به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان،رضا کلانتری، استادیار دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی استان زنجان در نشست خبری با اصحاب رسانه، با اشاره به خطرات جدی و رو به افزایش استفاده نامناسب از تلفن همراه و بازیهای موبایلی اظهار داشت: بررسی و مرور نظاممند مطالعات علمی انجامشده از سال 2007 تا 2024 میلادی که در نهایت به تحلیل دقیق 19 مقاله تخصصی منجر شد، نشان میدهد که متأسفانه بین 50 تا 75 درصد کاربران مداوم تلفن همراه، به نحوی با اختلالات و عوارض اسکلتیـعضلانی مواجه هستند؛ به عبارت دیگر از هر چهار کاربر، سه نفر دچار این آسیبها میشوند.
وی افزود: این معضل که امروزه به یک چالش سلامت عمومی جهانی تبدیل شده، آسیبهای شدیدی را در نواحی گردن، انگشتان، قسمت فوقانی پشت و کمر ایجاد میکند؛ تا جایی که اصطلاحات جدیدی همچون «گردنِ بازی» (Text Neck) یا «انگشت گیمرها» در ادبیات پزشکی دنیا متولد شده است.
خمش گردن و حرکات تکراری؛ متهمان اصلی آسیبهای بدنی
استادیار دانشگاه علوم پزشکی زنجان با تشریح فاکتورهای خطر اصلی در بروز این عوارض گفت: اولین و مهمترین عامل، «وضعیت بدنی نامناسب» است. سر انسان به طور میانگین بین 4 تا 5 کیلوگرم وزن دارد و در حالت صاف، کمترین فشار را به ستون فقرات وارد میکند؛ اما با خم شدن سر به سمت پایین، وزن اعمالشده بر مهرهها به شدت افزایش یافته و در نهایت منجر به دیسک گردن میشود. بررسیها نشان میدهد میانگین خمیدگی گردن کاربران در حین کار با گوشی حدود 28 درجه است که زاویه بسیار خطرناکی محسوب میشود.
کلانتری «حرکات تکراری انگشتان و مچ دست» و همچنین «مدت زمان طولانی استفاده» را از دیگر عوامل آسیبزا دانست و تصریح کرد: بازیهای موبایلی به دلیل جذابیت بالا، اعتیادآور هستند؛ افرادی که بیش از 5 ساعت در روز به بازی با موبایل میپردازند، در معرض بالاترین ریسک ابتلا به دردهای شدید عضلانی قرار دارند.
راهکارهای کلیدی پیشگیری؛ از وقفه 10 دقیقهای تا استفاده از هولدر
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی زنجان در خصوص راهکارهای علمی برای کاهش این آسیبها اظهار داشت: یکی از مهمترین توصیهها، ایجاد «وقفههای پر تکرار» است؛ کودکان و نوجوانان باید هر 10 دقیقه یکبار و بزرگسالان حداکثر هر 20 دقیقه یکبار، کار با گوشی را متوقف کرده و به بدن خود استراحت دهند. همچنین مجموع زمان بازی و کار با گوشی در طول روز نباید از 2 ساعت فراتر رود.
وی بر اهمیت آمادگی جسمانی و انجام نرمشهای کششی منظم در ناحیه گردن و کمر تأکید کرد و افزود: تغییر مکرر وضعیت بدنی در حین کار با گوشی، استفاده از صندلیهای ارگونومیک، انتخاب گوشیهایی با صفحه نمایش بزرگتر جهت کاهش فشار به چشم و گردن، و عدم استفاده از گوشیهای بسیار سنگین از دیگر راهکارهای موثر است.
کلانتری استفاده از تجهیزات کمکی را مناسب ارزیابی کرد و گفت: استفاده از هولدرهای رومیزی، هولدرهای گردنی و پاپسوکتها (نگهدارندههای انگشتی پشت گوشی) با آزاد کردن دست و کاهش فشار روی مچ و گردن، گزینههای کمکی بسیار خوبی هستند. همچنین خوابیدن به پشت (درازکش) در هنگام کار با گوشی، به دلیل قرارگیری گردن در وضعیت تکیهگاهی صاف، نسبت به حالت نشسته خمیده ترجیح دارد؛ هرچند بهترین حالت، صاف بودن کامل گردن، بالا نیامدن بیش از حد دستها و حفظ فاصله استاندارد چشم از صفحه نمایش است.
هشدار نسبت به فقدان آموزشهای ساختاریافته در جامعه
استادیار دانشکده بهداشت زنجان با ابراز تأسف از تبدیل شدن خمش سر به یک عادت رفتاری عمومی در جامعه بیان کرد: متأسفانه در کشور و استان زنجان با ضعف شدید و نقص در «آموزشهای ساختاریافته» مواجه هستیم. تبلت و گوشیهای هوشمند بدون هیچگونه پیوست آموزشی در اختیار کودکان و نوجوانان قرار میگیرد و از آنجا که این اختلالات عضلانی به مرور زمان و در طول چند سال شکل میگیرند، اثرات تخریبی خود را در دوران جوانی و بزرگسالی نشان خواهند داد.
وی خاطرنشان کرد: دانشگاه علوم پزشکی زنجان در حال حاضر پژوهشهای کاربردی بر روی طراحی و ارزیابی هولدرهای گردنی استاندارد را در دستور کار دارد تا بتواند گامی علمی در جهت کاهش عوارض عضلانی کاربران و ارتقای سلامت عمومی جامعه بردارد.
استادیار دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زنجان در ادامه نشست خبری با اصحاب رسانه، به نقد رویکردهای آموزشی در حوزه سلامت جسمانی پرداخت و اظهار داشت: متأسفانه در باشگاههای ورزشی، تمرکز عمدتاً بر تقویت عضلات دست، پا و تنه است و عضلات حساس گردن که بیشترین بار ناشی از کار با تکنولوژی را تحمل میکنند، مورد غفلت قرار گرفتهاند.
وی با بیان اینکه تقویت عضلات گردن نیازمند نرمشهای تخصصی و آرام است، افزود: برای پیشگیری از آسیبهای گردنی، نیاز به وزنههای سنگین نیست؛ انجام حرکات کششی ساده به سمت چپ و راست و اعمال فشار ملایم دست به مدت چند ثانیه، میتواند مقاومت این عضلات را در برابر خمشهای مداوم ناشی از کار با موبایل افزایش دهد.
لزوم بازنگری در کتب درسی و ورود ارگونومی به مدارس
استادیار دانشگاه علوم پزشکی زنجان با انتقاد از وضعیت آموزشهای پیشگیرانه در مدارس گفت: متأسفانه مفاهیم ارگونومی در کتابهای درسی بسیار محدود و در حد یک صفحه است، در حالی که دانشآموز کلاس سوم و چهارم که کاربر مداوم گوشی است، باید از همان ابتدا با فیزیک بدن و عوارض وضعیتهای بدنی نادرست آشنا شود.
کلانتری تصریح کرد: آموزش ارگونومی باید از دوران ابتدایی آغاز شده و در دانشگاهها نیز برای تمامی رشتهها، بهویژه پرستاران و پزشکان، به صورت جدی دنبال شود. در همین راستا، با راهاندازی رشته «بهداشت مدارس» در دانشکده بهداشت، مربیان بهداشت مدارس به عنوان سفیران سلامت، آموزشهای لازم را جهت انتقال به دانشآموزان دریافت میکنند و ما آمادگی کامل داریم تا با همکاری آموزش و پرورش، این مفاهیم را به صورت ساختارمند منتقل کنیم.
لپتاپ؛ وسیلهای غیراستاندارد برای استفاده طولانیمدت
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی زنجان در بخش دیگری از سخنان خود به خطرات استفاده از لپتاپ اشاره کرد و گفت: لپتاپ اصولاً برای استفادههای کوتاهمدت (کمتر از نیمساعت) طراحی شده است؛ چرا که به دلیل چسبیده بودن صفحه کلید به مانیتور، در هر صورتی بخشی از بدن از حالت نرمال خارج میشود.
وی تأکید کرد: برای استفاده استاندارد از لپتاپ در زمانهای طولانی، حتماً باید از «صفحه کلید ثانویه» استفاده شود تا بتوان مانیتور را همسطح چشم قرار داد و دستها را در ارتفاع مناسب روی میز گذاشت.
امواج موبایل و سلامت کاربران
کلانتری در پاسخ به پرسشی درباره خطرات امواج موبایل نیز خاطرنشان کرد: اگرچه امواج در فواصل بسیار نزدیک آسیبزا هستند، اما برای اظهارنظر قطعی درباره میزان تأثیر آن بر گیمرها، نیازمند مطالعات و پایشهای میانمدت هستیم. در حال حاضر، آسیبهای فیزیکی و اسکلتی ناشی از وضعیت بدنی، خطر حادتر و ملموستری برای کاربران محسوب میشود.
وی با اشاره به عوارض استفاده از گوشی در حالتهای مختلف گفت: استفاده از گوشی در حالت نشسته روی مبل معمولاً باعث تشدید گودی کمر و فشار به شانه و آرنج میشود؛ لذا توصیه میشود کاربران حتماً از هولدرها استفاده کنند تا با آزاد شدن دستها، فشار از روی اندامهای فوقانی برداشته شود.
انتهای پیام/