به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان، گورخر ایرانی بهعنوان یکی از شاخصترین گونههای علفخوار بومی کشور، سالها با تهدیدهایی همچون شکار غیرمجاز، تخریب زیستگاه، چرای بیرویه دام و کاهش منابع آبی روبهرو بوده و در برخی زیستگاههای تاریخی خود تا آستانه نابودی پیش رفت، با این حال، اجرای برنامههای حفاظت، تکثیر و بازمعرفی در سالهای اخیر، روند احیای این گونه ارزشمند را وارد مرحلهای تازه کرده است.
پارک ملی کویر در استان سمنان که از قدیمیترین مناطق تحت حفاظت کشور به شمار میرود، امروز به یکی از مهمترین زیستگاههای احیای گورخر ایرانی تبدیل شده و این منطقه با برخورداری از وسعت قابل توجه، امنیت زیستگاهی و شرایط مناسب اکولوژیک، نقش تعیینکنندهای در بازگشت این گونه به زیستگاه طبیعی خود ایفا کرده است.
گورخر ایرانی از مرز انقراض تا بازگشت به زیستگاه تاریخی
بررسی روند حفاظتی نشان میدهد برنامه انتقال گورخرهای ایرانی از مراکز تکثیر، تقویت حفاظت میدانی، افزایش گشتهای محیطبانی و کنترل ورود دام به مناطق حساس، از مهمترین اقداماتی بوده که زمینه رشد جمعیت این گونه را فراهم کرده است. تثبیت زادآوری طبیعی نیز بیانگر آن است که گورخرهای منتقلشده توانستهاند با شرایط طبیعی پارک ملی کویر سازگار شوند.
اهمیت این موفقیت زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم جمعیت گورخر ایرانی در پارک ملی کویر طی دهههای گذشته به صفر رسیده بود، اما اکنون با اجرای برنامههای علمی حفاظت، شمار این گونه بار دیگر به 55 رأس افزایش یافته است؛ دستاوردی که از سوی کارشناسان محیطزیست، یکی از نمونههای موفق احیای گونههای در معرض تهدید در کشور ارزیابی میشود.
همزمان با افزایش جمعیت، گزارشهای میدانی از ثبت تولد کرههای جدید گورخر ایرانی در سال جاری نیز حکایت دارد؛ موضوعی که نشاندهنده پویایی جمعیت، سلامت زیستگاه و تداوم چرخه طبیعی تولیدمثل این گونه است و چشمانداز امیدوارکنندهای برای آینده آن ترسیم میکند.
کارشناسان حوزه تنوع زیستی معتقدند حفاظت از گورخر ایرانی تنها به حفظ یک گونه جانوری محدود نمیشود، بلکه این اقدام نقش مهمی در پایداری اکوسیستمهای بیابانی، حفظ تنوع ژنتیکی و تقویت زنجیرههای طبیعی حیات در مناطق کویری کشور دارد، از این رو، استمرار برنامههای حفاظتی و تأمین اعتبارات لازم، ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ این دستاورد به شمار میرود.
بازتاب انتشار تصاویر کرههای تازه متولدشده و افزایش جمعیت گورخر ایرانی در رسانهها و شبکههای اجتماعی نیز با استقبال گسترده کاربران و فعالان محیطزیست همراه بوده و بسیاری از کارشناسان، این موفقیت را نمونهای از اثرگذاری حفاظت علمی و مشارکت محیطبانان در صیانت از سرمایههای طبیعی کشور دانستهاند.
پارک ملی کویر کانون احیای ارزشمندترین گونههای حیاتوحش شد
اکنون افزایش جمعیت گورخر ایرانی در پارک ملی کویر، علاوه بر آنکه نویدبخش بازگشت یکی از ارزشمندترین گونههای حیاتوحش ایران به زیستگاه تاریخی خود است، میتواند الگویی موفق برای اجرای طرحهای احیای سایر گونههای در معرض خطر انقراض باشد؛ موفقیتی که جایگاه استان سمنان را در عرصه حفاظت از تنوع زیستی کشور بیش از گذشته برجسته کرده است.
سعید یوسفپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در سمنان با اشاره به نتایج اجرای طرحهای حفاظت و احیای گورخر ایرانی اظهار کرد: اینگونه ارزشمند که بیش از سه دهه قبل بر اثر عواملی همچون شکار بیرویه و تخریب زیستگاه در آستانه نابودی از پارک ملی کویر قرار گرفته بود، اکنون با اجرای برنامههای تخصصی حفاظت و انتقال از مراکز تکثیر، به جمعیتی 55 رأسی رسیده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان گفت: جمعیت گورخر ایرانی در پارک ملی کویر با تداوم برنامههای حفاظتی و زادآوری طبیعی به 55 رأس افزایش یافته و روند احیای این گونه ارزشمند با موفقیت ادامه دارد.
وی افزود: افزایش جمعیت گورخر ایرانی در پارک ملی کویر حاصل سالها برنامهریزی، مراقبت مستمر و اجرای اقدامات علمی در حوزه حفاظت از حیاتوحش است و نتایج به دست آمده، اثربخشی این برنامهها را به خوبی نشان میدهد.
مهمترین نشانه موفقیت برنامههای حفاظتی چیست؟
یوسفپور بیان کرد: یکی از مهمترین دستاوردهای این طرح، تثبیت زادآوری طبیعی گورخر ایرانی در زیستگاه پارک ملی کویر است که نشان میدهد این گونه توانسته با شرایط طبیعی منطقه سازگاری مناسبی پیدا کند. استمرار زادآوری در طبیعت، امیدها را برای افزایش پایدار جمعیت این گونه در سالهای آینده تقویت کرده و بیانگر موفقیت اقدامات حفاظتی در این زیستگاه ارزشمند است.
یوسفپور خاطرنشان کرد: پارک ملی کویر امروز به یکی از مهمترین مراکز حفاظت و احیای گورخر ایرانی در کشور تبدیل شده و نقش مؤثری در صیانت از ذخایر ژنتیکی این گونه در معرض تهدید ایفا میکند.حفظ امنیت زیستگاه، مقابله مستمر با شکار غیرمجاز، جلوگیری از ورود دام به مناطق تحت حفاظت و پایش مداوم جمعیت گورخر ایرانی از مهمترین برنامههایی است که برای حفظ روند رو به رشد این گونه در دستور کار قرار دارد.
وی اظهار کرد: اجرای این اقدامات در کنار مدیریت علمی زیستگاه، شرایط مناسبی را برای ادامه روند احیای گورخر ایرانی در پارک ملی کویر فراهم کرده است.تداوم حمایت از برنامههای حفاظتی میتواند زمینه افزایش بیشتر جمعیت این گونه ارزشمند را فراهم کند و جایگاه پارک ملی کویر را به عنوان یکی از کانونهای اصلی حفاظت از گورخر ایرانی بیش از پیش تثبیت سازد. حفاظت از گونههای در معرض تهدید، نیازمند استمرار برنامههای تخصصی، مشارکت دستگاههای مسئول و مراقبت دائمی از زیستگاههای طبیعی است تا دستاوردهای بهدستآمده حفظ شود.
افزایش جمعیت به 55 رأس
موفقیت پروژه احیای گورخر ایرانی در پارک ملی کویر را میتوان یکی از مهمترین دستاوردهای سالهای اخیر حوزه حفاظت از تنوع زیستی کشور دانست. گونهای که تا چند دهه پیش از این زیستگاه حذف شده بود، اکنون با افزایش جمعیت به 55 رأس، نهتنها دوباره به طبیعت بازگشته، بلکه زادآوری طبیعی آن نیز استمرار یافته است؛ موضوعی که از نگاه متخصصان، مهمترین شاخص موفقیت هر برنامه احیای حیاتوحش به شمار میرود.
بررسی روند احیای این گونه نشان میدهد که اجرای برنامههای انتقال هدفمند از زیستگاههای مبدأ، حفاظت مستمر محیطبانان، کنترل شکار غیرمجاز، مدیریت منابع آب و علوفه و پایش شبانهروزی زیستگاه، در کنار یکدیگر زمینه بازسازی جمعیت گورخر ایرانی را فراهم کردهاند. این تجربه نشان میدهد حفاظت از گونههای در معرض انقراض، بیش از هر چیز نیازمند برنامهریزی بلندمدت و مدیریت علمی است.
از جنبه علمی نیز عبور جمعیت یک گونه بزرگجثه از مرز 50 فرد، یکی از شاخصهای مهم کاهش خطر انقراض محلی محسوب میشود. کارشناسان حیاتوحش معتقدند رسیدن جمعیت گورخر ایرانی پارک ملی کویر به بیش از 50 رأس، این جمعیت را وارد مرحلهای کرده است که در صورت تداوم مدیریت صحیح، امکان رشد پایدار و تثبیت بلندمدت آن وجود خواهد داشت و در کنار افزایش تعداد، ثبت چندین زادآوری موفق در سال جاری نیز اهمیت ویژهای دارد.
تولد کرههای جدید بیانگر آن است که گلههای گورخر ایرانی علاوه بر سازگاری کامل با شرایط طبیعی پارک ملی کویر، از سلامت تولیدمثلی مطلوبی نیز برخوردار هستند؛ موضوعی که ارزش ژنتیکی این جمعیت را برای آینده حفاظت از گونه دوچندان میکند.
پارک ملی کویر امروز تنها یک زیستگاه برای گورخر ایرانی نیست، بلکه به آزمایشگاهی طبیعی برای اجرای الگوهای نوین مدیریت حیاتوحش تبدیل شده است. تجربه موفق این منطقه میتواند در سایر زیستگاههای کشور که با کاهش جمعیت گونههای شاخص روبهرو هستند نیز مورد استفاده قرار گیرد و به الگویی ملی در حوزه احیای گونههای در معرض تهدید تبدیل شود.
چالشهای پیشرو؛ خشکسالی، تخریب زیستگاه و ضرورت حفاظت پایدار
با وجود این موفقیت، کارشناسان تأکید دارند که تهدیدهایی مانند تغییرات اقلیمی، خشکسالی، کاهش منابع آبی، تخریب زیستگاه و احتمال ورود دام همچنان میتواند آینده این جمعیت را تحت تأثیر قرار دهد. از این رو، استمرار تأمین اعتبار، تقویت یگان حفاظت، توسعه زیرساختهای تأمین آب و پایش مستمر جمعیت، از الزامات حفظ این دستاورد محسوب میشود.
از سوی دیگر، تجربه پارک ملی کویر ثابت کرده است که سرمایهگذاری در حفاظت از تنوع زیستی تنها یک اقدام زیستمحیطی نیست، بلکه میتواند زمینه توسعه گردشگری طبیعی، افزایش فعالیتهای پژوهشی، ارتقای آموزشهای محیطزیستی و تقویت جایگاه ایران در برنامههای بینالمللی حفاظت از گونههای در معرض خطر را نیز فراهم کند. این موضوع، ارزش اقتصادی و اجتماعی حفاظت از حیاتوحش را بیش از گذشته نمایان میسازد.
افزایش جمعیت گورخر ایرانی در پارک ملی کویر را باید نتیجه همافزایی دانش تخصصی، تلاش محیطبانان، مدیریت مستمر زیستگاه و حمایت از برنامههای حفاظتی دانست. حفظ این روند نیازمند استمرار همین رویکرد علمی و مشارکت همه دستگاههای مسئول و افکار عمومی است تا یکی از موفقترین پروژههای احیای حیاتوحش ایران، در سالهای آینده نیز با رشد پایدار و تثبیت کامل جمعیت این گونه ارزشمند ادامه یابد.
انتهای پیام/363/