به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، هویت، تنها مجموعهای از دادههای تاریخی یا مختصات جغرافیایی نیست؛ بلکه نظام معنایی است که به یک جامعه میگوید کیست، از کجا آمده و به کجا میرود. در جهان امروز که هجمههای فرهنگی، جوامع را به سمت یکسانسازی و گسست از ریشهها سوق میدهد، هویتبخشی نه یک فعالیت تزئینی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای حفظ انسجام اجتماعی است. هویتبخشی به معنای بازگرداندن حافظه به کالبد یک سرزمین است تا ساکنان آن، خود را نه به عنوان افرادی بیپشتوانه، بلکه وارثان تمدنی دیرین و ریشهدار بدانند.
استان مرکزی، در این میان، سرزمینی است که خاک آن با اندیشههای بلند گره خورده است. این استان تنها یک قطب صنعتی یا جغرافیایی در قلب ایران نیست؛ بلکه کانون پرورش نوابغ و مهد تمدنسازی است. وقتی از مفاخر استان مرکزی سخن میگوییم، از افرادی حرف میزنیم که سرنوشت کل کشور را تغییر دادهاند؛ مانند بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی؛ که همگی ریشه در این آب و خاک دارند.
نقش مفاخر در هویتبخشی استان مرکزی، نقشی الگوساز است. در واقع، مفاخر استان مرکزی، نقاط عطف هویتی این استان هستند که مانند یک چراغ راهنما، مسیر آینده را روشن میکنند. با توجه به اهمیت این موضوع خبرنگاران خبرگزاری تسنیم در گفتوگوی تفصیلی با «حسن نجمی، مدیرکل صدا و سیمای استان مرکزی» به واکاوی ابعاد این رویکرد تحولی در رسانه استانی و اقدامات انجام شده در این حوزه پرداختند که مشروح خبر به شرح زیر است:
تسنیم: با توجه به اینکه در سالهای اخیر موضوع هویتبخشی به استان مرکزی به یکی از مباحث اصلی در سطح مدیریت استان تبدیل شده است. ارزیابی شما از اقدامات صورت گرفته در این حوزه چیست؟
نجمی: در حقیقت، موضوع هویتبخشی یکی از سرفصلهای مهم و مورد توجه در سالهای اخیر بوده است. باید به این نکته اشاره کنم که در دولت سیزدهم، شخص استاندار وقت، فرازد مخلصالائمه، نگاه ویژهای به این مقوله داشتند. بحثهای هویتی در آن دوره جزو اولویتهای اصلی مدیریت ارشد استان محسوب میشد و انصافاً سرمایهگذاری فکری و مدیریتی بسیار مناسبی صورت گرفت و پیگیریهای مستمری برای تحقق این هدف انجام شد.
در راستای هویت بخشی به استان، اقدامات بسیار خوبی صورت گرفت؛ از جمله جلسات پیوستهای که جعفری، به عنوان مدیرکل وقت دفتر فرهنگی و اجتماعی استانداری در حوزه هویت برگزار کردند. برگزاری همایش سرآمدان استان در تهران و تأسیس بنیادهای تخصصی در همان دوره از جمله خروجیهای این نگاه بود. البته باید توجه داشت که مأموریت اصلی این بنیادها، انجام کارهای پژوهشی است و ماهیت پژوهش بهگونهای است که زودبازده نیست؛ بنابراین اینجا نقش مکمل رسانه اهمیت پیدا میکند.
پیوست فعالیتهایمان را بر اساس سند تحول سازمان صدا و سیما تنظیم کردیم
تسنیم: اشاره کردید که پژوهشهای هویتی زمانبر هستند؛ رسانه در این میان دقیقاً چه وظیفهای بر عهده دارد؟
نجمی: دقیقاً نکته همینجاست. تبدیل یک پژوهش عمیق به کتاب یا یک اثر ماندگار، ممکن است پنج تا شش سال زمان ببرد. وظیفه رسانه این است که به میدان بیاید و مباحث سنگین و عمیق هویتی را به لقمههای کوچکتر و قابلهضم برای افکار عمومی تبدیل کند تا این مباحث پیش از به ثمر نشستن نهایی پژوهشها، به دست مخاطب برسد.
در حال حاضر نیز دوستان پرتلاشی در حوزه رسانه استان مشغول فعالیت هستند؛ همچنین دوستانی که در حوزه هنری روی تاریخ شفاهی کار میکنند و همچنین بنیاد کربلای کاظم که توسط مدیرکل وقت دفتر فرهنگی و اجتماعی استانداری تأسیس شده و مشغول تولید محتواست؛ اینها همه اضلاع یک پازل هستند که صدا و سیما وظیفه دارد این محتوا را به لایههای مختلف جامعه تزریق کند.
ما در صدا و سیمای استان مرکزی، پیوست فعالیتهایمان را بر اساس سند تحول سازمان صداوسیما در دوران ریاست جبلی تنظیم کردیم. ایشان سه شعار محوری شامل هویتمحوری، عدالتگستری و توجه به پیشرفت را مطرح کردند که هویتمحوری دقیقاً در رأس برنامههای ما قرار گرفت.
تسنیم: چرا تا این حد بر موضوع هویت تأکید دارید؟ آیا ارتباط مستقیمی بین هویت و مسائل روز استان وجود دارد؟
نجمی: قطعاً همینطور است. وقتی آسیبهای اجتماعی استان را ریشهیابی میکنیم، میبینیم یکی از دلایل اصلی که این آسیبها کنترل نمیشوند و گسترش پیدا میکنند، ضعف در مؤلفههای هویتی است.
متخصصان جامعهشناسی نیز تأیید میکنند که یکی از علل اصلی آسیبهای اجتماعی، دور شدن از هویت بومی و منطقهای است. ما متوجه شدیم برای مدیریت و کاهش آسیبهای اجتماعی، هیچ راهی جز تمرکز بر مبحث هویتبخشی و بازگشت به داشتههای فرهنگی و بومی نداریم.
حوزه علمیه اراک؛ «مادر» حوزه علمیه قم است
تسنیم: برای بازخوانی این هویت بومی، استان مرکزی چه ظرفیتهای خاصی دارد که میتواند مبنای تولید محتوای رسانهای قرار گیرد؟
نجمی: استان ما از جایگاه ویژهای برخوردار است؛ بهویژه پس از سفر مقام معظم رهبری در سال 79 به اراک و تأکید معظم له در ورزشگاه شهدای پنجم مرداد که فرمودند: «استان مرکزی سرزمین رشد استعدادهای انسانی است». این استان سابقه درخشانی در پرورش نخبگان و مفاخر در حوزههای سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و فقاهتی دارد.
برای نمونه، یکی از گزارههای بسیار مهمی که رهبر انقلاب در آن سخنرانی مطرح کردند، جایگاه حوزه علمیه اراک بود. معظم له فرمودند که عظمت حوزه علمیه اراک سبب شد حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی از نجف و سامرا به اراک بیاید و از همینجا بود که ایشان برای تأسیس حوزه علمیه قم اقدام کردند؛ در واقع، حوزه علمیه اراک؛ «مادر» حوزه علمیه قم است. همچنین ایشان تأکید کردند که استخوانبندی علمی امام خمینی(ره) در همین اراک شکل گرفت. بنابراین رسانه باید روی این گزارههای کلیدی متمرکز شود تا نقاط مغفول تاریخ را به افکار عمومی امروز بازگرداند.
تسنیم: آیا تمرکز بر این مفاخر صرفاً نگاهی تاریخی است یا کارکرد الگوسازی برای نسل جوان را هم دنبال میکنید؟
نجمی: دقیقاً هدف ما الگوسازی است. ما بزرگانی داریم که هر کدام از آنها بهتنهایی میتوانند الگوی کل جوانان ایران باشند. به عنوان مثال، دکتر محمد خزائلی؛ شخصیتی که به او محمد نابغهی نابینا میگویند. او حافظ کل قرآن و نهجالبلاغه بود، در عرصه علوم فلسفی، منطق و تفسیر، صاحب تألیفات است و با وجود نابینایی مطلق، استاد دانشگاه بود و به زبانهای انگلیسی، عربی و فرانسوی تسلط کامل داشت.
قصه زندگی ایشان بسیار دراماتیک و پُردرس است. ایشان در تمام مقاطع تحصیلی شاگرد اول بود و معدلهای 20 کسب میکرد. اما نکته طلایی زندگی او این است که وقتی دید جامعه نابینایان با چه مشکلاتی دستبهگریبان است، برای حل این معضلات وارد میدان شد، در انتخابات شرکت کرد، به مجلس رفت و منشور قانونی حقوق نابینایان را در کشور تصویب کرد.
وقتی از او میپرسیدند که چرا با وجود اینهمه محدودیت، اینقدر به خودت زحمت میدهی و تلاش میکنی؟ پاسخ بسیار تأملبرانگیزی میداد؛ میگفت: «من زحمت میکشم تا امثال من، دیگر دچار این سختیها نشوند.» این همان انگیزه خدمت و خاص بودن است که رسانه باید آن را روایت کند. معرفی چنین چهرههایی، پیوند نسل جوان با هویتِ پیشرو و افتخارآمیز استان مرکزی را مستحکمتر میکند.
استان مرکزی مهد دانشمندان و علمای بزرگ در ادوار مختلف
تسنیم: فراتر از چهرههایی نظیر دکتر خزائلی، برای معرفی سایر مفاخر و «پدران علوم» که خاستگاه آنها استان مرکزی است، چه برنامهای در صدا و سیما دارید؟
نجمی: ما صرفاً به روایتهای کلی اکتفا نکردیم. استان مرکزی مهد دانشمندان و علمای بزرگی در ادوار مختلف تاریخی بوده و وظیفه ماست که آنها را به نسل امروز معرفی کنیم. برای این کار، استراتژی چندگانهای را در دستور کار قرار دادیم.
در گام اول، روایتهای کوتاه را تولید کردیم که در فواصل برنامههای صدا و سیما و همچنین در فضای مجازی به صورت مستمر پخش میشود. ما در تمامی مناسبتهای مربوط به تولد یا وفات نخبگان استان، که اطلاعات دقیق آنها در بانک اطلاعاتی و مجموعه پژوهشی صداوسیما ثبت شده است؛ زندگینامه، آراء، خدمات، آثار مکتوب و سوابق تدریس آن بزرگوار را بازخوانی میکنیم؛ این شامل طیف گستردهای از شعرا، هنرمندان، علما، پزشکان و پیشگامان علوم در سراسر استان میشود.
تسنیم: آیا در کنار این روایتهای کوتاه، پروژههای تصویری سنگینتر و مستندهای حرفهای نیز در دستور کار دارید؟
نجمی: بله، در کنار کارهای کوتاه، تولید مستندهای فاخر بیوگرافی و پرتره را نیز کلید زدهایم. ما این مستندها را هم برای مفاخر درگذشته و هم برای مفاخر در قید حیات تولید میکنیم تا مردم بدانند که این استان همچنان زاینده استعدادهاست. برای نمونه، مستندی از پروفسور «قوامزاده»، از اساتید برجسته درمان سرطان در کشور که اصالتاً اهل روستای دلارام تفرش هستند، تولید کردهایم که انشاءالله بهزودی روی آنتن میرود.
همچنین در حوزه علما، مجموعه مستندی به نام «جمال آفتاب» در دست تولید داریم که به معرفی چهرههای تابناکی همچون آیتالله میرزا خلیل کمرهای (پرچمدار اتحاد بین مسلمین و مبارزه با اسرائیل در صد سال پیش)، آقا نورالدین عراقی، غلامرضای صلواتی و فاضلین نراقی میپردازد. تا به امروز دو قسمت از این مجموعه تولید شده و قسمتهای بعدی نیز در مرحله پژوهش و تولید قرار دارند.
هدف نهایی ما این است که هویت استان مرکزی را از لایههای غبارگرفته تاریخ بیرون بکشیم و به یک «سرمایه اجتماعی زنده» برای امروز تبدیل کنیم. وقتی مخاطب ما بداند که از چه تبار علمی و فرهنگی بزرگی است، خودباوری و امید در او تقویت میشود. روایت این مفاخر، در واقع روایتِ «قدرتِ نرم» استان مرکزی است؛ قدرت نرمی که ریشه در تاریخ دارد و میتواند الگوی پیشرفت و ایستادگی برای نسلهای آینده باشد.
تأثیرگذارترین رویدادهای انقلابی که بازتاب کشوری داشتند، در استان مرکزی رقم خورد
تسنیم: به غیر از مفاخر و مشاهیر، بخش دیگری از هویت استان مرکزی به اقوام، زبانها و گویشهای متنوع آن بازمیگردد. در این حوزه چه فعالیتهایی در دستور کار صدا و سیماست؟
نجمی: دقیقاً درست است؛ گویشها، لهجهها و سبکهای زندگی، بخش جداییناپذیر تیره هویتی ما هستند. ما در همین راستا تولید مستندهایی با رویکرد قومنگاری را آغاز کردهایم. برای نمونه، مستندی با عنوان خاموشی فراموشی درباره قوم بزرگ خَلَج تولید شده است که در مناطق آشتیان، فراهان و خلجستان سکونت دارند و به بررسی تاریخ و فرهنگ این قوم میپردازد.
تسنیم: یکی از مباحث جدی در تاریخ استان مرکزی، نقشآفرینی آن در نهضت انقلاب اسلامی است. برخی روایتهای نادرست سعی دارند این استان را غیرانقلابی جلوه دهند؛ رویکرد شما برای اصلاح این تصویر چیست؟
نجمی: اتفاقاً این یکی از دغدغههای اصلی ماست. متأسفانه گاهی در گفتارها شنیده میشود که استان مرکزی جایگاه ویژهای در انقلاب نداشته، در حالی که عمیقترین و تأثیرگذارترین رویدادهای انقلابی که بازتاب کشوری داشتند، در همین استان رقم خورد. برای مقابله با این تحریف تاریخی، ما مستندی تحت عنوان «ثبت با سند برابر است» را تولید کردیم. این مجموعه تلاش کرده تا از هر شهر استان، یک واقعه یا شخصیت برجسته و تأثیرگذار قبل از انقلاب را انتخاب و روایت کند.
برای مثال وقایع بهمن 57 در «کمیجان». در آن روزها پس از آنکه یکی از مبارزان کمیجان در اعتراض به هتک حرمت به گفتمان انقلاب توسط نیروهای شهربانی به شهادت رسید، مردم از تمام روستاها به پا خاستند و کمیجان را به تسخیر خود درآوردند؛ تا جایی که تانکها از تهران برای سرکوب این قیام اعزام شدند. این یک واقعه تاریخی مشهور است که متأسفانه آنطور که باید روایت نشده بود.
یا در ساوه، ماجرای چهار زن انقلابی را داریم که در راهپیماییها بسیار تأثیرگذار بودند. یکی از این بانوان که خوشبختانه در قید حیات است، روایت میکرد که چگونه در مسیر امامزاده علیاصغر تا امامزاده اسحاق، با وجود شلیکها و سنگباران مأموران، بدون اطلاع از وضعیت فرزند و همسرش در میان جمعیت، همچنان ایستادگی کرده و شعار میدادند. اینها همان خلق رویدادهای حماسی است که باید به تصویر کشیده شود.
تلاش برای تبدیل هویت به عنصر جداییناپذیر برنامهها
تسنیم: آمار تولیدات شما در این بخش چگونه است و چه زمانی مخاطبان شاهد پخش این مستندها خواهند بود؟
نجمی: کار در این حوزه بسیار گسترده است. ما سال گذشته، 191 قسمت مستند، معادل بیش از 42 ساعت محتوای هویتمحور تولید کردیم که تمام ابعاد هویتی استان از طبیعت و تاریخ طبیعی گرفته تا پرتره مفاخر، زبانها، گویشها، موسیقی و لباسهای بومی را در بر میگیرد. این مجموعه ارزشمند، بهمرور و با برنامهریزی دقیق، تقدیم نگاه مخاطبان در رسانه ملی خواهد شد تا غبار از چهره هویتِ درخشان استان مرکزی زدوده شود.
ما در تلاش هستیم تا هویت را به عنصر جداییناپذیر برنامههایمان تبدیل کنیم. برای نمونه، پروژهای با عنوان داستان عکسها را در دست تولید داریم که در هفت قسمت، تاریخ سلطانآباد (اراک قدیم) را از زمان سفر ناصرالدینشاه به منطقه عراق عجم تا زمان افتتاح راهآهن در دوره پهلوی اول، در قالب یک مستند داستانی روایت میکند. این تنها یکی از پروژههای فاخر ماست؛ بهطور کلی در تمام برنامههای رادیویی، تلویزیونی، فضای مجازی و بخشهای خبری، توجه ویژهای به گزارههای هویتی صورت گرفته است.
تسنیم: یکی از تغییرات ملموس در رسانه، تغییر در آرم (هویت بصری) بخشهای خبری بوده است؛ چه منطقی پشت این تغییر وجود داشت؟
نجمی: کاملاً درست متوجه شدید. پیش از این، آرم خبری ما تنها بر صنعت استان تأکید داشت و نمادی از قطار در آن دیده میشد که معرف جایگاه صنعتی ما بود. اما ما این نگاه را اصلاح کردیم. اکنون بخشی از آرم خبری که هر شب تقدیم نگاه مخاطبان میشود، به سردیس نخبگان، علما، مشاهیر، سیاستمداران و متخصصان علمی این سرزمین اختصاص یافته است. این یک یادآوری دائمی به ذهن مخاطب است که استان مرکزی صرفاً یک قطب صنعتی نیست، بلکه تمدنی با پشتوانهی بزرگان علم و فقاهت و سیاست است.
تسنیم: به عنوان مدیرکل، برنامه بلندمدت شما برای استمرار این جریان هویتبخشی چیست؟
نجمی: نگاه ما بلندمدت است. ما نمیخواهیم اینها اقدامات مقطعی باشند. تمام تلاش ما این است که این گزارههای هویتی را در تار و پود برنامهسازی استان نهادینه کنیم تا نسل جوان ما، وقتی نام استان مرکزی را میشنود، پیش از آنکه تنها به آلودگی هوا یا صنعت فکر کند، به تمدن، مشاهیر، نقشآفرینی در انقلاب و تاریخ پرشکوه سرزمینش بیاندیشد. این مسیر همچنان ادامه دارد و ما با تمام توان از پژوهشگران و هنرمندانی که در این مسیر ما را یاری کنند، حمایت خواهیم کرد.
تسنیم: از وقتی که در اختیار ما قرار دادید سپاسگزاریم. اگر نکته پایانی وجود دارد بفرمایید؟
نجمی: من هم از شما و همکارانتان در خبرگزاری تسنیم که دغدغهمندانه مسائل هویتی را پیگیری میکنید، تشکر میکنم. به طور حتم این گفتوگوها خود فرصتی برای تبیین بیشتر مسیری است که در پیش گرفتهایم و میتواند ما در مسیر پیشرفت معرفی هویت استان مرکزی یاری نماید.
گفتوگو از: فاطمه ساریخانی
انتهای پیام/711/