیح میدهد پویایی و تحرک فرآیندهای صلح میان باکو و ایروان را از طریق توسعه تماسها و تعاملات اقتصادی حفظ کند؛ روندی که در نهایت میتواند زمینهساز امضای یک توافقنامه صلح جامع و برقراری رسمی روابط دیپلماتیک میان دو کشور همسایه شود.
وی در تبیین تئوریک این فرآیند اظهار داشت: «اقدامات کنونی باکو کاملاً با تئوری "نئوکارکردگرایی" ارنست برنارد هاس، نظریهپرداز برجسته علوم سیاسی، تطابق دارد. این تئوری بر این اصل استوار است که برای ایجاد همگرایی، همکاریها باید دقیقاً از حوزههایی آغاز شود که ایجاد توافق در آنها سادهترین کار ممکن است. محاسبه استراتژیک در این رویکرد آن است که برقراری نخستین پیوندها میان دولتهایی که تا پیش از آن هیچگونه تماس و تعاملی با یکدیگر نداشته و حتی در وضعیت تخاصم کامل به سر میبردند، به طور اجتنابناپذیری منجر به شکلگیری تماسها و تعاملات در سایر حوزههای مرتبط خواهد شد. هاس از این مکانیسم طلایی تحت عنوان "سرریز شدن" (Spill-over) یاد میکرد. بر همین اساس، کشورها میتوانند با هوشمندی از نقطه تعامل در حوزههای فنی و تکنیکال که در آن فاقد اختلافات بنیادین هستند، آغاز کرده و به تدریج به سمت حل و فصل مسائل در حوزههای بسیار حساستر سیاسی و امنیتی حرکت کنند.»
ابراهیماف با ذکر نمونههای عملی در این زمینه ادامه داد: «اگر آغاز پروازهای خطوط هوایی آذال از طریق آسمان ارمنستان و متقابلاً عبور پروازهای ارمنستانی از فراز جمهوری آذربایجان را یکی از نخستین گامهای عملی در این مسیر تلقی کنیم، باید گفت که در سال گذشته میلادی ما شاهد تماسها و تعاملات اقتصادی به مراتب مهمتری میان دو کشور بودیم. از جمله این موارد میتوان به افتتاح مسیر ترانزیت ریلی زمینی از طریق قلمرو جمهوری آذربایجان برای حمل و نقل محمولههای باری به مقصد ارمنستان اشاره کرد؛ مسیری که در حال حاضر عمدتاً توسط فدراسیون روسیه و قزاقستان مورد استفاده قرار میگیرد. علاوه بر این، آغاز روند عرضه محصولات و فرآوردههای نفتی جمهوری آذربایجان به بازارهای داخلی ارمنستان نیز رویداد قابل تاملی بود. در همین اواخر نیز شاهد بودیم که دو شرکت مخابراتی "آذر-تلکام" و "تلکام ارمنستان" توافقنامهای راهبردی را به منظور اتصال شبکههای اینترنتی ارمنستان به زیرساختهای جمهوری آذربایجان به امضا رساندند.»
این اقتصاددان در پایان ارزیابیهای خود نتیجهگیری کرد: «من بر این باورم که در امتداد چنین مسیرهای اقتصادی، در آیندهای کاملاً قابل پیشبینی، شاهد تداوم و تقویت روزافزون روابط میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان خواهیم بود. بدون شک، باید در انتظار تجارت گستردهتر، از جمله نخستین واردات کالاهای ارمنستانی به جمهوری آذربایجان و تنوعبخشی به صادرات جمهوری آذربایجان به ارمنستان باشیم.»
انتهای پیام/