به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، «سیاست و حکمرانی در اسلام»، با نگاهی به اندیشه سیاسی شهید آیتالله دکتر بهشتی از سوی دفتر نشر معارف منتشر شد و در دسترس علاقهمندان قرار گرفت.
این کتاب مجموعهای از بیانات، سخنرانیها و مکتوبات آیتالله بهشتی است که در حوزه مسائل گوناگون سیاسی - اجتماعی ارائه شده است. هدف از مجموعۀ حاضر آن است که افکار و اندیشههای سیاسی ایشان را که در دوران قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در موقعیتها و مناسبتهای مختلف ارائه شدهاست، گردآوری کند و بهصورت طبقهبندیشده و منسجم، در اختیار پژوهشگران و علاقهمندان اندیشۀ سیاسی قرار دهد.
انقلاب اسلامی ایران پیش از آنکه در زمره انقلابهای اجتماعی متعارف و یکی از جنبشهای مردمی مهم در قرن اخیر بهشمار آید، به اذعان رهبران آن، انقلابی روحی، فکری و ایدئولوژیک است که بر اصول و آرمانهای تاریخیِ ایرانی - اسلامی بنا شده است. این اصول بنیادین و آرمانهای دیرین بشری که در رأس آنها عدالتخواهی و استقلالطلبی در سایۀ زیست مؤمنانه است، بهتفصیل و بهروشنی در اندیشۀ سیاسی رهبران انقلاب اسلامی تجلی یافته و بیانات شفاهی و آثار مکتوب آنان چنین اندیشههای نابی را بسط دادهاست. از اینرو، بررسی و تحقیق در اندیشۀ سیاسی بنیانگذاران انقلاب اسلامی بهمنظور شناخت همهجانبۀ ابعاد و وجوه نظری و عملی انقلاب اسلامی ضرورتی انکارناپذیر است و همواره مورد توجه و عنایت پژوهشگران و نویسندگان اندیشۀ سیاسی و مطالعات انقلاب اسلامی نیز بوده است.
گزاف نیست اگر ادعا شود که در بین رهبران انقلاب اسلامی، شهید آیتالله بهشتی نقش تعیینکنندهای در همۀ مراحل انقلاب اسلامی از تأسیس تا پیروزی آن داشته است. تأثیر افکار و اندیشههای سیاسی ایشان، هم در تحکیم پایههای نظری انقلاب اسلامی و هم در تأسیس نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی تردیدناپذیر است. آثار علمی و گفتارها و نوشتارهای این شهید بزرگوار مشتمل بر دلالتهای مهمی در اندیشۀ سیاسی است که کمتر به آن توجه شده است. ایشان اندیشمندی جامعالاطراف است که در حوزههای مختلف کلامی، تفسیری، تربیتی، اجتماعی و سیاسی صاحب رأی و نظر است و مباحث عمیقی را مطرح کرده است.
شهید بهشتی با آگاهی از واقعیتهای زمانۀ خود، از مسائل و بحرانهای جامعۀ ایران و جهان اسلام آشنایی داشته و دلالتهای وضعیتی - تاریخی بخش مهمی از منظومۀ فکری وی را تشکیل داده است. ایشان همچنین با تکیه بر بنیادهای معرفتی خود به ترسیم چشمانداز مطلوب و جامعۀ آرمانی پرداخته و برای تحقق آن، راهکارها و توصیههایی را ارائه داده است؛ بنابراین اندیشۀ سیاسی ایشان در سه سطح توصیفی، هنجاری و تجویزی قابل تأمل و بررسی است و مطالبی که در این مجموعه گردآوری شده ناظر به این سه مرحلۀ مهم در اندیشهورزی سیاسی است.
در این اثر تلاش شدهاست با رجوع به مصاحبهها، سخنرانیها، بیانات شفاهی و مکتوبات شهید بهشتی، اندیشۀ سیاسی ایشان در پنج بخش تدوین شود: بخش اول شامل مباحثی درباره نظام سیاسی اسلام است و به مسائلی از قبیل دولت و حکومت، ولایت و رهبری و رابطۀ مردم و نظام سیاسی پرداخته است.
در بخش دوم، ارزشهای سیاسی مانند عدالت، آزادی، قانون، وحدت و همگرایی گردآوری شدهاست. بخش سوم به مباحث سیاست و حکمرانی اختصاص داده شدهاست و مسائلی درباره قدرت و سیاست، حکمرانی مردمی و حکمرانی حزبی گردآوری شدهاست. همچنین بخش مهمی از دیدگاههای شهید بهشتی درباره انقلاب اسلامی است که در بخش چهارم این کتاب بهتفصیل مدون شده است.
در بخش پنجم نیز مباحث و مسائل مربوط به سیاست خارجی و روابط بینالملل بیان شده و دیدگاههای شهید بهشتی درباره اهداف و اصول سیاست خارجی و همکاریهای بینالمللی و منطقهای ایران انعکاس یافتهاست. همۀ این مباحث بر مجموعهای از مبانی هستیشناسی، معرفتشناسی، انسانشناسی و روششناسی استوارند که در منظومۀ فکری شهید بهشتی بخش مهمی را به خود اختصاص دادهاند و در نوع اندیشهورزی سیاسی ایشان نیز بسیار تعیینکننده و تأثیرگذار بودهاند. این مباحث که بهنوعی زیربناهای اندیشۀ سیاسی بهشمار میآیند، بهدلیل گستردگی و بنیادی بودن آنها، به کارگروههای مربوطه واگذار شدهاند و دیدگاههای شهید بهشتی در این زمینه در مجموعۀ حاضر گردآوری نشدهاند.
برای تدوین و گردآوری دیدگاههای شهید بهشتی در بخشهای فوق، ابتدا تمامی آثار و کتابهایی که به قلم ایشان منتشر شدهاند یا مجموعههایی که مصاحبهها و بیانات ایشان را گردآوری کردهاند، فراهم شدند و پس از مطالعۀ جمعی از محققان و پژوهشگران حوزه علوم و اندیشۀ سیاسی، مطالب مرتبط با اندیشۀ سیاسی شهید بهشتی در قالب فیشهای تحقیقاتی استخراج شدند. در این مرحله تلاش شد مطالب استخراجشده از جامعیت و مانعیت کافی برخوردار باشند و همۀ مباحث مربوط به اندیشۀ سیاسی شهید بهشتی گردآوری شوند و از آوردن آن بخش از گفتارها و نوشتارهایی که ارتباطی به اندیشۀ سیاسی ندارند پرهیز شود.
در مرحلۀ بعد، فیشهای استخراجشده طی سلسله جلسات علمی و گفتوگوهای طولانیمدت گروهی، بررسی و پالایش شدند و در نهایت مطالب گردآوریشده در ذیل 13 موضوع اصلی قرار داده شدند. این موضوعات عبارتاند از: دولت و حکومت، ولایت و رهبری، مردم و نظام سیاسی، آزادی، عدالت، قانون، وحدت، قدرت و سیاست، حکمرانی مردمی، حکمرانی حزبی، انقلاب اسلامی، سیاست خارجی و روابط بینالملل.
مطالب مربوط به هریک از این بخشهای کلان پس از نمایهسازی و اختصاص عناوین فرعی، بهگونهای تنظیم شدهاند که متنی بههمپیوسته و یکپارچه را در اختیار مخاطب قرار میدهند. برای نمونه، شهید بهشتی در مواضع متعدد از مصاحبهها و بیانات و مکتوبات خود، درباره موضوع ولایت و رهبری سخن گفته و ویژگیها و شرایط رهبری و سایر کارگزاران نظام اسلامی را بیان کردهاند. این مطالب که در آثار شهید بهشتی بهصورت پراکنده آمدهاند در این مجموعه بهصورت منسجم و نمایهشده مدون شدهاند، بهگونهای که محققان حوزه اندیشۀ سیاسی شهید بهشتی بهسهولت خواهند توانست به تمام مباحث ایشان درباب ولایت و رهبری دسترسی داشته باشند. دیگر موضوعات نیز به همین شیوه بهصورت متنی بههمپیوسته ارائه شده و بررسی اندیشههای سیاسی ایشان در موضوعات و مسائل مختلف را تسهیل کردهاست.
علاقهمندان میتوانند کتاب حاضر را از دفتر نشر معارف تهیه کنند.
انتهای پیام/