به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ بحران تنگه هرمز، آسیبپذیری زنجیره تأمین سوخت هواپیماهای جهان را آشکار کرد و نشان داد کشورهایی مانند بریتانیا، استرالیا و مکزیک بیش از دیگران در معرض ریسک قرار دارند.
اگرچه نگرانیهای اولیه درباره زمینگیر شدن هواپیماها در فصل شلوغ تابستان تقریباً برطرف شده، اما این بحران پرسشهایی جدی درباره زنجیره تأمین و قابلیت اطمینان بلندمدت تأمین سوخت بیش از 100 هزار پرواز روزانه مطرح کرده است.
سوخت جت، شریان حیاتی جهانیسازی است، اما عرضه و تقاضا از نظر جغرافیایی نامتوازن است؛ زیرا محل تولید نفت خام، پالایشگاهها و مقصد بیشتر سفرها با هم تفاوت دارد. برخی مناطق مانند خاورمیانه بسیار بیشتر از نیاز خود تولید میکنند، در حالی که مناطقی مانند اروپا به اندازه کافی تولید ندارند.
حتی با ازسرگیری جریان محمولههای نفت خام و فرآوردههای نفتی از خلیج فارس، روند بازگشت کامل کشتیرانی از طریق هرمز زمانبر خواهد بود و توانایی ایران در بستن این آبراه باریک، ریسکهای پایداری ایجاد میکند.
کشورهای در معرض خطر
بلومبرگ با تحلیل دادههای 50 بازار بزرگ هوایی جهان (بر اساس مایلنشست صندلی در دسترس)، کشورهای آسیبپذیر را شناسایی کرده است. معیارهای این آسیبپذیری عبارتند از:
1. واردکننده خالص بودن (وابستگی به خارج از کشور)
2. سهم واردات بیش از 40 درصد از کل مصرف
3. ذخایر سوخت کمتر از 8 هفته (برای جبران اختلالات)
4. مصرف روزانه بالای 23 هزار بشکه (نیاز به زنجیره تأمین پیچیدهتر)
پس از اعمال این فیلترها، 11 بازار به عنوان آسیبپذیرترینها شناسایی شدند که عبارتند از: بریتانیا، فرانسه، آلمان، استرالیا، مکزیک، ویتنام و...
نقش کلیدی خلیج فارس
پیش از جنگ، حدود 20 درصد از صادرات جهانی سوخت جت و نفت سفید توسط پالایشگاههای خلیج فارس تأمین میشد. همچنین یک پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. سال گذشته بیش از یک میلیون بشکه در روز سوخت جت در پالایشگاههای خاورمیانه تولید میشد.
یوجین لیندل، از مشاوره FGE NexantECA، میگوید: «عادیسازی بازار سوخت جت به افزایش تولید پالایشگاههای خلیج فارس بستگی دارد و تنها زمانی کامل میشود که جریان محصولات از هرمز به حالت عادی بازگردد.»
واکنش بازارها
در طول بحران، پالایشگاهها توانستند تولید خود را به سمت سوخت جت سوق دهند. برای مثال، شرکت اسپانیایی Repsol موفق شد بازده تولید سوخت جت را تا 25 درصد افزایش دهد. پالایشگاههای آمریکا نیز فرآیند خود را تنظیم کردند.
ایالات متحده بیشترین افزایش صادرات را داشته است (+192 هزار بشکه در روز نسبت به سال قبل)، و نیجریه با راهاندازی پالایشگاه جدید دانگوته، به تأمینکننده مهمی برای اروپا تبدیل شده است همچنین در مقابل، صادرات کویت، امارات، عربستان و هند به شدت کاهش یافته است.
آسیبپذیری اروپا
بریتانیا، فرانسه و آلمان بیش از 50 درصد از نیاز سالانه خود را از طریق واردات تأمین میکنند که بخش عمده آن از خاورمیانه است. آلان گلدر از مشاوره وود مکنزی میگوید: «اختلال در تنگه هرمز برای تأمین سوخت جت اروپا بسیار قابل توجه بود، زیرا این مسیر 60 درصد از واردات اروپا را تشکیل میداد.» 20 درصد دیگر از آسیا تأمین میشد که آن هم با کاهش عرضه نفت خام مواجه شد.
اروپا با بستن پالایشگاههایی مانند لیندسی در بریتانیا، آسیبپذیری خود را تشدید کرده است. هلند و بلژیک اما به دلیل داشتن پالایشگاههای متعدد و مخازن بزرگ، انعطافپذیری بیشتری دارند.
ذخایر استراتژیک
ذخایر سوخت جت در بسیاری از کشورها کاهش یافته است. در ژاپن، پوشش ذخایر نسبت به سال قبل 12 روز کمتر شده، در بلژیک و نیوزلند 7 روز و در ایتالیا 6 روز کاهش داشته است ،در مقابل، قطر به دلیل کاهش صادرات و محدودیت پروازهای خطوط هوایی، پوشش ذخایر خود را بیش از 5 ماه افزایش داده است. امارات نیز 15 روز افزایش ذخیره داشته است.
چشمانداز آینده
تأمینکنندگان خلیج فارس در حال بررسی مسیرهای جایگزین برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز هستند. ثانی آل زیدی، وزیر تجارت خارجی امارات، میگوید: «ما به سمت وابستگی صفر به هرمز حرکت میکنیم، صرفنظر از اینکه باز باشد یا نه. امیدواریم زودتر باز شود، اما برنامه جدید را متوقف نمیکنیم.»
با وجود اختلالات، مدیران شرکتهای هواپیمایی تأکید کردهاند که قیمت سوخت مشکل بزرگتری نسبت به در دسترس بودن آن بوده است. قیمت سوخت جت در اروپا از اوج اوایل آوریل نصف شده اما همچنان بالاتر از میانگین تاریخی است.
لوفتهانزا 20 هزار پرواز کوتاه را از برنامه تابستانی خود لغو کرده و برنامههای اضطراری برای کمبود احتمالی سوخت تدوین کرده است، از جمله توقفهای سوختگیری در مسیرهایی که قبلاً بدون توقف بودند همچنین بریتانیا نیز در ماه مه مجوز ویژهای برای واردات سوخت جت ساخته شده از روسیه را صادر کرده است که نشان از بحران سوخت دارد .
انتهای پیام/