به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، بررسی دقیق اسناد و منابع تاریخی پیرامون قیام امام حسین(ع)، پرده از آمار و ارقام تکاندهندهای از میزان استقبال اولیه کوفیان و در نهایت ریزش عظیم آنان برمیدارد.
دادههای تاریخی نشان میدهد که فاصله میان «ادعای حمایت» تا «عمل میدانی» در کوفه، از 12 هزار دعوتکننده تا تعداد محدود یاریکننده امام حسین(ع) در کربلا، روایتگر یک فاجعه بزرگ است.
سیل نامهها به سوی مکه؛ 50 طومار و 12 هزار امضا
اولین موج حمایت کوفیان، در قالب نامههایی به امام حسین(ع) در مکه مشخص شد. مورخان در شمارش فیزیکی این نامهها اختلاف نظر دارند. طبری این تعداد را حدود 53 نامه و بلاذری آن را 50 نامه ثبت کردهاند. با این حال، گزارش 150 نامه که قائلان بیشتری دارد و در منابع کهنتری نیز به چشم میخورد، نشان میدهد که هر یک از این طومارها حاوی یک یا چندین امضا بوده است.
بر این اساس، در کتابهای معتبری مانند اعیان الشیعه، تعداد نویسندگان و امضاکنندگان این نامهها 12 هزار نفر برآورد شده است؛ رقمی که نشاندهنده عمق هیجان اولیه مردم کوفه برای دعوت از امام است.
معمای آمار بیعتکنندگان
با ورود حضرت مسلم بن عقیل به کوفه، موج حمایتها به اوج خود رسید، اما آمار دقیق بیعتکنندگان با نماینده امام حسین(ع) در منابع تاریخی به یک معمای آماری تبدیل شده است.
بسیاری از منابع آمار بیعتکنندگان را 18 هزار نفر و برخی 12 هزار نفر نوشتهاند. با این حال ارقام بسیار بالاتری هم در تاریخ ثبت شده است: ابن اعثم و خوارزمی بیش از 20 هزار نفر، ابن شهرآشوب 25 هزار نفر، ابن قتیبه و ابن عبد ربه بیش از 30 هزار نفر، و ابن عساکر و ابن نما حلی به نقل از شعبی، این رقم را تا 40 هزار نفر گزارش کردهاند.
جالبترین گزارش متعلق به زید بن علی است که در پاسخ به سلمة بن کهیل، بیعتکنندگان با جدش را 80 هزار نفر ذکر کرده است. به نظر میرسد این عدد 80 هزار نفری، نه فقط بیعتکنندگان رسمی، بلکه نزدیک به تعداد کل افرادی است که آمادگی خود را برای جنگ با سپاه یزید اعلام کردند.
با این وجود، از منظر اعتبارسنجی تاریخی، گزارش طبری از ابومِخنَف که آمار بیعتکنندگان را 18 هزار نفر ثبت کرده، به دلیل تأیید منابع کهن دیگر، از اعتبار و سندیت بیشتری برخوردار است.
ازدحام در مسجد تا میدان نبرد؛ شعار یا عمل؟
تصاویر ثبتشده از روزهای اوج قیام در کوفه، حکایت از طغیان جمعیت دارد. ابوالفرج اصفهانی در توصیف این روزها مینویسد: «به خدا سوگند اندکی نگذشت که مسجد از مردم پر شد و بازار نیز پیوسته تا شب از جمعیت انباشته میگشت و بر تعداد آنان افزوده میشد، تا جایی که کار بر عبیدالله بن زیاد سخت و تنگ شد.»
برخی گزارشها حتی از آمادگی 100 هزار کوفی برای جنگ با لشکر یزید خبر میدهند. اما وقتی نوبت به قیام عملی و همراهی میدانی با مسلم بن عقیل میرسد، آمارها به شدت افت میکند. در حالی که ابن حجر عسقلانی همراهان مسلم را 40 هزار نفر و ابن اعثم، مسعودی و خوارزمی آنان را 18 هزار نفر یا بیشتر میدانند، طبری و شیخ مفید این آمار را 4 هزار نفر، ابن شهرآشوب 8 هزار نفر و ابوالفرج اصفهانی، ابن سعد و ذهبی در پایینترین حد، همراهان مسلم را تنها 400 نفر گزارش کردهاند.
شاید تکاندهندهترین بخش این کالبدشکافی آماری، مربوط به لحظات پایانی و دستگیری مسلم بن عقیل باشد. در جریان محاصره خانهای که مسلم در آن پناه گرفته بود، تعداد افرادی که مأمور دستگیری وی شدند، در منابع تاریخی بین 60 تا 70 نفر و در بالاترین روایات بین 100 تا 300 نفر ثبت شده است.
مقایسه این آمار، تصویرگری بینظیری از جامعهشناسی قیام کوفه ارائه میدهد. جامعهای که 12 هزار نفر از آن با نامه، تا 18 هزار نفر (و بنا بر روایتی تا 80 هزار نفر) با بیعت، و تا 100 هزار نفر با اعلام آمادگی برای جنگ، از قیام امام حسین(ع) حمایت کردند، اما در نقطه عطف تاریخی، تنها عدهای کمی بر این عهد ایستادند و امام حسین (ع) را در کربلا یاری کردند.
انتهای پیام/