به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرمانشاه، تاریخ همواره شاهد ظهور شخصیتهایی بوده است که فراتر از مرزهای زمان و مکان، مسیر تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و فکری ملتها را تغییر دادهاند. شخصیتهایی که آثار اندیشه، رفتار و مدیریت آنان تنها به دوران حیاتشان محدود نمانده و نسلهای بعد نیز از مکتب فکری آنان بهرهمند شدهاند.
نهم اسفند 1404 در حافظه تاریخی ملت ایران به عنوان روزی ماندگار ثبت شد؛ روزی که آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی توسط شقیترین دشمنان به شهادت رسید. شهادت شخصیتی که بیش از سه دهه هدایت جمهوری اسلامی را بر عهده داشت، تنها یک رخداد سیاسی نبود، بلکه نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام به شمار میرود؛ رخدادی که بازتاب آن فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران، افکار عمومی منطقه و جهان را تحت تأثیر قرار داد.
در روزها و هفتههای پس از این واقعه ابعاد مختلف شخصیت، اندیشه، سبک رهبری و میراث فکری این رهبر شهید، بیش از گذشته مورد توجه اندیشمندان، پژوهشگران، دانشگاهیان و فعالان فرهنگی قرار گرفت؛ شخصیتی که بسیاری او را از اثرگذارترین رهبران جهان معاصر در عرصههای سیاسی، فرهنگی، دینی و تمدنی میدانند.
در همین راستا، حجتالاسلام حجتالله سروری، پژوهشگر حوزوی و محقق کرمانشاهی، در گفتوگویی تفصیلی با تسنیم، به بررسی ابعاد شخصیتی، فکری و مدیریتی آیتالله سیدعلی خامنهای پرداخته و با واکاوی مهمترین مؤلفههای اندیشه و سیره عملی ایشان، تلاش کرده است تصویری روشنتر از ویژگیهای رهبر شهیدی ارائه دهد که به باور وی، آثار مکتب فکری و مدیریتیاش همچنان در مسیر آینده انقلاب اسلامی و جامعه ایران تداوم خواهد داشت.
مشهور بود، اما آنگونه که باید شناخته نشد
تسنیم: شخصیت امام شهید را چگونه میتوان برای نسل امروز تبیین کرد؟
سروری: بیتردید ما در جایگاهی نیستیم که بتوانیم حق شخصیت امام شهید سیدعلی خامنهای را ادا کنیم یا درباره عظمت ایشان سخن بگوییم؛ اما آنچه میتوان بیان کرد، بخشی از جلوههای شخصیتی این عالم مجاهد و اسطوره مبارزه است.
در طول تاریخ، همواره شخصیتهایی ظهور کردهاند که فراتر از زمان و مکان بودهاند و توانستهاند روند تحولات سیاسی، اجتماعی و فکری بشر را تحت تأثیر قرار دهند. در عصر معاصر نیز یکی از این شخصیتهای کمنظیر، امام شهید سیدعلی خامنهای است.
هر زمان که به زندگی، شخصیت، اندیشهها و نگاه ژرف ایشان مراجعه میکنیم، با درسها و عبرتهای فراوانی روبهرو میشویم که هر کدام میتواند چراغ راه جامعه امروز باشد.
یکی از اندیشمندان غربی، «لومیندوز»، درباره ایشان جملهای دارد که بسیار تأملبرانگیز است. او میگوید: «سخن از مردی است که آنقدر مشهور بود که آنگونه که باید شناخته نشد.»
این سخن، پرسشی جدی را پیش روی ما قرار میدهد؛ اینکه ما تا چه اندازه امام شهید را میشناسیم؟ تا چه میزان با اندیشهها، دیدگاهها و بیانات ایشان مأنوس شدهایم؟ و در طول نزدیک به چهار دهه زعامت ایشان، چه اندازه توانستهایم از رهنمودهای راهگشای ایشان بهره ببریم؟
واقعیت این است که بیانات امام شهید در حوزههای مختلف، هر کدام چراغی برای آینده جامعه اسلامی و حتی بشریت است.
خدامحوری؛ زیربنای اندیشه امام شهید
تسنیم: مهمترین اصل فکری امام شهید را در چه میدانید؟
سروری: به اعتقاد من، یکی از بنیادیترین آموزههای امام شهید، خدامحوری بود.
ایشان همواره تأکید داشتند که انسان باید در همه امور، خداوند را حاضر، ناظر و شاهد بداند و همه تصمیمها و اقدامات خود را بر این اساس تنظیم کند.
این نگاه، همان اندیشهای است که در مکتب انقلاب اسلامی ریشه دارد و پیش از آن نیز در سیره امام راحل به روشنی دیده میشد. هر دو رهبر انقلاب، تکیهگاه اصلی خود را خدا قرار دادند و همه موفقیتها را نتیجه اعتماد به وعدههای الهی میدانستند.
به اعتقاد من، در دنیای امروز که بسیاری از جوامع با بحران هویت، اضطراب، ناامیدی و مشکلات روحی و روانی روبهرو هستند، همین خدامحوری میتواند یکی از بزرگترین دستاوردهای معنوی برای بشریت باشد.
علمآموزی؛ توصیهای که آینده کشور را تضمین میکند
تسنیم: اگر بخواهیم مهمترین درسهای سبک زندگی امام شهید را برای نسل جوان بیان کنیم، به چه مواردی باید اشاره کرد؟
سروری: یکی از مهمترین توصیههای امام شهید، توجه ویژه به علم و دانش بود.
ایشان همواره بر علمآموزی تأکید میکردند و معتقد بودند که «العلم سلطان»؛ یعنی هر جامعهای که دانش را در اختیار داشته باشد، قدرت و اقتدار نیز در اختیار او خواهد بود.
بر همین اساس، همواره تأکید داشتند که جمهوری اسلامی باید در علوم مختلف در جایگاه نخست قرار گیرد و اگر خواهان پیشرفت کشور هستیم، راهی جز سرمایهگذاری بر دانش و فناوری وجود ندارد.
به یاد دارم در برنامههایی که درباره دیدگاههای ایشان نسبت به هوش مصنوعی برگزار میشد، بارها بر این نکته تأکید میکردند که جوانان مستعد کشور باید از امروز این عرصه را جدی بگیرند تا در آینده وابسته به دیگران نباشیم و بتوانیم قلههای علمی این حوزه را فتح کنیم.
این نگاه آیندهنگرانه، یکی از مهمترین درسهایی است که نسل جوان امروز باید از امام شهید بیاموزد.
زهد در اوج قدرت؛ ویژگی کمنظیر یک رهبر
تسنیم: یکی دیگر از ویژگیهای برجسته امام شهید چه بود؟
سروری: به اعتقاد من، زهد و سادهزیستی امام شهید از ویژگیهای کمنظیر ایشان بود.
ایشان در جایگاه عالیترین مسئولیت قرار داشتند و همه امکانات در اختیارشان بود، اما زندگی شخصی ایشان نهایت سادگی و زهد را نشان میداد.
حجتالاسلام محمدی گلپایگانی، رئیس دفتر ایشان، نقل میکرد که اگر تمام وسایل شخصی امام شهید را جمع میکردید، حتی یک وانت هم پر نمیشد.
این سبک زندگی، نشاندهنده اوج زهد، بیاعتنایی به دنیا و مردمی بودن ایشان بود؛ هرچند رسانههای معاند همواره تلاش کردند تصویری خلاف واقع از زندگی ایشان ارائه دهند، اما واقعیت زندگی امام شهید چیزی جز سادهزیستی و بیاعتنایی به مظاهر دنیا نبود.
مجاهدی خستگیناپذیر؛ شخصیتی که شش دهه بر آرمانهای خود ایستاد
تسنیم: اگر بخواهیم ابعاد شخصیتی رهبر شهید را از منظر فردی و مدیریتی بررسی کنیم، مهمترین ویژگیهای ایشان چه بود؟
سروری: اگر بخواهیم از منظر شخصیت فردی به امام شهید نگاه کنیم، با مجموعهای از ویژگیهای ممتاز روبهرو هستیم که هر کدام به تنهایی میتواند الگویی برای مدیران، نخبگان و نسل جوان باشد.
ایشان فقیهی زمانشناس، انسانی ژرفاندیش، بصیر، آیندهنگر و صاحب اندیشه بودند. در بیان مفاهیم نو، استخراج واژهها و تولید ادبیات متناسب با نیازهای روز جامعه، ابتکار و خلاقیت ویژهای داشتند و همین مسئله موجب میشد بسیاری از مفاهیمی که امروز در ادبیات انقلاب اسلامی رایج است، ریشه در اندیشهها و بیانات ایشان داشته باشد.
امام شهید بیش از شش دهه از عمر خود را در مسیر مبارزه، مجاهدت و دفاع از اسلام، انقلاب و ارزشهای الهی سپری کرد. سالهای طولانی زندان، تبعید، فشارهای سیاسی و امنیتی و انواع سختیها را تحمل کرد، اما هرگز از آرمانهای خود عقبنشینی نکرد و تا پایان عمر همچون کوهی استوار بر اصول خود ایستاد.
به تعبیر قرآن کریم، در برابر دشمنان «اشداء» بود و در برابر مردم، بهویژه خانوادههای شهدا، نهایت تواضع، محبت و فروتنی را از خود نشان میداد.
اقتدار همراه با مهربانی؛ جمع میان صلابت و عطوفت
تسنیم: رفتار امام شهید با مردم چه ویژگیهایی داشت؟
سروری: یکی از ویژگیهای ممتاز امام شهید، جمع میان اقتدار و عطوفت بود.
از یک سو، در برابر مستکبران، زورگویان و قدرتهای سلطهگر با نهایت صلابت و اقتدار میایستاد و هیچگاه از مواضع اصولی خود عقبنشینی نمیکرد، اما در برخورد با مردم، بهویژه خانوادههای شهدا، جانبازان، کودکان و نوجوانان، نهایت تواضع، محبت و احترام را داشت.
بارها مشاهده کردیم که با فرزندان شهدا چگونه با مهربانی رفتار میکردند، دست آنان را میبوسیدند و با نهایت احترام با آنان سخن میگفتند.
نمونه دیگر، حضور ایشان در جمع دختران نوجوان در مراسم جشن تکلیف بود؛ صحنههایی که نشان میداد چگونه با یک نگاه پدرانه، دلهای پاک نوجوانان را به خود جذب میکردند و محبت را در دل آنان مینشاندند.
این رفتارها، برخاسته از شخصیت معنوی و نگاه انسانی ایشان بود و نشان میداد اقتدار حقیقی، منافاتی با مهربانی و فروتنی ندارد.
عالمی عامل؛ ایمان و تهجد، پشتوانه مدیریت امام شهید
تسنیم: چه عواملی موجب این آرامش و اقتدار در شخصیت امام شهید شده بود؟
سروری: امام شهید، پیش از آنکه یک مدیر سیاسی باشند، یک عالم ربانی و عامل به آموزههای دینی بودند.
اهل ذکر، تهجد، دعا، تضرع و ارتباط دائمی با خداوند بودند و این ارتباط عمیق معنوی، پشتوانه همه تصمیمها و مدیریت ایشان به شمار میرفت.
ایشان از عمق جان به وعدههای الهی ایمان داشتند و باور داشتند که نصرت الهی شامل حال کسانی میشود که در مسیر حق ثابتقدم باشند.
به همین دلیل، در سختترین شرایط نیز آرامش خود را حفظ میکردند و هیچگاه نشانی از اضطراب، نگرانی یا ناامیدی در رفتار و گفتار ایشان دیده نمیشد.
انسانی که زندگی خود را به خداوند گره بزند، دیگر اسیر ترس، نگرانی و یأس نخواهد شد. چنین انسانی آینده را روشن میبیند و حتی در سختترین بحرانها نیز امید خود را از دست نمیدهد.
امام شهید، تجلی همین باور بودند؛ سراسر وجود ایشان امید، اطمینان و اعتماد به وعدههای الهی بود.
امید؛ مهمترین سرمایهای که امام شهید به جامعه بخشید
تسنیم: نقش امام شهید در عبور کشور از بحرانها را چگونه ارزیابی میکنید؟
سروری: یکی از مهمترین ویژگیهای امام شهید، امیدآفرینی در جامعه بود.
در طول سالهای مختلف، کشور با بحرانها، فتنهها، آشوبها و فشارهای فراوانی روبهرو شد، اما هر بار سخنان، تدبیر و مدیریت ایشان موجب آرامش جامعه میشد.
خود ایشان بارها نقل کرده بودند که در دوران دفاع مقدس، هرگاه مسئولان کشور در شرایط دشوار قرار میگرفتند، با حضور در محضر امام خمینی(ره) و شنیدن چند جمله از ایشان، آرامش پیدا میکردند و با روحیهای مضاعف به میدان بازمیگشتند.
همین ویژگی را ما در وجود امام شهید نیز بارها مشاهده کردیم. در هر بحرانی که برای کشور پیش آمد، سخنان و رهنمودهای ایشان مانند آبی بر آتش بود و فضای جامعه را به سمت آرامش، امید و اطمینان هدایت میکرد.
اگر امروز به تاریخ بیش از چهار دهه انقلاب اسلامی نگاه کنیم، میبینیم که تقریباً هر چند سال یکبار کشور با فتنه یا بحرانی مواجه شده است، اما در همه این مقاطع، هدایتهای امامین انقلاب موجب عبور موفق کشور از این پیچهای تاریخی شده است.
چهار ایمان؛ رمز موفقیت امامین انقلاب
تسنیم: به نظر شما رمز موفقیت امامین انقلاب در هدایت جامعه چه بود؟
سروری: در این زمینه، خاطرهای از شهید آیتالله مطهری برای من بسیار الهامبخش است.
ایشان نقل میکنند که سالها شاگرد امام خمینی(ره) بودند، اما زمانی که امام را در پاریس ملاقات کردند، چهار ایمان را در وجود ایشان بهصورت عینی مشاهده کردند؛ چهار باوری که بعدها در وجود امام شهید نیز به همان شکل استمرار یافت.
نخست، ایمان به هدف؛ امامین انقلاب نسبت به هدفی که انتخاب کرده بودند، یقین و باور کامل داشتند.
دوم، ایمان به راه؛ آنان اعتقاد راسخ داشتند که مسیر انقلاب اسلامی همان صراط مستقیم الهی است و در این مسیر هیچ تردیدی نداشتند.
سوم، ایمان به مردم؛ مردم را ولینعمت نظام میدانستند، به آنان اعتماد داشتند و همواره بر نقش مردم در پیشبرد انقلاب تأکید میکردند.
و چهارم، ایمان به خدا؛ همواره تأکید میکردند که تکیهگاه اصلی انسان باید خداوند باشد و هر کس به خدا اعتماد کند، از هیچ قدرتی هراس نخواهد داشت.
به اعتقاد من، این چهار ایمان، ستونهای اصلی شخصیت و مدیریت امامین انقلاب را تشکیل میداد و راز ماندگاری و موفقیت آنان نیز در همین باورهای عمیق نهفته بود.
انسجام ملی؛ نخستین رکن اندیشه سیاسی امام شهید
تسنیم: از منظر امام شهید، مهمترین مؤلفه حفظ اقتدار و استمرار انقلاب اسلامی چه بود؟
سروری: امام شهید، حفظ اقتدار کشور را بر سه پایه اساسی استوار میدانستند که نخستین رکن آن، حفظ پیوند و انسجام داخلی بود.
امروز نیز اگر به شرایط جامعه نگاه کنیم، میبینیم که این موضوع بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. آنچه در ماههای اخیر در صحنههای مختلف شاهد آن بودیم، جلوهای از همین وحدت و همبستگی ملی بود؛ مردمی که با وجود همه سختیها، با اعتقاد به آرمانهای انقلاب اسلامی در صحنه حضور داشتند و نشان دادند که همچنان از اصول و ارزشهای خود دفاع میکنند.
امام شهید همواره بر این نکته تأکید داشتند که هرگاه ملت ایران حول محور ولایت، انقلاب و منافع ملی متحد باشد، هیچ قدرتی توان آسیب زدن به این کشور را نخواهد داشت.
استقلال از قدرتهای سلطهگر؛ اصل تغییرناپذیر انقلاب اسلامی
تسنیم: امام شهید درباره رابطه با قدرتهای سلطهگر چه دیدگاهی داشتند؟
سروری: دومین اصل در اندیشه سیاسی امام شهید، قطع وابستگی به قطبهای سلطه و حفظ استقلال کشور بود.
ایشان بارها تأکید میکردند که عزت یک ملت زمانی حفظ میشود که تصمیمهای خود را مستقل از قدرتهای بزرگ اتخاذ کند و سرنوشت خود را به اراده دیگران گره نزند.
امروز نزدیک به سهصد شبکه ماهوارهای و رسانه معاند بهصورت شبانهروزی علیه جمهوری اسلامی برنامهسازی میکنند. اگر تنها یکی از این شبکهها علیه کشوری فعالیت میکرد، برای ایجاد بحران در آن کشور کافی بود؛ اما جمهوری اسلامی بیش از چهار دهه است که با چنین حجم گستردهای از عملیات رسانهای، جنگ روانی و تبلیغات منفی مواجه است.
این رسانهها تلاش میکنند دستاوردهای کشور را نادیده بگیرند، پیشرفتها را کوچک جلوه دهند و روحیه خودباوری را در جامعه تضعیف کنند، اما امام شهید همواره بر این باور بودند که باید به توان داخلی تکیه کرد و اجازه نداد تبلیغات دشمن، اعتماد به نفس ملت را از بین ببرد.
«ما میتوانیم»؛ راهبردی که کشور را در برابر فشارها حفظ کرد
نقش خودباوری در اندیشه امام شهید چه جایگاهی داشت؟
سروری: یکی از مهمترین پیامهای امام شهید، تقویت روحیه «ما میتوانیم» بود.
در طول 47 سال گذشته، جمهوری اسلامی با انواع فشارها، تحریمها و تهدیدهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی روبهرو بوده است، اما هر بار با اتکا به توان داخلی، از این موانع عبور کرده است.
امروز جمهوری اسلامی در بسیاری از عرصههای علمی، دفاعی، فناوری و صنعتی به جایگاهی رسیده که حتی بسیاری از کشورهای قدرتمند جهان نیز آن را مورد توجه قرار دادهاند.
در دورهای که بسیاری از کشورها حتی جرئت نام بردن از آمریکا را نداشتند، جمهوری اسلامی با صراحت در برابر سیاستهای سلطهطلبانه ایستاد و استقلال خود را حفظ کرد.
این ایستادگی، بدون تکیه بر خداوند، رهبری حکیمانه امامین انقلاب و حضور مردم امکانپذیر نبود.
حتی برخی سیاستمداران خارجی نیز بارها اعتراف کردهاند که مقاومت و تابآوری ملت ایران در برابر فشارهای گسترده، برای آنان شگفتآور بوده است.
مردم؛ بزرگترین سرمایه انقلاب اسلامی
تسنیم: جایگاه مردم در اندیشه امام شهید چگونه تعریف میشد؟
سروری: امام شهید، مردم را سرمایه اصلی انقلاب میدانستند.
ایشان همواره به مردم اعتماد داشتند و معتقد بودند هر جا مردم در صحنه حضور داشته باشند، مشکلات کشور قابل حل خواهد بود.
نمونههای فراوانی از این اعتماد را در طول سالهای مختلف مشاهده کردهایم؛ از دوران دفاع مقدس گرفته تا حوادث و بحرانهای گوناگون.
همین حضور مردم بود که اجازه نداد دشمنان به اهداف خود برسند و همین سرمایه اجتماعی، مهمترین پشتوانه نظام اسلامی محسوب میشود.
هنر بزرگ امام شهید؛ تربیت انسانهای مؤمن و اثرگذار
تسنیم: یکی از ویژگیهایی که کمتر درباره آن سخن گفته میشود، نقش امام شهید در تربیت نیروهای انسانی است. این موضوع را چگونه ارزیابی میکنید؟
سروری: به اعتقاد من، یکی از بزرگترین هنرهای امام شهید، انسانسازی و کادرسازی بود.
ایشان تنها یک مدیر یا رهبر سیاسی نبودند؛ بلکه معلمی بودند که توانستند نسلهای متعددی از انسانهای مؤمن، متخصص، متعهد و اثرگذار را تربیت کنند.
اگر امروز به عرصههای مختلف کشور نگاه کنیم، از دانشمندان و پژوهشگران گرفته تا فرماندهان، نویسندگان، شاعران، ورزشکاران، هنرمندان، مداحان، روحانیان و فعالان فرهنگی، در همه این عرصهها میتوان آثار این تربیت را مشاهده کرد.
امام شهید برای هر قشر جامعه نقش هدایتگر و الهامبخش داشتند و با نگاه عمیق خود، استعدادها را شناسایی و زمینه رشد آنان را فراهم میکردند.
از شهید تندگویان تا شهید حججی؛ ثمره یک مکتب تربیتی
تسنیم: آیا میتوان نمونههایی از این تربیت را در میان شهدا مشاهده کرد؟
سروری: بدون تردید همینگونه است.
وقتی زندگی شهید محمد تندگویان را مطالعه میکنیم، میبینیم که سالها در اسارت رژیم بعث عراق، سختترین شکنجهها را تحمل کرد.
مرحوم حجتالاسلام ابوترابی نقل میکردند که هر زمان میدیدیم شهید تندگویان بیشتر از گذشته به دعا، قرآن و مناجات مشغول است، متوجه میشدیم که همان روز شکنجههای سنگینتری را تحمل کرده است.
با وجود همه فشارها، دشمن تنها یک خواسته از او داشت؛ اینکه مقابل دوربین قرار بگیرد و علیه امام سخنی بگوید، اما او هرگز چنین کاری نکرد و جان خود را فدای آرمانهایش کرد.
در نسلهای بعد نیز همین مکتب تربیتی را در شخصیتهایی همچون شهید محسن حججی مشاهده میکنیم؛ جوانی از نسل دهه هشتاد که با همان روحیه ایمان، اخلاص، شجاعت و ولایتمداری به الگویی برای نسل جوان تبدیل شد.
همچنین در استان کرمانشاه نیز نمونههای فراوانی از این تربیت را میتوان مشاهده کرد. برای نمونه، جانباز سرافراز حسین محمدی را از نزدیک ملاقات کردم. آرامش، معنویت، توکل و اطمینان قلبی که در وجود ایشان مشاهده میشد، نشان میداد این روحیه، ریشه در یک مکتب فکری و تربیتی عمیق دارد.
آینده انقلاب در گرو ادامه راه امامین انقلاب
تسنیم: اگر بخواهید در پایان، مهمترین پیام خود را برای نسل جوان بیان کنید، چه خواهید گفت؟
سروری: به اعتقاد من، شناخت شخصیت امام شهید نباید تنها به بیان خاطرات یا احساسات محدود شود؛ بلکه باید اندیشهها، سیره عملی و سبک زندگی ایشان بهعنوان یک الگوی جامع برای نسل امروز و آینده تبیین شود.
امروز کشور از نعمت جوانان مستعد، دانشمندان توانمند و نیروهای مؤمن و انقلابی برخوردار است؛ جوانانی که در عرصههای مختلف علمی، فناوری، فرهنگی، دفاعی و اجتماعی، راه شهدا و امامین انقلاب را ادامه دادهاند و اجازه ندادهاند حرکت کشور متوقف شود.
امیدوارم خداوند متعال به همه ما توفیق دهد که ادامهدهنده راه امام راحل، امام شهید، شهیدان والامقام و همه مجاهدان این مسیر باشیم و بتوانیم با عمل به رهنمودهای رهبر معظم انقلاب، در حفظ عزت، استقلال، پیشرفت و اقتدار ایران اسلامی نقشآفرین باشیم.
شناخت این مکتب، تنها یک وظیفه تاریخی نیست، بلکه ضرورتی برای ساختن آیندهای روشنتر برای کشور و نسلهای آینده است.
انتهای پیام/