به گزارش خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، پیوند دیرینه مردم جزیره قشم با خاک و دریا، معماری شگفتانگیزی را در طول تاریخ شکل داده که برکهها یا همان آبانبارهای سنتی، نگین درخشان این سازگاری اقلیمی هستند.
این سازههای گنبدیشکل که روزگاری تنها رگ حیاتی ساکنان جزیره برای ذخیرهسازی آب باران بودند، در حافظه جمعی و زیستبوم منطقه نقشی فراتر از یک مخزن ساده دارند. آنها نمادی از مدیریت خردمندانه منابع محدود آب در یکی از خشکترین مناطق کشور محسوب میشوند که در تاروپود فرهنگ، آداب و رسوم و حتی ساختار اجتماعی روستاهای قشم ریشه دواندهاند.
از شرق تا غرب جزیره، از برکه خلف گرفته تا چاههای تلا و برکههای تاریخی لافت، هر کدام روایتی از پایداری و نبوغ نیاکان این مرز و بوم در مواجهه با طبیعت خشن پیرامون دارند.
با وجود حرکت قشم به سمت مدرنیته و راهاندازی تأسیسات بزرگ آبشیرینکن، این سازههای بومی هرگز به طور کامل از چرخه زندگی مردم حذف نشدند. در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای متناوب و از همه مهمتر، آسیبپذیری زیرساختهای مدرن در برابر تهدیدات محیطی و امنیتی، بار دیگر نگاهها را به سمت این میراث ماندگار جلب کرده است.
تجربه اخیر اختلال در تأمین آب شرب بیش از 30 روستای جزیره پس از آسیب به تأسیسات آبشیرینکن در پی حملات دشمن، یک زنگ خطر جدی و در عین حال یک درس بزرگ پدافند غیرعامل را به همراه داشت.
در آن روزهای بحرانی، همین برکههای سنتی بودند که به عنوان لایه دفاعی آخر و پشتیبان حیاتی، مانع از بروز یک فاجعه انسانی در جزیره شدند و نشان دادند که فناوریهای نوین بدون اتکا به ریشههای بومی، همواره در معرض شکنندگی قرار دارند.
همین ضرورت حیاتی، زمینهساز شکلگیری یک کلانایده هوشمندانه تحت عنوان پروژه باززندهسازی برکههای قشم شد. این طرح فراتر از یک مرمت ساده میراث فرهنگی، به دنبال تزریق جانی تازه در کالبد این سازهها و بازتعریف نقش آنها در دنیای امروز است.
در این رویکرد جدید، برکهها قرار نیست صرفاً به عنوان آثاری موزهای و تزیینی حفظ شوند، بلکه هدف اصلی، تبدیل آنها به یک شبکه فعال، پویا و هوشمند از منابع آبی پشتیبان است.
این برنامه تلاش میکند با الحاق سامانههای پیشرفته و نوین تصفیه آب به ساختار سنتی برکهها، آب ذخیره شده در آنها را به استانداردهای مدرن شرب نزدیک کند تا در مواقع اضطراری بدون هیچ دغدغهای وارد شبکه مصرف شود.
از سوی دیگر، این پروژه ابعادی فراتر از مسائل فنی و هیدرولیکی دارد و به جنبههای اجتماعی و معماری نیز نگاهی ویژه معطوف کرده است. طراحان این ایده در نظر دارند پیرامون این سازههای ارزشمند را به فضاهای جمعی و پاتوقهای فرهنگی بدل کنند تا رابطه روانی و هویتی میان انسان، آب و معماری بومی خلیج فارس دوباره احیا شود.
تلفیق دانش بومی با فناوریهای روز، چرخهای پایدار و تابآور را در قشم پایهگذاری میکند که در آن، حفظ اصالت تاریخی جزیره با نیازهای ملموس و حیاتی امروز گره میخورد. این مدل موفق از مدیریت منابع، میتواند الگویی کارآمد برای سایر مناطق ساحلی و جزایر جنوب کشور باشد تا در زمان بحران، اصیلترین پاسخها را از دل فرهنگ و تاریخ خود دریافت کنند.
انتهای پیام/7558