به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، شهرستان طارم بهعنوان یکی از قطبهای مهم کشاورزی استان زنجان، بیش از هر چیز به جریان آبهای سطحی و رودخانه قزلاوزن وابسته است؛ وابستگیای که در سالهای اخیر تحت تأثیر خشکسالی، محدودیت منابع و ضعف زیرساختهای ذخیرهسازی آب، به یکی از اصلیترین دغدغههای این منطقه تبدیل شده است. هرچند بهبود نسبی بارشها در سال جاری روزنهای از امید برای کشاورزان ایجاد کرده، اما مسئولان محلی و استانی معتقدند بدون اجرای طرحهای ماندگار در حوزه آب کشاورزی، بهویژه استخرهای معیشتی، آبخیزداری و تثبیت حقابهها، طارم همچنان در معرض تنش آبی خواهد ماند.
طارم؛ کشاورزی وابسته به قزلاوزن و منابع آب سطحی
محمود عباسی، فرماندار طارم با تشریح وضعیت منابع آبی این شهرستان، بر وابستگی مستقیم حیات کشاورزی و اقتصادی منطقه به جریان رودخانه قزلاوزن تأکید کرده و میگوید: بخش بزرگی از نیاز آبی این شهرستان از طریق منابع آب سطحی و رودخانهها تأمین میشود. استمرار جریان قزلاوزن نهتنها برای آبیاری مزارع و باغات، بلکه برای تأمین آب شرب و پایداری فعالیتهای اقتصادی منطقه نیز نقشی تعیینکننده دارد.
بر اساس اعلام فرماندار طارم، اگرچه وضعیت بارندگیهای امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته و حتی متوسط بلندمدت، مطلوبتر ارزیابی میشود و رشد حدود 15 درصدی بارشها به ثبت رسیده، اما این شرایط به معنای عبور از بحران یا ورود به دوره ترسالی نیست. بهویژه آنکه شهرستان طارم در شش سال گذشته یکی از کانونهای اصلی خشکسالی در استان زنجان بوده و آثار این دوره خشک هنوز در منابع آبی منطقه قابل مشاهده است.
در این میان، وضعیت جریانهای سطحی نقش کلیدی در شرایط منابع آب زیرزمینی نیز دارد که عباسی عنوان میکند: هر زمان وضعیت رودخانهها و روانآبهای فصلی بهتر باشد، چاهها و سفرههای زیرزمینی نیز شرایط مطلوبتری پیدا میکنند.
با این حال، مسئولان معتقدند اتکا به شرایط مقطعی بارندگی نمیتواند مبنای پایداری کشاورزی در طارم باشد؛ چراکه ساختار تأمین آب در این شهرستان همچنان شکننده و وابسته به تداوم بارش و جریانهای سطحی است.
سدها کافی نیستند؛ استخرهای معیشتی و ذخیرهسازی محلی در کانون توجه
در حوزه زیرساختهای موجود، دو سد میرزاخانلو یک و میرزاخانلو دو برای مصارف شرب، بهداشت و کشاورزی در شهرستان طارم پیشبینی شدهاند و طبق اعلام فرماندار، در حال حاضر وضعیت مخازن این سدها قابل قبول است. اما نکته مهم اینجاست که ظرفیت این سدها بهگونهای نیست که بتواند بهتنهایی پاسخگوی کل نیاز آبی شهرستان باشد. بخش عمده تأمین آب کشاورزی همچنان از طریق ایستگاههای پمپاژ و برداشت مستقیم از جریانهای سطحی انجام میشود.
همین محدودیت سبب شده موضوع استخرهای معیشتی بهعنوان یکی از مهمترین راهکارهای مدیریت آب کشاورزی در طارم بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و وی با اشاره به وجود 22 رودخانه که از کوههای شمالی زنجان و ارتفاعات تالش سرچشمه میگیرند، اعلام میکند: یکی از برنامههای اصلی مدیریت شهرستان، احداث استخرهای معیشتی عمومی و اجرای طرحهای آبخوانداری بر روی همین رودخانههاست؛ رودخانههایی که اکنون آب آنها به قزلاوزن و در نهایت به سد سفیدرود منجیل میریزد.
به گفته عباسی، اقدامات مشخص اجرایی از سوی شهرستان در این زمینه انجام شده، اما تکمیل فرآیند و ورود پروژهها به مرحله اجرا منوط به تأمین اعتبار و طی شدن فرآیندهای اداری در سازمان امور آب استان و ادارهکل جهاد کشاورزی است. در کنار این برنامههای میانمدت و بلندمدت، طرح ساماندهی و تنظیم استخرهای ذخیره آب در زمینهای زراعی نیز بهعنوان یک راهحل کوتاهمدت در دست مطالعه قرار دارد؛ رویکردی که از نگاه مسئولان میتواند یکی از سریعترین مسیرها برای بهبود مدیریت مصرف و ذخیره آب باشد، هرچند هنوز به جمعبندی نهایی نرسیده است.
این شرایط نشان میدهد که در طارم، استخرهای معیشتی دیگر یک پروژه عمرانی صرف نیستند، بلکه بهتدریج به یک ضرورت راهبردی برای حفظ کشاورزی منطقه تبدیل شدهاند.
پروژههای نیمهتمام، اعتبارات ناکافی و گره مجوزها
در حالی که ضرورت اجرای طرحهای آب و خاک در طارم و دیگر مناطق استان بیش از گذشته احساس میشود، مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی استان زنجان از موانعی سخن میگوید که عملاً سرعت اجرای این پروژهها را کند یا متوقف کرده است. مجید جعفری اعلام میکند: در سالهای گذشته چندین طرح آب و خاک در شهرستانهای مختلف استان مطالعه شده و بخشی از آنها نیز به اجرا رسیده، اما تعدادی از این پروژهها به دلیل مشکلات مالی و قانونی ناتمام ماندهاند.
به گفته وی، در سفر رئیسجمهور شهید به زنجان، موضوع احداث استخرهای معیشتی و انتقال آب در دستور کار قرار گرفت و برای این منظور 150 میلیارد تومان اعتبار شامل 75 میلیارد تومان اعتبار ملی و 75 میلیارد تومان اعتبار استانی مصوب شد، اما تاکنون تنها 25 میلیارد تومان از این اعتبار تخصیص یافته است. این شکاف جدی میان اعتبار مصوب و اعتبار تخصیصیافته، یکی از اصلیترین دلایل کندی پروژهها به شمار میرود.
جعفری با اشاره به اینکه در شهرستان طارم شش طرح در حوزه آب و خاک مطالعه شده بود، اظهار میکند: از میان آنها تنها پروژه روستای «ایچ» وارد فاز اجرایی شده است. برای این پروژه حدود پنج میلیارد تومان اعتبار اختصاص یافته و عملیات اجرایی آن نیز آغاز شده است. به گفته مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی استان، عملیات خاکی پروژه انجام شده، تجهیزات خریداری شده و این طرح اکنون حدود 80 تا 85 درصد پیشرفت فیزیکی دارد، اما برای تکمیل آن همچنان به پنج تا 10 میلیارد تومان اعتبار دیگر نیاز است.
او همچنین تأکید میکند: در صورت تأمین نشدن اعتبار دولتی، امکان تکمیل پروژه با مشارکت کشاورزان وجود دارد؛ موضوعی که هرچند میتواند به نجات برخی طرحهای نیمهتمام کمک کند، اما در عمل نشاندهنده عقبنشینی نقش پشتیبانی مالی دولت در یکی از حساسترین حوزههای زیرساختی کشاورزی است.
افزون بر مسئله بودجه، روند اخذ مجوزها نیز به مانعی مهم تبدیل شده است. جعفری تصریح میکند: اجرای هر پروژه در این حوزه نیازمند دریافت مجوز ماده 23 و انجام مطالعات متعدد، از جمله تأییدیه منابع طبیعی، محیط زیست، آب منطقهای، مطالعات اجتماعی، پدافند غیرعامل و مطالعات زیرساختی است. به گفته او، در دو سال اخیر اخذ این مجوزها با محدودیتهایی همراه بوده و همین مسئله باعث شده پروژههای جدید عملاً متوقف شوند و فعالیتها به تکمیل طرحهای گذشته محدود بماند.
چشمانداز پیشرو؛ از مدیریت تنش آبی تا مطالبه حقابه پایدار
مجموع اظهارات مسئولان شهرستانی و استانی نشان میدهد که وضعیت آب کشاورزی در طارم در نقطهای میان «بهبود نسبی کوتاهمدت» و «ناپایداری ساختاری بلندمدت» قرار گرفته است. از یک سو، افزایش بارشها، بهبود آورد قزلاوزن و وضعیت قابل قبول مخازن موجود سبب شده فعلاً بخشی از نگرانیها کاهش یابد و تأمین آب شرب و بهداشت شهرستان ادامه پیدا کند. از سوی دیگر، وابستگی شدید منطقه به آبهای سطحی و محدود بودن ظرفیت ذخیرهسازی باعث میشود با آغاز ماههای گرم سال، بهویژه در تیر و مرداد، خطر تنش آبی دوباره خود را نشان دهد.
در چنین شرایطی، استخرهای معیشتی، طرحهای آبخوانداری و ساماندهی استخرهای ذخیره آب در اراضی کشاورزی را باید بخشی از یک بسته ضروری برای مدیریت تابآوری آبی طارم دانست. این طرحها میتوانند بخشی از آب مازاد فصلی را در مقاطع مناسب ذخیره کرده و در دورههای کمآبی به کمک کشاورزی منطقه بیایند. با این حال، استمرار توقف یا کندی اجرای آنها به دلیل نبود اعتبار و مجوز، عملاً فرصت بهرهگیری از این ظرفیت را از شهرستان میگیرد.
در کنار این راهکارها، فرماندار طارم بر استفاده از حقابه رودخانه قزلاوزن بهعنوان راهحل بلندمدت و مطمئن برای تأمین آب مزارع و باغات شهرستان تأکید میکند؛ مطالبهای که به گفته او، به دلیل طولانی شدن روندها، نبود پیشرفت ملموس و حتی مشخص نشدن جانمایی خروجی، هنوز به نتیجه نرسیده است.
اکنون آنچه از دل این اظهارات برمیآید، این است که آینده کشاورزی طارم بیش از هر زمان دیگری به تصمیمگیریهای فرابخشی، تسریع در تخصیص اعتبار، تسهیل صدور مجوزها و تعیین تکلیف طرحهای نیمهتمام گره خورده است. اگر این مجموعه اقدامات بهموقع انجام نشود، حتی سالهای پربارش نیز نمیتوانند تضمینکننده امنیت آبی کشاورزی در این منطقه باشند؛ منطقهای که حیات اقتصادی و اجتماعی آن به آب گره خورده و هر وقفه در مدیریت این منبع، مستقیماً معیشت مردم را تحت تأثیر قرار میدهد.
انتهای پیام/.