به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، در حالی که روابط جمهوری آذربایجان با پارلمان اروپا به حالت تعلیق درآمده و بحران مشروعیت نمایندگان باکو در مجمع پارلمانی شورای اروپا همچنان ادامه دارد، باکو و بروکسل دور جدیدی از مذاکرات را برای پیشبرد توافقنامه جامع جدید آغاز کردهاند.
مقامات دو طرف در دیدارهای اخیر خود در باکو، به توافق اولیهای در مورد پیشنویس «اولویتهای مشارکت برای سالهای 2026 تا 2030» دست یافته و بر ازسرگیری رسمی گفتگوها تاکید کردند.
این پویایی دوگانه نشاندهنده یک واقعیت پیچیده در روابط دوجانبه است: تقابل در سطح ارزشهای سیاسی و همکاری پراگماتیک در حوزههای انرژی و ژئواکونومیک.
گسست پارلمانی؛ واکنش تند باکو به بیانیههای بروکسل
در اوایل ماه مه سال جاری میلادی (2026)، پارلمان جمهوری آذربایجان در اقدامی بیسابقه تمامی کانالهای همکاری خود با پارلمان اروپا را به حالت تعلیق درآورد. باکو علاوه بر پایان دادن به مشارکت خود در کمیته همکاریهای پارلمانی، روند خروج از مجمع پارلمانی «یورونست» را نیز کلید زد.
این تصمیم بلافاصله پس از آن اتخاذ شد که پارلمان اروپا در 30 آوریل 2026 قطعنامهای تحت عنوان «حمایت از تابآوری دموکراتیک در ارمنستان» تصویب کرد؛ متنی که بندهای مربوط به جمهوری آذربایجان در آن، از سوی باکو «مغرضانه» و به عنوان «مداخله آشکار در امور داخلی» ارزیابی شد.
همزمان، بحران مربوط به تایید اعتبار هیئت نمایندگی آذربایجان در مجمع پارلمانی شورای اروپا نیز کماکان لاینحل باقی مانده است. این مجمع در سال 2024 اعتبارنامه نمایندگان باکو را تایید نکرد و در سال 2025 نیز سازمانهای حقوق بشری خواستار تداوم این محدودیتها شدند.
در جدیدترین تحول، در مه 2026، کمیته این مجمع بار دیگر نسبت به آنچه «ساکت کردن صداهای منتقد در آذربایجان» نامید، ابراز نگرانی کرد. در چنین بستر تنشآلودی، ازسرگیری گفتگوهای دولتی میان باکو و اتحادیه اروپا در نگاه اول متناقض به نظر میرسد.
بازگشت به میز مذاکره؛ انرژی فراتر از هنجارهای دموکراتیک
چارچوب حقوقی حاکم بر روابط باکو و بروکسل همچنان موافقتنامه شراکت و همکاری مصوب سال 1999 است. تلاشها برای جایگزینی آن با یک توافقنامه جامع جدید از فوریه 2017 آغاز شد، اما طبق گزارش کمیسیون اروپا، پس از هفت دور گفتگو در بخش تجاری، این فرآیند از فوریه 2022 متوقف شد.
نقطه عطف این مسیر در آوریل 2025 رقم خورد؛ زمانی که «کایا کالاس»، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در سفر به باکو ازسرگیری این مذاکرات را اعلام کرد. به دنبال آن، یک دور گفتگوی فنی در آوریل 2026 در بروکسل برگزار شد و در ژوئن همان سال، فرآیند گفتگوها در باکو پیگیری شد که مصادف با سیامین سالگرد روابط دوجانبه بود.
اگرچه پارلمان اروپا به ابزاری برای «فشار، باجخواهی و مداخله» از نظر باکو تبدیل شده و نمایندگان اروپایی نیز تصمیم باکو را «بیاساس» میدانند، اما انگیزههای ژئوپلیتیک بروکسل برای تعامل با این کشور حوزه دریای خزر تضعیف نشده است.
اتحادیه اروپا بزرگترین شریک تجاری و سرمایهگذار خارجی اصلی در جمهوری آذربایجان است. باکو در سال 2025 بیش از 12.8 میلیارد متر مکعب گاز به اروپا صادر کرد. با توجه به بستهشدن چارچوبهای قانونی واردات گاز از روسیه توسط اتحادیه اروپا، تنوعبخشی به منابع انرژی برای غرب یک اولویت حیاتی محسوب میشود و آذربایجان نقشی کلیدی در این پازل دارد.
از همگرایی استراتژیک تا کریدور میانی
تحلیلگران و کارشناسان سیاسی معتقدند باکو در مواجهه با اروپا یک استراتژی دوگانه و متمایز را دنبال میکند.
«واسیف حسینوف»، مشاور ارشد مرکز تحلیل روابط بینالملل، معتقد است که اروپا با «صداهای متفاوتی» با آذربایجان سخن میگوید؛ از یک سو پارلمان اروپا قطعنامههای تندی صادر میکند و از سوی دیگر، کمیسیون اروپا و نهادهای اجرایی به دنبال گسترش همکاریها در زمینههای انرژی، حملونقل و ترانزیت هستند.
وی تاکید دارد که برای باکو دستاوردهای ملموس نظیر سرمایهگذاری و توسعه زیرساختها اهمیت بیشتری نسبت به ژستهای سیاسی دارد.
همچنین «فواد کریملی»، کارشناس مسائل سیاسی، در گفتگو با رسانهها تصریح کرده که اتحادیه اروپا دیگر به قفقاز جنوبی به عنوان یک منطقه پیرامونی نگاه نمیکند، بلکه آن را یک منطقه استراتژیک برای امنیت انرژی و مسیرهای تجاری میداند. این منافع علاوه بر خطوط لوله گاز، به «کریدور میانی» و سرمایهگذاری در حوزه انرژیهای پاک مربوط میشود.
در همین چاچوب، برخی پژوهشگران معتقدند روابط باکو و بروکسل از «واگرایی هنجاری به سمت همگرایی استراتژیک» تغییر جهت داده است؛ به این معنا که مسائل دموکراسی و حقوق بشر به یک موضوع تشریفاتی تبدیل شده و در سیاست عملی، انرژی و ثبات منطقهای وزن بیشتری پیدا کردهاند.
مدل انتخابی باکو در تعامل با بروکسل؛ مدیریت هوشمندانه منافع
پیشرفتهای به دست آمده در مذاکرات اخیر باکو نشان میدهد که جمهوری آذربایجان مایل به مدیریت گزینشی روابط خود با اتحادیه اروپا است و از منطق «همه یا هیچ» پیروی نمیکند.
باکو به فشارهای سیاسی نهادهای پارلمانی پاسخ سخت میدهد، اما در عین حال درهای تعامل با کمیسیون و شورای اروپا را در حوزههای تجاری و امنیتی باز نگه میدارد.
خود اتحادیه اروپا نیز مدل مشابهی را پیاده میکند؛ بازوی حقوقی و پارلمانی بر مسائل هنجاری تمرکز دارد، در حالی که بدنه اجرایی برای نهایی کردن توافقنامه چارچوب جدید تلاش میکند.
در حال حاضر حدود 90 درصد از متن پیشنویس اولویتهای مشارکت برای سالهای 2026-2030 مورد توافق قرار گرفته و اختلافات اصلی باقیمانده مربوط به مقررات تجاری است که از سال 2022 متوقف شده بود.
اگرچه خطوط ارتباطی با آمریکا بیشتر بر محورهای امنیتی و میانجیگری متمرکز است، اما مزیت خط ارتباطی با اتحادیه اروپا در قدرت زیرساختی، بازار و سرمایهگذاری آن از طریق پروژههایی چون «دروازه جهانی» نهفته است.
در نهایت، روابط باکو و بروکسل در میانمدت به صورت یک مدل دو سرعته پیش خواهد رفت: تداوم انتقادات سیاسی در کنار تعمیق همکاریهای استراتژیک.
انتهای پیام/