به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، درست در روزهایی که آنکارا خود را برای برگزاری اجلاس سران ناتو با حضور دونالد ترامپ مهیا میکند، اتفاق دیپلماتیک جدیدی روی داد که از دید تیم اردوغان، ناخوشایند و منفی است.
ماجرا از این قرار است که گروه موسوم به «هیئت ترامپ برای صلح در غزه»، تصمیم گرفته نشست آتی خود را در قبرس برگزار کند. آن هم در شرایطی که از دید آنکارا، قبرس ربطی به این پرونده ندارد و همه اینها نشات گرفته از بازیهای موذیانه تیم نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی است که با افزایش نفوذ در قبرس و یونان، قصد اعمال فشار بر ترکیه را در سر میپروراند.
کنستانتینوس لتیمبیوتیس سخنگوی دولت قبرس اعلام کرده که هیئت صلح غزه در تاریخ 30 ژوئن و 1 ژوئیه اجلاس دو روزهای را در قبرس برگزار میکند.
وی به این نیز اشاره کرده که «جمهوری قبرس سازمان دهنده نیست، اما برگزاری چنین نشستی در جزیره، گواهی بر اهمیت قبرس در صحنه بینالمللی است. همه اینها در حالی است که نیکوس کریستودولیدس رئیس جمهور قبرس نیز قبلاً هشت پیشنهاد برای بازسازی غزه به دونالد ترامپ ارائه داده بود که از نظر مقامات آنکارا،صرفاً منافع و خواسته های رژیم صهیونیستی را لحاظ کرده و حقی برای مردم غزه قائل نمیشود.
هنوز جزئیات دقیقی از لیست مقامات حاضر در نشست قبرس منتشر نشده، اما روزنامه تایمز اسرائیل گزارش داده که مهمانان گردهمایی قبرس، شامل نمایندگانی از هیئت اجرایی هیئت صلح، کمیته فلسطینی اداره غزه و دفتر نیکولای ملادنوف، دیپلمات بلغاری خواهند بود که توسط ترامپ به عنوان نماینده عالی او در غزه منصوب شده است.
اعضای برجسته هیئت اجرایی شامل مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا، تونی بلر نخست وزیر سابق انگلیس و آجی بانگا رئیس گروه بانک جهانی هستند.
همه اینها در حالی است که چند ماه پیش و در نشست واشنگتن، بلغارستان و مجارستان از اعضای اتحادیه اروپا، به عنوان اعضای کامل به هیئت پیوسته بودند ولی قبرس، مطابق با موضع کلی اتحادیه اروپا، در نهایت تصمیم گرفت به عنوان ناظر در جلسات شرکت کند.
ویکتور پاپادوپولوس مدیر دفتر مطبوعاتی ریاست جمهوری قبرس، قبلاً اعلام کرده بود که قبرس به دنبال ارائه «حمایت عملیاتی» از تلاشهای بینالمللی برای تضمین صلح در غزه و بازسازی آن خواهد بود و دولت «یک مدل مشارکت کاربردی را پیشنهاد کرده که قبلاً در 6 ستون عملیاتی تدوین شده و بر اجرای موفقیتآمیز طرح آمالتیا، کریدور کمکهای بشردوستانه قبرس به نوار غزه، بنا شده است. طرح آمالتیا از طریق یک مکانیسم امنیتی دوجانبه و با همکاری امارات متحده عربی و دفتر خدمات پروژه سازمان ملل متحد (Unops) اجرا میشود».
این نیز یکی از موضوعات مهمی است که مقامات ترکیه را به این جمعبندی رسانده که در یک هماهنگی کلی بین آمریکا، رژیم صهیونیستی، قبرس، یونان و امارات متحده عربی، نقشه به شکلی طراحی شده که عملاً جایگاهی برای ترکیه در نظر گرفته نشود.
این اتفاق در شرایطی روی داد که رژیم صهیونیستی با حضور سربازان ترکیه در غزه به عنوان محافظ صلح مخالفت کرد و آمریکا نیز در پاسخ به گلایههای مقامات آنکارا چنین استدلالی پیش کشید: «در آنجا باید نظامیان کشورهایی حضور داشته باشند که اسرائیل از کارکردن با آنها راحت باشد».
غرب و جایگاه ترکیه در غزه
نگاهی به مواضع تحلیلگران و اندیشکدههای غربی، نشان دهنده این است که در مجموع، غالباً دیدگاه مثبتی درباره نقش آفرینی ترکیه در غزه و پرونده فلسطین ندارند.
با تشکیل هیئت صلح در ژانویه، ماریلنا راونا، معاون وزیر امور اروپا، در ماه آوریل خواستار پیشرفت شده و هشدار داده بود که عدم پیشرفت ممکن است به گروه شورشی فلسطینی حماس اجازه دهد تا «کنترل» خود را بر غزه تثبیت کند.
شورای روابط خارجی آمریکا (CFR)در گزارشی به این اشاره کرده که «ترکیه ظرفیتهایی برای نقشآفرینی دارد، اما روابط پرتنش آنکارا با واشنگتن و تلآویو باعث شده این ظرفیت کامل استفاده نشود».
تحلیلگران این مرکز اشاره میکنند که موضع اردوغان در قبال حماس و رژیم اسرائیل، فضای همکاری با برخی بازیگران غربی را محدود کرده است.
از دیگر سو، مؤسسه بروکینگز بر این باور است که «نزدیکی سیاسی آنکارا با سران حماس باعث شده اسرائیل و برخی بازیگران منطقهای نسبت به نقش ترکیه تردید داشته باشند».
بروکینگز به این نیز اشاره کرده که «اساساً فلسطین برای سیاست منطقهای اردوغان اهمیت مرکزی دارد و ترکیه میخواهد خود را رهبر سیاسی جهان اسلام نشان دهد. در یک ارزیابی کلی، ترکیه در منطقه، فلسطین و غزه نفوذ دارد، اما برای ایفای نقش در دوران پساجنگ، مورد اعتماد نیست».
در دیدگاهی مشابه در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا (CSIS) به این اشاره شده که ترکیه با وجود عضویت در ناتو، برخورداری از قدرت نظامی منطقهای و امکان کنشگری موثر در شرق مدیترانه، کشوری است که از سوی غربیها به عنوان یک «متحد دشوار» توصیف میشود. به این معنی که غرب و در راس آنها آمریکا، نمیتواند ترکیه را نادیده بگیرد، اما با آن اختلافات جدی دارد.
همچنین شورای آتلانتیک، در ارزیابی ظرفیتهای نقش آفرینی ترکیه در غزه، در گزارش خود چنین آورده که «ترکیه میتواند در کمکرسانی انسانی، بازسازی و حتی مذاکرات سیاسی نقش داشته باشد. اما شرط نخست آن است که همکاری با چارچوب بینالمللی و هماهنگی با آمریکا و متحدان منطقهای را جدی بگیرد».
از دید تحلیلگران شورای آتلانتیک ترکیه یک «قدرت میانی» است، نه میتوان حذفش کرد، نه میتوان حضور او را بدون قید و شرط پذیرفت.
از دید موسسه اروپایی کارنگی نیز، «مساله اصلی در غزه، صرفاً متمرکز بر جنگ نیست، و مشکل اصلی، اندیشیدن به نظم پس از جنگ است. در این نظم، ترکیه میتواند نقش داشته باشد، اما سؤال این است: آیا ترکیه بخشی از راهحل خواهد بود یا بخشی از رقابتهای منطقهای؟ آیا ترکیه میتواند از یک کنشگر اعتراضی منتقد اسرائیل و غرب به یک بازیگر سازنده در نظم پساغزه تبدیل شود؟»
تحلیلگران ترکیه چه میگویند؟
حضور ترکیه در هر دو نشست شرم الشیخ و واشنگتن برای استقرار صلح در غزه، از آن دسته تصمیمات دولت اردوغان بود که از سوی اغلب محافظه کاران ترکیه مورد انتقاد قرار گرفت.
آنان تصمیم اردوغان و فیدان را به عنوان نشانهای از سازش با رژیم صهیونیستی تلقی و اعلام کردند که ترکیه نباید در این گروه حضور داشته باشد.
حالا و با برگزاری نشست صلح غزه در قبرس و عدم حضور نماینده ترکیه در این نشست، منتقدین یک بار دیگر همان نظرات قبلی خود را یادآوری کرده و خطاب به دولت اردوغان میگویند: از اول هم نباید عضو گروهی میشدید که آن را به عنوان «هیات ترامپ برای صلح در غزه» نامگذاری کردهاند.
مراد یتکین از تحلیلگران مشهور ترکیه درباره این موضوع نوشته است: «ترکیه در حال آماده شدن برای اجلاس سران ناتو است و انتظارات بالایی وجود دارد. چرا که دستور کار این اجلاس محدود به جنگ روسیه در اوکراین، بحران انرژی ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، حملات اسرائیل به غزه و لبنان و امنیت دریای سیاه و مدیترانه شرقی نیست. این اجلاس نقطه عطفی در سیاست خارجی ترکیه محسوب میشود. اما اوضاع در خاورمیانه و مدیترانه شرقی طبق برنامه پیش نمیرود. چرا که نشست صلح غزه، قرار است تنها چند روز قبل از اجلاس ناتو، در قبرس برگزار شود. آن گونه که من از سخنگوی وزارت امور خارجه شنیدم، قرار نیست ترکیه در این نشست حضور پیدا کند. سوال اینجاست: مگر هاکان فیدان یکی از 11 عضو این کمیته نیست؟ پس چرا نتوانست از ترامپ بخواهد که نشست را در کشوری غیر از قبرس برگزار کند؟ چیزی که اونجو کچلی سخنگوی وزارت امور خارجه به من گفت، چنین بود: وزیر امور خارجه ما یا هیچ دیپلماتی از ترکیه در این جلسه شرکت نخواهد کرد. زیرا این جلسه رسمی کمیته صلح غزه نیست. این فعالیتی است که در قالب هماهنگی فنی و داخلی با مشارکت مقامات دفتر نمایندگی عالی غزه، نمایندگان موسسه تونی بلر (TBI) و مقامات کمیته ملی اداره غزه (GANC) انجام خواهد شد.»
مراد یتکین در ادامه به این اشاره کرده که مقامات آمریکایی به مقامات ترکیهای گفتهاند: قبرس صرفاً به دلیل راحتی پرواز و سهولت مسائل تدارکاتی به عنوان محل جلسه انتخاب شده است.
او میپرسد: «آنتالیا به عنوان یکی از بزرگترین شهرهای ترکیه که سابقه برگزاری چندین کنفرانس بینالمللی دارد، از لحاظ پروازی تدارکاتی، بسیار مناسب تر، آسانتر و بهتر از قبرس بود. پس استدلال مقامات آمریکایی صحیح نیست».
رسانههای ترکیه میگویند: تونی بلر نخست وزیر سابق انگلیس و همچنین نماینده ویژه ترامپ در پرونده غزه، صرفاً به خواستههای طرف صهیونیستی اعتنا میکنند و در حالی که از آغاز تاسیس کمیته صلح بیش از دو هزار بار آتش بس توسط ارتش صهیونیستی نقض شده، اما کمیته به اسرائیل اعتراض نکرده است. این در حالی است که هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه در نشست واشنگتن گفته بود: «اول، ما باید شاهد باشیم که کمیته کارشناسان فنی فلسطینی اداره غزه را به دست بگیرد و سپس باید شاهد تشکیل یک نیروی پلیس، متشکل از فلسطینیهای غیر از حماس، برای تأمین امنیت غزه باشیم».
در پایان باید گفت: به باور ناظران سیاسی و تحلیلگران بینالمللی، قبرس به عنوان یک نقطه ژئوپلیتیک مهم در شرق مدیترانه و به عنوان کشوری نزدیک اسرائیل، نزدیک لبنان و سوریه، در جوار مسیرهای انرژی و همچنین در نزدیکی کانال سوئز، از دید آمریکا و مقامات صهیونیستی به عنوان یک سکوی لجستیکی و دیپلماتیکی مورد توجه قرار گرفته و این وضعیت، عملاً به معنی تضعیف نسبی نقش منطقهای ترکیه است.
در این شرایط، تیم ترامپ به دنبال ارسال چنین پیامی است: غزه فقط مسئله خاورمیانه نیست، در عین حال مسئله مدیترانه هم هست و باید این موضوع را از یک چارچوب صرفاً عربی-اسلامی خارج کرد و آن را در یک چارچوب اروپایی، مدیترانهای و بینالمللی قرار داد.
انتهای پیام/