به گزارش خبرگزاری تسنیم از تبریز، با فرارسیدن ماه محرم، آذربایجان شرقی بار دیگر لباس ماتم بر تن میکند؛ ماهی که در آن، غم عاشورا از دل تاریخ بیرون میآید و در کوچهها، مساجد، حسینیهها، تکایا و حتی خانههای مردم جاری میشود. محرم در این خطه، تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بلکه بخشی از هویت فرهنگی، اجتماعی و اعتقادی مردم است که نسل به نسل، سینه به سینه و آیین به آیین منتقل شده و امروز نیز با همان شور، همان اخلاص و همان دلدادگی ادامه دارد. در این روزها، پرچمهای سیاه بر سردر خانهها و اماکن مذهبی برافراشته میشود و فضای شهر و روستا رنگ و بوی کربلا میگیرد.
آذربایجان شرقی از دیرباز یکی از پایگاههای مهم عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین(ع) در کشور بوده است. مردمان این دیار، محرم را نه صرفاً به عنوان یادمانی تاریخی، بلکه به عنوان مدرسهای برای آزادگی، وفاداری، ایستادگی و ظلمستیزی میشناسند. همین نگاه سبب شده است که آیینهای عزاداری در این استان، تنها در قالب سوگواری محدود نماند، بلکه به مجموعهای از سنتهای ریشهدار و پرمعنا تبدیل شود که هر کدام، بخشی از پیام عاشورا را بازگو میکنند. از نوای نوحهخوانی و سینهزنی گرفته تا طشتگذاری، تعزیهخوانی، شاه حسینگویان، زنجیرزنی و برپایی موکبها، همه و همه نشانههایی از پیوند عمیق مردم با فرهنگ حسینی است.
در این میان، زبان ترکی آذری در بسیاری از نوحهها و مراثی، نقش مهمی در انتقال احساسات عزاداران دارد. نوحههایی که با سوز و گداز خاص خوانده میشوند، نهتنها روایتگر صحنههای کربلا هستند، بلکه روح جمعی مردم را نیز در سوگ سیدالشهدا(ع) متحد میکنند. سینهزنیهای منظم و هماهنگ، همراه با زمزمه «یا حسین» و «یا ابوالفضل»، تصویری ماندگار از عشق و ارادت مردمی است که قرنها است در برابر مظلومیت کربلا سر فرود آوردهاند. این مراسم، افزون بر بعد آیینی، نقشی مهم در حفظ همبستگی اجتماعی، انتقال ارزشهای دینی و تقویت پیوندهای مردمی دارد.
طشتگذاری؛ آغاز رسمی سوگواری با یاد فرات و عطش کربلا
یکی از مهمترین و شناختهشدهترین آیینهای عزاداری در آذربایجان شرقی، مراسم طشتگذاری است؛ آیینی که معمولاً چند روز پیش از آغاز ماه محرم برگزار میشود و به نوعی آغاز رسمی عزاداری در این خطه به شمار میآید. در این مراسم، طشتی بزرگ را با آب پر میکنند و آن را در میان مسجد یا حسینیه قرار میدهند. این عمل نمادین، یادآور عطش سیدالشهدا(ع) و یاران وفادارش در صحرای کربلا و نیز سقایی حضرت عباس(ع) و رساندن آب به اهلبیت(ع) است. مردم با احترام خاصی گرد طشت میآیند، دعا میخوانند و با قلبی آکنده از اندوه، محرم را آغاز میکنند.
طشتگذاری در بسیاری از مناطق آذربایجان شرقی، آیینی بسیار محترم و مردمی است و حضور گسترده اهالی محل، به این مراسم جلوهای خاص میبخشد. این سنت، علاوه بر بار معنوی، نشانهای از استمرار فرهنگ عاشورایی در نسلهای مختلف است؛ فرهنگی که در آن، حتی یک طشت آب نیز میتواند یادآور بزرگترین عطش تاریخ باشد.
نوحهخوانی و سینهزنی؛ زبان مشترک سوگ
نوحهخوانی و سینهزنی از اصلیترین ارکان عزاداری محرم در آذربایجان شرقی است. هر شب در مساجد، حسینیهها و تکایا، نوحهخوانان با صدایی حزین و جانسوز، واقعه کربلا را برای عزاداران روایت میکنند. این نوحهها غالباً به زبان ترکی آذری سروده میشوند و به همین دلیل، برای مردم منطقه از اثرگذاری عاطفی ویژهای برخوردارند. واژگان ساده اما پرمغز، لحن سوزناک و مضمونهای عاشورایی، حال و هوایی عمیق و معنوی در مجالس ایجاد میکند.
در کنار نوحهخوانی، سینهزنی نیز جایگاهی محوری دارد. عزاداران با هماهنگی و نظم خاص، سینه میزنند و با هر ضربه، اندوه خود را از مظلومیت امام حسین(ع) و یارانش ابراز میکنند. سینهزنی در این استان، فقط یک حرکت آیینی نیست، بلکه تجلی مشارکت جمعی در سوگ عاشوراست. در این مراسم، پیر و جوان، زن و مرد، همگی در کنار هم قرار میگیرند و با یک صدا، وفاداری خود را به آرمانهای حسینی اعلام میکنند.
تعزیهخوانی؛ بازآفرینی هنرمندانه عاشورا
تعزیهخوانی یا شبیهخوانی، یکی دیگر از آیینهای مهم و تأثیرگذار ماه محرم در آذربایجان شرقی است. این مراسم، با بهرهگیری از زبان هنر، صحنههایی از واقعه کربلا را بازسازی میکند و مخاطب را به عمق حادثه عاشورا میبرد. در تعزیه، هر شخصیت با لباس، رنگ و نشانهای خاص ظاهر میشود و با اجرای نمایشیِ خود، بخشی از تاریخ کربلا را به تصویر میکشد. از صحنههای وداع تا میدان نبرد و شهادت یاران امام حسین(ع)، همه در قالبی نمادین و تأثیرگذار اجرا میشود.
تعزیهخوانی در آذربایجان شرقی، علاوه بر جنبه سوگواری، نقشی فرهنگی و آموزشی نیز دارد. بسیاری از مردم، مفاهیم عاشورا را از خلال این نمایشها بهتر درک میکنند و ارتباطی عاطفیتر با قیام امام حسین(ع) برقرار میسازند. همین ویژگی سبب شده است که تعزیه همچنان یکی از پایدارترین و اثرگذارترین آیینهای محرم در این استان باشد.
زنجیرزنی؛ همآوایی اندوه در قالب حرکت
زنجیرزنی از دیگر جلوههای پرشکوه عزاداری در آذربایجان شرقی است. در این آیین، عزاداران زنجیرهایی را بهصورت منظم بر شانههای خود میزنند و با نظمی خاص و هماهنگ، در دستههای عزاداری حرکت میکنند. ریتم یکنواخت و دستهجمعی زنجیرزنی، صحنههایی بهیادماندنی در خیابانها و میدانها خلق میکند و نشان میدهد که سوگ عاشورا در این دیار، امری فردی نیست، بلکه تجربهای جمعی و عمیق است.
زنجیرزنی، علاوه بر جنبه نمادین، نوعی همدردی با رنجها و مصائب اهلبیت(ع) به شمار میرود. عزاداران با شرکت در این آیین، ارادت خود را به امام حسین(ع) و خاندان ایشان ابراز میکنند و بار دیگر بر تداوم راه حق، عدالت و وفاداری تأکید میورزند.
شاه حسینگویان؛ ذکر دستهجمعی عشق و اندوه
یکی از خاصترین و شناختهشدهترین آیینهای محرم در آذربایجان شرقی، شاه حسینگویان است. این مراسم با ذکر معروف «شاه حسین، وای حسین» برگزار میشود و بهواسطه حال و هوای ویژهاش، جایگاهی ممتاز در فرهنگ عزاداری منطقه دارد. عزاداران در قالب دستههای منظم و با پوشش سیاه، همراه با بیرقها و علمهای ویژه، در خیابانها و محلات حرکت میکنند و این ذکر را به صورت دستهجمعی تکرار میکنند.
شاه حسینگویان، ترکیبی از شور، معنویت، حرکت و هماهنگی است؛ آیینی که در آن، صدا و بدن و دل، همه در خدمت سوگ امام حسین(ع) قرار میگیرد. این مراسم، از دیرباز در میان مردم آذربایجان شرقی رواج داشته و همچنان یکی از برجستهترین نمادهای عزاداری مردمی در این استان به شمار میرود.
چایخانهها، نذریها و موکبها؛ جلوهای از خدمت و اخلاص
در ماه محرم، خیابانها و معابر آذربایجان شرقی تنها صحنه عزاداری نیستند، بلکه به میدان خدمت و محبت نیز تبدیل میشوند. چایخانههای سیار، موکبهای خدمترسانی و سفرههای نذری در جایجای شهرها برپا میشود و عزاداران و رهگذران را با چای، شربت، آش، قیمه و دیگر نذریها پذیرایی میکند. این سنت، ریشه در فرهنگ مهماننوازی و ارادت مردم به امام حسین(ع) دارد و نشان میدهد که در محرم، حتی یک استکان چای نیز میتواند معنایی عاشورایی پیدا کند.
پخت و توزیع نذری در این ایام، تنها یک رفتار اجتماعی نیست، بلکه نوعی عبادت و ادای دین به ساحت سیدالشهدا(ع) به شمار میآید. بسیاری از خانوادهها و هیئتها، با نیت خیر و عشق به اهلبیت(ع)، در این کار مشارکت میکنند و همین مشارکت مردمی، فضای محرم را در استان گرمتر، صمیمیتر و معنویتر میسازد.
نخلگردانی؛ آیینی نمادین و اثرگذار
در برخی مناطق آذربایجان شرقی، نخلگردانی نیز از جمله آیینهای سنتی و قدیمی محرم است. در این مراسم، سازهای چوبی و نمادین که یادآور تابوت یا نشانهای از شهادت امام حسین(ع) است، با تزئینات خاص آماده میشود و عزاداران آن را بر دوش گرفته و در میان جمعیت حرکت میدهند. نخلگردانی از جمله آیینهایی است که بار عاطفی و معنوی بسیار بالایی دارد و مشارکت مردم در آن، نمایانگر پیوند عمیق آنان با فرهنگ شهادت و ایثار است.
محرم؛ میراثی زنده در فرهنگ مردم آذربایجان شرقی
آیینهای عزاداری ماه محرم در آذربایجان شرقی، تنها مجموعهای از رسوم مذهبی نیستند، بلکه بخشی زنده از حافظه تاریخی و فرهنگی مردم این دیارند. این آیینها، قرنها است که در میان نسلها منتقل شدهاند و هر سال، با آمدن محرم، بار دیگر جان تازهای میگیرند. در این مراسمها، مردم نهتنها عزاداری میکنند، بلکه به بازخوانی مفاهیمی چون وفاداری، حقطلبی، ایثار، آزادگی و ظلمستیزی میپردازند؛ مفاهیمی که در واقعه عاشورا تجلی یافته و در فرهنگ مردم آذربایجان شرقی ریشه دوانده است.
محرم در این استان، فرصتی برای همدلی، همنشینی، خدمت و یادآوری ارزشهایی است که جامعه امروز نیز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد. از طشتگذاری تا شاه حسینگویان، از نوحهخوانی تا نذریهای مردمی، همه و همه نشانههایی از عشقی هستند که در دل مردم این دیار نسبت به امام حسین(ع) و یارانش زنده مانده و هر سال، باشکوهتر از پیش، در کوچهها و خیابانها تجلی مییابد.
انتهای پیام/