حجتالاسلام دکتر محمد ابراهیم روشنضمیر، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در گفتوگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، درباره تولید علم دینی در حوزه علمیه متناسب با رویکرد تمدنی و ناظر به تحقق تمدن نوین اسلامی گفت: بهرغم تحولات گسترده عرصه تولید علم در حوزههای علمیه که به برکت رهنمودهای امام خمینی(ره)، هدایتهای رهبر شهید انقلاب، پشتیبانی نظام اسلامی از حوزهها و نیز تلاش مدیران، اساتید و طلاب انجام شده، هنوز تا نقطه مطلوب فاصله قابل توجهی وجود دارد.
وی افزود: اینکه در برخی موارد، همچنان نگاه به فقه از زاویه احکام فردی، مباحث تکراری، اصرار بر خواندن برخی متون خاص و ...است، مانعی در مسیر تولید اندیشه و نظریهپردازی برای تمدن نوین اسلامی میباشد؛ درست است که تلاشهای ارزشمندی برای غلبه بر این موانع در حال انجام است؛ اما سرعت بیشتری را در تحول و تحرک میطلبد.
لزوم پرهیز از شتابزدگی در ورود فقه به مسائل نوپدید در عین ضرورت آن
استاد حوزه و دانشگاه در پاسخ این پرسش که مباحث مطرح در دروس حوزه به خصوص دروس خارج، تا چه حد میتواند بنیان تمدن نوین اسلامی را فراهم کند، تصریح کرد: برخی دروس خارج حوزه وارد عرصههایی شدهاند که میتواند زمینهساز تمدن نوین اسلامی باشد؛ امروز در برخی دروس خارج مباحث نوپدیدی مانند رمز ارزها، متاورس و مانند آنها مورد بحث است که روزی تصور آن هم دشوار بود.
حجتالاسلام روشنضمیر با اشاره به رهنمود رهبر شهید انقلاب مبنی بر اینکه فقه با گسترش میدان دید و نوآوری در استنباط، مسائل نوپدید تمدنی را احصا و احکام آن را معین کند، خاطرنشان کرد: در این مسیر، نیاز به امتداد اجتماعی فقه، تولید نظریه در نظامات اجتماعی (سیاسی، اقتصادی، فرهنگی) و پیوند با علوم عقلی وجود دارد. البته در مواردی هم شتابزده عمل شده و مباحثی به عنوان فقه سیاسی یا اجتماعی مورد بحث قرار گرفته که از استواری و استحکام لازم برخوردار نیست؛ بنابراین باید مراقبت شود که سنگ کجی گذاشته نشود که دیوار تا ثریا کج برود.
حلقه مفقودهای به نام اجرا
وی در ارزیابی میزان توجه سیاستها و برنامههای آموزشی و پژوهشی حوزه به امر تمدنسازی گفت: کسانی که از گذشته حوزه اطلاع دارند به خوبی از اهمیت و عظمت راه طی شده تا رسیدن به این نقطه آگاهند؛ در حال حاضر سیاستها و برنامههای آموزشی و پژوهشی خوبی تدوین شده است از جمله تهیه و تدوین اسناد متعدد در عرصههای آموزشی و پژوهشی، ایجاد رشتههای تخصصی، برنامههایی برای تدوین پایاننامه و رسالهها، راهاندازی مراکز پژوهشی و مجلات پژوهشی متعدد و... اما حلقه مفقوده، فاصله نظریات با مرحله اجرا است.
عضو هیأت علمی دانشگاه رضوی با بیان اینکه اجرایی شدن این سیاستها و برنامهها به شکل درست، عزم جزم و پیگیری مستمر مدیران را میطلبد، درباره ورود حوزههای علمیه به فقههای جدید (فقه حکومتی، فقه معاصر و ...) و تأثیر آن در زمینهسازی تمدن نوین اسلامی اظهار کرد: قطعا ورود به فقه حکومتی و معاصر زمینهساز تمدن نوین اسلامی است چنانکه رهبر شهید انقلاب تأکید داشتند فقه را باید از حالت فردی به حکومتی و اجتماعی سوق داد. فقه حکومتی پاسخ مسائل اداره جامعه، سیاست، اقتصاد و روابط بینالملل را فراهم و خلأهای تمدنی را پر میکند.
حجتالاسلام روشنضمیر ادامه داد: البته توجه به این نکته لازم است که زمینهسازی تمدن نوین اسلامی نیازمند نگاهی همه جانبه است و فقه تنها بخشی از این زمینهسازی را میتواند بر عهده گیرد؛ تمدنسازی به دانشهای متعددی همچون دانش سیاسی، اقتصاد، جامعهشناسی، علوم شناختی، فناوری و مدیریت نیز نیاز دارد و فقه به تنهایی (حتی با گسترش) نمیتواند پاسخگوی پیچیدگیهای یک تمدن نوین باشد.
ایجاد جریان علمی واحد در صورت تعامل حوزههای علمیه جهان اسلام در روند تمدنسازی
وی در توضیح تأثیر تعاملات علمی حوزههای علمیه و مکتب قم، نجف، تهران و... در تسریع روند تمدنسازی یادآورشد: ارتباطات و تعاملات علمی بین حوزههای علمیه جهان اسلام در روند تمدنسازی ضرورتی انکارناپذیر است که نوآوریها را چندبرابر کرده، مسائل مشترک تمدنی را حل و جریان علمی واحدی ایجاد میکنند. در سند حوزه علمیه پیشرو، حوزه به عنوان مرکز نوآوری تمدنی دیده شده که تعاملات، آن را تقویت میکند.
جامعیت؛ ویژگی تمدنساز امامین انقلاب
معاون پژوهش سابق دانشگاه رضوی درباره ویژگیهای علمای بزرگ مانند امام راحل رهبر شهید انقلاب که سبب تأثیر تمدنی بر جهان اسلام شد، ابراز کرد: امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب(رض) از ویژگیهایی کم نظیر برخودار بودند؛ آنچه بیش از هر چیز در حرکت این دو شخصیت تاریخساز، نمود و جلوهای خاص داشت، جامعیت آنان بود؛ تخصص ایشان در عرصه فقاهت، قرآن و تفسیر، اخلاق و عرفان، ادبیات و دیگر زمینهها با بینش تمدنی، شجاعت و خلوص، شناخت زمان، ایمان راسخ به وعدههای خداوند، باور به توان مردم، قاطعیت در برابر استکبار، توکل و مجاهدت، اندیشه نو و... پیوند خورده بود.
راهکارهایی برای ترویج نگاه تمدنی در حوزه
حجتالاسلام روشنضمیر با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر تمدنسازی حوزه در پیام به مناسبت صد سالگی تأسیس حوزه، گفت: به نظر بنده در وضعیت کنونی برای حرکت سریعتر در این مسیر، مهمتر از هر چیزی، تلاش در جهت اجرایی کردن سیاست و برنامهها است چراکه سیاست و برنامه کم نداریم؛ اما در اجرا آن هم اجرای درست، بسیار دچار ضعف و نقصان هستیم.
وی افزود: باوجود همه تلاشهای ارزشمندی که انجام شده و یا در حال انجام است، همچنان در عرصه اجرا دچار مشکل هستیم، بخشی از سیاستها و برنامهها اجرا نمیشود، برخی درست اجرا نمیشود و برخی هم گرچه اجرا میشود از هدف اصلی خود دور شده است.
عضو هیأت علمی دانشگاه رضوی در توضیح راهکارهای ترویج نگاه کلان و تمدنی در بین حوزویان و غالب شدن این رویکرد در حوزه گفت: گنجاندن آموزش مبانی تمدنی در سرفصل دروس، برگزاری کرسیهای آزاداندیشی و نظریهپردازی، جهتدهی به پژوهشها (از طریق ارتباط با مراکز علمی، فرهنگی و اجتماعی)، تعامل با عالمان و فرهیختگان جهان اسلام، تشویق پژوهشهای تمدنی و ... میتواند در این مسیر مؤثر باشد که بخش بزرگی از این فعالیتها هم اکنون در حوزهها در حال انجام است.
نگاه تمدنی، اجتهاد را متحول میکند
حجتالاسلام روشنضمیر پیرامون تأثیر نگاه تمدنی در نوع اجتهاد و استنباط از احکام خاطرنشان کرد: نگاه تمدنی، اجتهاد را متحول میکند؛ زمان و مکان در اجتهاد (به تعبیر امام خمینی) و امتداد اجتماعی فقه، شیوه اجتهاد را پویاتر میسازد؛ به عنوان نمونه، نگاه صرف عبادی به مقولهای مانند زکات، خروجیای دارد که با نگاه تمدنی به آن کاملا متفاوت است.
محبت اهل بیت(ع) و تأکید بر دشمن مشترک؛ مبنایی استوار برای وحدت امت اسلام
وی در پاسخ این پرسش که چه کلان مسألههایی توسط علما و بزرگان دین در زمان حاضر میتواند مطرح شود تا موجب پیوند و انسجام بیشتر امت اسلام حول محور مکتب اهل بیت(ع) شود، اظهار کرد: وحدت امت اسلامی همواره از دغدغههای بسیاری از عالمان شیعه و سنی بوده و در این مسیر اقدامات ارزشمندی نیز انجام شده که در نتیجه آن بسیاری از توطئههای دشمنان خنثی و گرفتاریهایی برطرف شده است.
استاد دانشگاه با تأکید براینکه آنچه در این عرصه همیشه مورد اهتمام بوده، یافتن مبنایی برای وحدت است، افزود: به نظر میرسد آنچه میتواند بیش از هر چیز مبنایی استوار برای وحدت (تقریب) امت اسلامی قرار گیرد، موضوع محبت اهل بیت است؛ زیرا هیچ جریان مسلمانی شناخته شدهای در جهان وجود ندارد که محبت اهل بیت را واجب نداند. گرچه در مصادیق اهل بیت اختلاف نظر وجود دارد اما به اعتقاد همه مسلمانان قدر مشترک اهل بیت، حضرت علی(ع)، فاطمه زهرا(س) و امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) هستند. تأکید بر دشمن مشترک، میتواند در تقویت این مبنا مؤثر باشد.
خبرنگار: زهرا شریعتی
انتهای پیام/