به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دومین دوره همایش «امر ملی و پساجنگ» در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد. ابراهیم آزادگان، استاد تمام و عضو هیئت علمی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف، در این نشست با طرح پرسشی بنیادین درباره نسبت فشارهای غرب با هویت تمدنی ایران، از تحولی شخصی و حرفهای سخن گفت که پس از جنگ دوازدهروزه در او شکل گرفته است: کنار گذاشتن کانت و هگل و بازگشت به فلسفه ایرانی.
آزادگان سحن خود را با پرسشی صریح و دشوار آغاز کرد: چرا غرب با چنین شدتی به ایران فشار میآورد؟ تحریم اقتصادی نزدیک به بیستساله، حمله نظامی و جنگ رسانهای گسترده. این سوال سادهای نیست و من هنوز به نتیجه قطعی نرسیدهام، اما نشانههایی میبینم که نشان میدهد اینجا اتفاقی بسیار مهمتر از آنچه تصور میکردیم در حال وقوع است.
وی با اشاره به ابعاد گسترده نظام تحریمی علیه ایران، از گفتوگویی با یکی از دوستان اقتصاددان خود یاد کرد: ایشان که از دانشگاه سوربون دکترای اقتصاد دارد، به من گفت که برای طراحی و اجرای نظام تحریمی ایران بیش از یک میلیارد دلار هزینه شده است. این نظام آنقدر دقیق است که حتی اگر بخواهید صد دلار از طریق سیستمهای پرداخت دیجیتال به ایران بفرستید، منشأ ایرانی آن را شناسایی و مسدود میکند. چنین سیستمی برای همه شریانهای اقتصادی جهان، از حملونقل تا انتقال مالی، طراحی شده است.
این استاد فلسفه با بیان اینکه جنگ دوازدهروزه و حمله نظامی به ایران تحولی جدی در نگاه او ایجاد کرده، افزود: من سالهاست فلسفه اخلاق تحلیلی و آثار کانت را تدریس میکنم. بیست تا سی سال از عمرم را صرف متون فلسفی آمریکایی و انگلیسی کردهام، اما از ترم آینده تصمیم گرفتهام فلسفه ایرانی تدریس کنم. دیگر نمیخواهم کانت و هگل درس بدهم. باید ببینیم اپروچ فلسفی ایران چیست و به ریشههای تاریخی و فلسفه اسلامیمان بازگردیم.
آزادگان در ادامه به تحلیل وضعیت تمدن غربی پرداخت و گفت: در سیصد تا چهارصد سال گذشته شاهد یک چرخش جدی به سمت مادهگرایی در تمدن غربی هستیم. این تمدن دستاوردهایی داشته؛ توجه به رفاه انسان و زندگی دنیوی از جمله آنهاست. اما معایب بزرگی هم به همراه آورده؛ بحران معنویت، دور شدن انسان از امر قدسی و از ارتباط قلبی با دیگران از جمله پیامدهای آن است.
وی تأکید کرد: در ایران، با وجود علاقه زیادی که مردم به علم و تکنولوژی دارند، یک هسته مرکزی توحیدی و معنوی همچنان زنده و فعال است. ما طبق پژوهشی که در نشریهای انگلیسی منتشر کردیم، بالاترین میزان علاقه به علم و تکنولوژی را در میان کشورهای اسلامی داریم و با پاکستان، اندونزی یا عربستان تفاوتهای جدی داریم. اما همزمان، آن هسته معنوی هم پابرجاست؛ همین که تهران در محرم سیاهپوش میشود نشانهای از این واقعیت است.
آزادگان با اشاره به مفهوم «تناسب» در اخلاق جنگ، گفت: در اخلاق جنگ بحثی وجود دارد به نام تناسب؛ یعنی واکنش باید با کنش نسبت داشته باشد. من پیش از این جنگ، سادهانگارانه فکر میکردم که ایران هم کشوری است مثل بقیه کشورها که میخواهد به برجام برگردد و روابط تجاری با دنیا داشته باشد. اما آن طرف، این موضوع را بسیار جدیتر گرفته است. این تفاوت در ادراک، چیزی است که باید دربارهاش بیشتر فکر کنیم.
این استاد فلسفه با اشاره به ویژگیهای بنیادین تمدن ایرانی، گفت: انسان ایرانی در طول چند هزار سال تاریخ خود همواره کوشیده رابطهاش با جهان را دوستانه و عاشقانه نگه دارد؛ هم با انسانهای دیگر و هم با طبیعت. نوروز نمادی از همین نگاه است. ما قرار نیست طبیعت را تسخیر کنیم؛ این کار ایرانی نیست، یا دستکم در درونمایه اصلی تمدن ما جایی ندارد.
وی افزود: نگاه توحیدی، نگاهی مهماننوازانه و دوستانه نسبت به انسان است. ما دلمان برای مردمی میسوزد که در هر کجای دنیا مورد ظلم قرار میگیرند؛ چه یازده میلیون کوبایی باشند، چه مردم فلسطین، چه قربانیان حملات در کامبوج. این احساس در ما هست. اما میبینیم که وقتی به انسان غیرغربی حمله میشود، غرب خیلی راحتتر از کنارش میگذرد.
آزادگان با ارائه یک تمثیل تاریخی، به هسته اصلی استدلال خود رسید: چرا موسی برای فرعون مهم بود؟ فرعون با آن همه عظمت، صدها هزار نفر زیر فرمانش بودند. یک کودک از بنیاسرائیل که احتمالاً در بردگی بودند، چرا برایش اهمیت داشت؟ چون بنیاسرائیل ایدئولوژی و تمدن دیگری داشتند؛ ریشه توحیدی داشتند، پیامبرزاده بودند و متفاوت بودند. آن تفکر را هر قدر هم که تضعیف کنی، از جایی دیگر سر بلند میکند.
وی با تأکید بر اینکه ایران در موقعیتی مشابه قرار دارد، اظهار کرد: ما در یک موقعیت موسوی، در یک موقعیت توحیدی قرار گرفتهایم. من توجیه دیگری نمیتوانم برای این همه فشار بیاورم؛ اینکه بیایند حمله نظامی کنند، تحریمهای شدید اعمال کنند و بزنند و بکشند.
آزادگان با اشاره به شرایط داخلی ایران پیش از جنگ، به نکته شگفتانگیزی اشاره کرد: نکته جالب اینجاست که این کشور در دیماه در اوج بحران اقتصادی بود و دو هزار نفر در همین دانشگاه تظاهرات میکردند. اقتصاد داغان بود و مردم ناراضی. اما بعد از حمله نظامی هم همچنان زندهایم و اینجا نشستهایم و از تمدن صحبت میکنیم. این خودش نکته سومی است که باید روی آن تأمل کرد.
آزادگان در جمعبندی سخنانش، با رد این تصور که پیروزی حتماً از راه جنگ محقق میشود، گفت: چه کسی گفته که اگر قرار است پیروز شویم، حتماً باید از مسیر جنگ باشد؟ مگر خدا دستش بسته است؟ ما عراق را با جنگ نگرفتیم؛ پارسال در راهپیمایی اربعین از نجف تا کربلا رفتم و دیدم که عراق را فتح کردهایم. شاید همین توافقی که بستیم باعث شکست اسرائیل شود. مگر موسی فرعون را با جنگ شکست داد؟ شمشیری در کار نبود.
وی در پایان با فراخوان به اتحاد و تأمل فلسفی، تأکید کرد: باید قدر این شرایط را بدانیم. از متفکران، اندیشمندان و اساتید میخواهم که از این تمدن حمایت کنند. اگر این تمدن ارزشمند است و شاید دیگران بهتر از خودمان هم این را فهمیدهاند، باید پایش بایستیم. نباید در داخل تنش و درگیری ایجاد کنیم. باید با تأمل فلسفی، متحد بمانیم. امیدوارم ایران آن پیروزیها را ببیند.
انتهای پیام/