به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در میان آثار فراوان منتشر شده درباره واقعه غدیر و ولایت امیرالمومنان علی(ع) آثار سید مهدی شجاعی به دلیل فخامت زبانی نویسنده در نوع خود جالب توجه است.
شجاعی در سال های اخیر در چند کتاب خود به موضوع غذیر و امامت و ولایت علی(ع) اشاره کرده است. مهمترین کتاب او «تنها راه رستگاری» نام دارد که متن خطبه غدیر به همراه ترجمه و مقدمهای کوتاه به قلم نویسنده است که از سوی انتشارات نیستان منتشر شده است.
این کتاب دریچهای تازه به یکی از مهمترین رخدادهای تاریخ اسلام، یعنی واقعه غدیر و خطبه پیامبر اکرم(ص) در آن روز سرنوشتساز است. این کتاب با نگاهی ژرف و زبانی روان کوشیده است تا نه فقط مضمون خطبه را ترجمه کند، بلکه روح و فضای آن لحظه را نیز برای مخاطب امروزین بازآفرینی کند.
نویسنده، با وفاداری به معنا و در عین حال با بهرهگیری از بیانی ادبی و امروزی، سخنان پیامبر را به گونهای بازتاب داده که مخاطب بتواند عمق پیام را درک کرده و جایگاه تاریخی و الهی آن را دریابد.
شجاعی مقدمهای نسبتاً بلند بر این کتاب نوشته و در آن به پیشزمینه واقعه غدیر پرداخته و خواننده را به اهمیت این رخداد آگاه میسازد. در این مقدمه، سوالاتی بنیادین درباره نقش رهبری پس از پیامبر مطرح میشود؛ پرسشهایی که ذهن هر مومن دغدغهمندی را درگیر میکند. آیا پیامبر با توجه به جایگاه و مسئولیت بیمانند خود، امت را پس از خویش بیراهنما رها کرده است؟ این پرسش، ستون اصلی تأملات آغازین کتاب است.
در مقدمه، نویسنده نشان میدهد که حادثه غدیر پاسخی الهی به نیاز همیشگی بشر به هدایت است؛ واقعهای که نهتنها برای عصر پیامبر، بلکه برای تمام دورانها پیامی روشن دارد. او این خطبه را همچون منشوری معرفی میکند که نور حقیقت را در تمام جهات پراکنده میسازد و مسئولیت شناخت و پذیرش آن را بر دوش همه انسانها قرار میدهد. از این منظر، غدیر نهفقط یک اعلان سیاسی، بلکه یک تعیین سرنوشت معنوی است.
زمان وقوع خطبه، میان دو سفر بزرگ پیامبر است: سفر حج که واپسین مناسک ایشان بود، و سفری که به ابدیت انجامید. در این میان، نقطهای به نام غدیر، میان مکه و مدینه، محل ایستادن و سخن گفتن شد؛ جایی که پیامبر، با همراهی هزاران تن، کلامی را بر زبان آورد که تا همیشه تاریخ طنین خواهد داشت. انتخاب این مکان و زمان، خود حامل پیامی است؛ اینکه این سخنان نهتنها برای اهل حجاز، بلکه برای تمام نسلهای مسلمان، معنایی سرنوشتساز دارد.
در خطبهای که در این کتاب بازگو شده، پیامبر اکرم (ص) به روشنی از جانشینی امام علی (ع) سخن میگوید؛ نه با ایهام یا اشاره، بلکه با بیانی صریح، در جمعی انبوه و در شرایطی رسمی. این سخن نه توصیهای شخصی بلکه فرمانی الهی بود که باید به اطلاع همگان میرسید. این خطبه در روایات متعددی از راویان معتبر نقل شده و در این کتاب، این روایتها با دقت و انسجام گرد آمدهاند تا تصویری روشن و کامل از آن روز پدید آید.
سید مهدی شجاعی با انتخاب عنوان تنها راه رستگاری، پیام اصلی خطبه غدیر را برجسته کرده است: اینکه هدایت انسان بدون ولایت ممکن نیست، و اینکه استمرار پیام وحی در گرو پذیرش رهبری الهی پس از پیامبر است. این عنوان، نهفقط تلخیص محتوای خطبه است، بلکه نوعی هشدار و دعوت نیز در خود دارد. دعوت به بازگشت به حقیقت، و هشدار نسبت به گمکردن راه.
در بخش اصلی کتاب، ترجمه خطبه غدیر آورده شده است؛ خطبهای که در آن پیامبر اسلام با صراحت و روشنی، علی بن ابیطالب را بهعنوان وصی، جانشین و ولیامر پس از خود معرفی میکند. پیامبر در میان جمع عظیم حاجیان، پس از اتمام حج، دستور توقف در مکانی به نام غدیر را صادر میکند و در آنجا، مأموریت الهی خویش را به انجام میرساند. محتوای خطبه حاوی موضوعات بنیادینی چون توحید، نبوت، ولایت، احکام دینی، و آینده امت اسلامی است.
پیامبر در این خطبه، ضمن تأکید بر اصل یگانگی خدا و رسالت خویش، بارها از مردم میخواهد که شهادت دهند رسالت را بهدرستی ابلاغ کرده است. سپس با دستور مستقیم الهی، دست علی علیهالسلام را بالا میبرد و اعلام میکند که هر که من مولای او هستم، این علی نیز مولای اوست. این جمله مشهور که به حدیث غدیر شهرت یافته، نقطه اوج خطبه است و محور اصلی پیام آن را تشکیل میدهد.
در ادامه خطبه، پیامبر مردم را به تمسک به قرآن و اهلبیت فرا میخواند و هشدار میدهد که تنها راه نجات و رستگاری، پیروی از این دو منبع هدایت است. او به صورتهای مختلف، بر لزوم تبعیت از جانشینان برحق خود تأکید کرده و بار مسیولیت بر دوش حاضران گذاشته تا این پیام را به غایبان و نسلهای بعدی برسانند. پیامبر، غفلت از این پیام را نوعی خیانت به دین دانسته و آینده امت را در گرو پذیرش این ولایت معرفی میکند.
در پایان کتاب، نویسنده به نقل برخی از نسخههای روایی خطبه میپردازد، از جمله به روایات امام محمد باقر، زید بن ارقم و حذیفه بن یمان. این بخش نشان میدهد که خطبه غدیر نهفقط در منابع شیعه بلکه در منابع اهل سنت نیز نقل شده و اهمیت تاریخی آن مورد اتفاق است. کتاب تنها راه رستگاری در مجموع، تلاشی است برای بازشناسی یکی از مهمترین مقاطع تاریخ اسلام و تأملی ژرف در باب هدایت، مسیولیت، و سرنوشت انسان.
در بخشی از این کتاب می خوانیم: به چه کمال و سعادتی میرسید انسان اگر به فرمان خدا و رسولش گوش جان میسپرد و از شیطان بی صفت فریب نمیخورد و گندم را به ایمان مرجح نمیشمرد و از اقامت در بهشت ولایت، محروم نمیگشت و برخاکستر تباهی و ضلالت و مذلت نمینشست؟! پاسخ صریح و آشکار خداوند متعال به این سوال این است "اگر که مردم پس از ارتحال پیامبر سر میسپردند به ولایت علی، امیرالمومنین (ع) من درهای جهنم را میبستم و الی الابد بسته نگه میداشتم. "
یکی دیگر از کتاب های سیدمهدی شجاعی که با واقعه غدیر و ولایت حضرت امیر مرتبط است، کتاب «متقین» نام دارد که انتشارات نیستان هنر چاپ بیست و دوم آن را منتشر کرده اسیت.
متقین شرح خطبه متقین نهجالبلاغه است، خطبهای عظیم و عمیق که حضرت امیرالمؤمنین در پاسخ همام که گفت یا علی! صف لی المتقین (متقین را برایم توصیف کن)، فرمودند.
خطبه چنان عمیق و پرمعنا است که با اعتراف نویسنده مبنی بر ایجاز متن باز کتاب قریب چهارصد صفحه شده است. در این کتاب سیدمهدی شجاعی با استفاده از آیات قرآن و احادیث و روایات، به شرح و توضیح عبارت به عبارت خطبه میپردازد. در ذیل عبارت «ومشیهم التواضع» میخوانیم: این دریادلان بال بر زمین تواضع میسایند و در آسمان خضوع پرواز میکنند و از زلال چشمه خشوع مینوشند و در باران فروتنی غسل میکنند. تواضع را میوه درخت علم خویش می دانند و فروتنی را زکات خرمن متراکم شرف و فضیلت خود میشمرند. این بزرگمنشان همچنان که شیرینی عفو و گذشت را در زیر دندان قدرت خود مزمزه میکنند، حلاوت تواضع را بر بام رفعت خویش میچشند.
کتاب «آیین زندگی» دیگر اثر سید مهدی شجاعی در این زمینه است، آیین زندکی بازنویسی سید مهدی شجاعی از سفارشها، موعظهها و رهنمودهای امام علی(ع) به فرزندش امام حسن مجتبی علیه السلام است که پس از تیراژ 157 هزار نسخه در چاپ های قبل چاپ بیستم آن از سوی انتشارات نیستان هنر منتشر و به بازار کتاب عرضه شده است.
این کتاب بازنویسی و ترجمه شجاعی از وصایایی است که از سوی امیر المومنین علی (ع) پس از پایان جنگ صفین و بحبوحه تمامی ماجراهای منجر به پایان این جنگ، برای فرزندش نوشته شده است و از چند وجه متنی است عجیب و شگفتآور.
نخستین وجه از آن بدون شک به زمان و موقعیت نگارش این اثر باز میگردد. حضرت مولا درست در بحبوحه ماجرای پایان جنگ صفین و غوغای حکمیت. وجه دیگر آن که این یادداشتها را نه به صورت خصوصی و عرف وصیتنامهنویسی در روزگار خویش که به صورتی شفاف و عریان در برابر زمان و زمانه خویش و بدون اشاره به مشکلات جاری پیش روی خود و به صورتی غیر محرمانه نوشته است، که بدون شک نشان از اهمیت داشتن متن آن فراتر از یک وصیت نامه معمولی است.
اما کتاب «آیین زندگی» از منظر دیگر نیز قابل توجه است و آن بیان سید مهدی شجاعی در ترجمه عبارات متن اصلی کتاب است. ترجمهای که در آن میتوان به وضوح تأثیر پذیری و ارتباط عاطفی شجاعی با متن و در نتیجه حس برانگیزی حاصل کار او در جان مخاطب را دید. عبارات کوتاه و در عین حال آهنگین و در عین حال ساده به کار رفته توسط شجاعی در ترجمه این متن به همراه استفاده به جای آنها در کنار متن عربی به منظور ایجاد امکان مقایسه از مهمترین ویژگیهای کار شجاعی در این متن به شمار میرود.
با وجود اینکه هیچ مترجمی از جمله شجاعی به تصریح خود در مقدمهاش بر این اثر، نمیتواند مدعای ایجاد ترجمهای از کلام حضرت امیر (ع) را داشته باشد که به طور تام و تمام مفاهیم و اندیشه مد نظر ایشان را منتقل کرده باشد، اما حاصل کار شجاعی در این اثر مبدل به متنی شده است که به تعبیر او نمیتوان بخشی از آن را نسبت به سایر بخشها از اهمیت بیشتری برخوردار دانست. به عبارت دیگر متن این کتاب به صورت همگن و همسطح در تمامی بخشها و فرازهای نامه و اشارات آن ترجمه و تدوین شده است و به تعبیر مترجم میتوان زیر همه فرازهای آن را به عنوان بخش و فراز مهم خط کشید.
نکته آخر اینکه مترجم به منظور استفاده تمامی اقشار و گروههای اجتماعی از متن کتاب سعی کرده در کنار بیان ساده و روان ترجمه متن، کمترین میزان توضیح و تفسیر را بر متن کتاب وارد کند.
خطبه چنان عمیق و پرمعنا است که با اعتراف نویسنده مبنی بر ایجاز متن باز کتاب قریب چهارصد صفحه شده است. در این کتاب سیدمهدی شجاعی با استفاده از آیات قرآن و احادیث و روایات، به شرح و توضیح عبارت به عبارت خطبه میپردازد. در ذیل عبارت «ومشیهم التواضع» میخوانیم: این دریادلان بال بر زمینتواضع میسایند و در آسمان خضوع پرواز میکنند و از زلال چشمه خشوع مینوشند و در باران فروتنی غسل میکنند. تواضع را میوه درخت علم خویش میدانند و فروتنی را زکات خرمن متراکم شرف و فضیلت خود میشمرند. این بزرگمنشان همچنان که شیرینی عفو و گذشت را در زیر دندان قدرت خود مزمزه میکنند، حلاوت تواضع را بر بام رفعت خویش میچشند.
انتهای پیام/