به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سعید طاووسی مسرور، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی، در گفتگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به پیامدهای ژرف و ماندگار نهضت عاشورا، ابعاد مختلف این واقعه عظیم را از لغو مشروعیت دینی خلفای اموی تا نقش مناسک عزاداری در ماندگاری پیام و نیز آسیبشناسی تقلیدگرایی در فهم عاشورا مورد واکاوی قرار داد.
این استاد دانشگاه در ابتدای سخنان خود با اشاره به تأثیرات شگرف عاشورا بر ساختار سیاسی–دینی جهان اسلام، اظهار داشت: شهادت مظلومانه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) نه تنها قشر شیعی، که بخش بزرگی از جامعه به اصطلاح «خاکستری» را که نه یزیدی بودند و نه در زمره یاران امام، تحت تأثیر عمیق قرار داد. این گروه پس از عاشورا دریافتند که در برابر چه فاجعهای سکوت کردهاند و این احساس پشیمانی جمعی، زمینهساز بیداری اخلاقی–سیاسی در جامعه شد.
وی با بیان اینکه عاشورا مشروعیت دینی خلیفه را برای همیشه از بین برد، تصریح کرد: تا پیش از عاشورا، خلیفه در نگاه مردم هم واجد مشروعیت دینی و هم مشروعیت سیاسی بود، اما پس از قتل نوه پیامبر (ص)، این دو مشروعیت از هم گسست و خلافت صرفاً به یک نهاد قدرت سیاسی تقلیل یافت. مشروعیت دینی نیز به تدریج به علمایی منتقل شد که بعدها صاحب مذاهب چهارگانه اهل سنت شدند.
طاووسی مسرور با اشاره به اینکه عاشورا ثابت کرد میتوان در برابر بنیامیه قیام کرد، خاطرنشان کرد: قیامهای متعددی مانند حرکت یحیی بن زید شکل گرفت و حتی بنیعباس از این روحیه عاشورایی برای جذب مردم و سرنگونی بنیامیه بهره بردند. این نشان میدهد که عاشورا در همان دوره اموی، منجر به تحولات جدی در نگاه جامعه به نهاد خلافت شد.
این پژوهشگر تاریخ اسلام در ادامه با طرح یک نقد اساسی، گفت: اگرچه عاشورا الگوی قیام و مبارزه را به جامعه آموخت، اما متأسفانه درس تبعیت از امام و نظام امامت و امت به درستی از آن استخراج نشد. به همین دلیل، قیامهای پس از عاشورا بدون هماهنگی با امام معصوم (ع) انجام میگرفت و هرکس به تشخیص خود وظیفه میدانست که حرکت کند؛ در حالی که سیدالشهدا (ع) خود در امتداد امامت پدران خویش حرکت کرد و این امتداد ولایی رمز ماندگاری او شد.
وی با تأکید بر اینکه عاشورا ظرفیتی فراتر از مسئله قیام دارد، اظهار داشت: مهمترین پیام عاشورا برای جهان امروز، الگوگیری از سیدالشهدا (ع) در انتخاب مسیر شهادت به عنوان یک راهبرد هوشمندانه برای مقابله با طاغوتهای زمانه است. این الگو، نه یک انتخاب احساسی، بلکه محاسبه عقلانی برای حفظ اصل و ذات حق در طول تاریخ به شمار میرود. خون شهید مانند خونی است که در رگهای پیکر جامعه جریان مییابد و به آن حیات میبخشد. درسی که از عاشورا میگیریم، عدمبیتفاوتی در برابر ظلم و جنایت و فرهنگ شهادت است که میتواند در مقاومت در برابر مستکبران بسیار مؤثر باشد و مانع کشتار و جنایت بیشتر شود.
طاووسی مسرور در ادامه به رمز ماندگاری عاشورا اشاره کرد و گفت: آنچه پیام عاشورا را در طول تاریخ جاری و ساری نگه داشت، اقدام هوشمندانه امامان شیعه (ع) در تبدیل عاشورا به یک نماد و ایجاد مناسک عزاداری بود. ائمه (ع) با تشویق به شعر، نوحه، مرثیه، اشک و گریه، یک دستگاه رسانهای قوی در برابر دستگاه تبلیغاتی طاغوتها ایجاد کردند. طاغوتیان رفتند و جز رسوایی چیزی از خود بر جای نگذاشتند، اما پیام عاشورا ماندگار شد و هر روز جان تازهای گرفت.
وی با اشاره به تأکیدات رهبر شهید انقلاب، آیتالله سیدابراهیم رئیسی، بر زندهنگهداشتن یاد شهدا، خاطرنشان کرد: شهید رئیسی بارها بر این نکته تأکید داشتند که نگهداشتن یاد شهدا کمتر از شهادت نیست و نسبت به آثاری که برای شهدا نوشته میشد، توجه ویژه نشان میدادند. اگر ما در این زمینه ضعف رسانهای نشان دهیم، دستگاه رسانهای باطل، نقش ظالم و مظلوم را جابهجا خواهد کرد و جلوی موج خون را خواهد گرفت.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی در بخش پایانی سخنان خود با آسیبشناسی تاریخی از جریان تقلیدگرایی در فهم عاشورا، گفت: متأسفانه جریان تقلیدگرایی در فهم و مناسک عاشورا در طول تاریخ به عنوان جریان غالب حضور داشته است. اگر عصر ائمه تا غیبت کبری را که دوره اوج اهمیتدادن به مناسک و حفظ پیام عاشورا بود، کنار بگذاریم، از قرن پنجم به بعد، روایت مظلومیت و اندوه بر سایر روایتها غلبه کرد و فهم سیاسی از عاشورا به حاشیه رفت.
وی افزود: در دوره قاجار، افراط در تعزیهخوانی باعث شد که این مناسک به نوعی نمایش و سرگرمی تبدیل شود و از پیامهای اساسی عاشورا مانند استکبارستیزی، ظلمستیزی و دفاع از مظلوم فاصله بگیرد. این وضعیت تا دهه 40 شمسی ادامه داشت تا اینکه با مبارزات انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی (ره)، مجدداً فهم سیاسی از عاشورا احیا شد.
طاووسی مسرور با هشدار نسبت به بازگشت به همان سنت تاریخی انحرافی در برخی هیئتهای امروزی، تصریح کرد: امروزه برخی جریانها با شعار «عاشورا را سیاسی نکنید»، در واقع ابعاد سیاسی و ظلمستیزانه آن را حذف میکنند و عاشورا را از پیامهای جهانی و انسانی خود تهی میسازند. چگونه ممکن است در هیئتی که عزاداری پرشور برگزار میشود، نسبت به جنایات رژیم صهیونیستی در غزه بیتفاوت بود؟! ظلمستیزی نباید فقط منحصر به مخالفان ائمه (ع) شود، بلکه باید شامل همه مصادیق ظلم در طول تاریخ باشد.
وی در پایان با تأکید بر لزوم توجه به همه ظرفیتهای عاشورا، اظهار داشت: برای صیانت از کنشگری عاشورا، باید به همه ابعاد این واقعه عظیم توجه شود؛ هم ابعاد سیاسی، هم ابعاد اجتماعی، اخلاقی، تربیتی و معنوی. نه باید بعد سیاسی را نادیده گرفت و نه باید در آن افراط کرد که سایر ابعاد به حاشیه روند. ما باید ظرفیتهای عاشورا را احصا و شناسایی کنیم و با نگاه جامع، فرهنگ عاشورا را به ساحتهای مختلف حیات فردی و اجتماعی سرایت دهیم تا انشاءالله این فرهنگ عظیم، هم در زمان جنگ و هم در زمان صلح، پاسخگوی نیازهای جامعه اسلامی باشد.
انتهای پیام/