به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سید ابوالحسن اصفهانی او را «پرچمدار دانش و ادب و قهرمان جنبش فکری اسلامی» دانست و مرحوم سیدجعفر شهیدی او را مصداق آیه شریفه «یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَلاَ یَخَافُونَ لَوْمَةَ لآئِمٍ» توصیف کرد. عبدالحسین امینی معروف به علامه امینی، مجتهد، نسخهشناس و پژوهشگری است که اگرچه عناوین متعددی در حوزه معارف اسلامی از ایشان به یادگار مانده، اما در نظر عامه مردم، عمدتاً با اثر گرانسنگ «الغدیر» شناخته میشود؛ مجموعهای که با هدف اثبات ولایت بلافصل علی بن ابیطالب(ع) بعد از پیامبر اسلام(ص) نوشته شد و تحسین علمای اهل سنت و تشیع را به همراه داشت. نویسنده در این کتاب به 110 تن از صحابه و 84 نفر از تابعین پیامبر که حدیث غدیر را روایت کردهاند اشاره میکند. آنگاه 360 تن از راویان حدیث غدیر از قرن دوم تا چهاردهم را برمیشمارد. در پایان هم اشعار شاعران مختلف را دربارهٔ این موضوع ذکر میکند.
نگارش این مجموعه ارزشمند در آن ایام که دسترسی به یک کتاب چندان کار آسانی نبود و رسیدن به منبع موثق گاه مدت زمان زیادی طول میکشید، چندان بر علامه آسان نگذشت. علامه امینی برای تدوین این کتاب به کتابخانههای کشورهای مختلف از جمله عراق، هندوستان، پاکستان، مغرب و مصر سفر کرد. ایشان خود در اینباره گفته است: من برای نوشتن الغدیر، 10 هزار کتاب را از بای بسم الله تا تای تمت خواندهام و به 100 هزار کتاب مراجعه مکرر داشتم.
با وجود آنکه شخصیت علامه امینی و کاری که ایشان انجام داد، حائز اهمیت است اما در سالهای گذشته کمتر اثری است که بخواهد از نظر هنری و ادبی، برای نسل جدید این مجاهدت مستمر را روایت کند. حجتالاسلام و المسلمین غلامرضا حیدری ابهری، نویسنده نامآشنای کودک و نوجوان، در کتاب «با غدیر و الغدیر» تلاش کرده در ساختاری جدید و در قالب مصاحبه با علامه امینی، به مهمترین پرسشها درباره واقعه غدیر، شخصیت امام(ع)، کتاب الغدیر و... را به نوجوان امروز توضیح دهد. خبرگزاری تسنیم به مناسبت فرارسیدن عید غدیر با این نویسنده به گفتوگو پرداخته است که در ادامه میخوانید:
*تسنیم: موضوعات مختلفی از زندگی و سیره امام علی(ع) وجود دارد که میتوان برای کودکان و نوجوانان مطرح کرد. اما شما در کتاب «با غدیر و الغدیر» تلاش کردید که از مسیری جدید و با تمرکز بر شخصیت علامه امینی و کتاب ارزشمند «الغدیر» موضوع غدیر را برای نوجوان امروز مطرح کند. یکی از ویژگیهای ممتاز کتاب، ساختاری است که برای این اثر در نظر گرفتهاید. ممنون میشوم برای شروع بفرمایید که چه شد از میان موضوعات متنوع، «الغدیر» و علامه امینی را انتخاب کردید و چطور به این ساختار رسیدید؟
موضوعات مختلفی در زمینه غدیر مطرح هست، از بحثهای کلامی گرفته تا شخصیت علامه امینی و حدیث غدیر و اهمیت آشنایی نوجوانان و جوانان با این موضوع. تلاش کردم در کتاب "با غدیر و الغدیر" این محورها را برای نوجوانان در قالب پرسش و پاسخ و مصاحبه با علامه امینی مطرح کنم تا مخاطب نوجوان و جوان به جای خواندن 10 کتاب با رویکردهای متفاوت، بتواند همه را در یک اثر مطالعه کند.
مصاحبه در این اثر با علامه امینی به عنوان شخصیتی است که دیدگاه مستدلی دارد و در موضوعات گوناگون، احتجاج میکند. کتاب تلاش دارد پراکندهگویی نکند و هرآنچه که به موضوع غدیر مرتبط است، مطرح کند.
*تسنیم: با توجه به اینکه ساختار کتاب جدید و جذاب هست، آیا بازخوردی از مخاطب نوجوان خود داشتهاید؟
من عموماً کار کودک میکنم، به دلیل مشغلههایی که در این زمینه داشتم، کمتر توانستم بازخوردها و واکنشها را بررسی کنم، اما تجربه خود من میگوید با توجه به اینکه کتاب در یک فضای مصاحبهای شکل گرفته و پاراگرافها طولانی نیست، میتواند راحتتر خوانده شود.
از سوی دیگر، یکی از موضوعاتی که در پایان این کتاب به آن پرداخته شده، بحث اهمیت طرح ماجرای غدیر برای زندگی امروز ماست؟ این موضوع برای بسیاری از خوانندگان جالب بود. در واقع تلاش داشتم پیوندی از ماجرای غدیر با زندگی امروز بزنم. گاه نوجوانان و جوانان سوال میپرسند که این واقعه، مانند همه وقایع تاریخی، مربوط به گذشته است، برای اکنون ما چه دارد؟ از این جهت صرفاً کتاب به واقعه غدیر توجه نکرده و اطلاعات متنوعی ارائه میدهد و میپرسد که اگر مسئله وحدت مهم است، چرا ماجرای غدیر مطرح میشود؟ یا این واقعه تنها مرتبط با شیعیان است یا کل جهان اسلام را شامل میشود؟ و... .
*تسنیم: تاکنون آثار متعددی درباره غدیر و امام علی(ع) نوشته شده است. کاری که مرحوم علامه امینی انجام دادند، چه فضای جدیدی در این مسیر گشود و از چه نظر حائز اهمیت است؟
گاه موضوع یک کتاب مهم است و گاه روش نویسنده. شما یک وقتی فرزند خود را به دندانپزشکی میبرید، یکبار کاری که پزشک برای اصلاح دندان در راستای سلامتی فرزند شما انجام میدهد، مهم است و گاه، روشی که انجام میدهد. اما درباره کتاب «الغدیر» باید گفت که این کتاب در فضای شمشیر کشیدن و آتش زدنها و فضای بکش بکشی که وهابیت به راه انداخته بود، نوشته شد. در این فضاست که علامه برهان میآورد و با استدلال صحبت میکند؛ بهطوری که خود اهل سنت نیز به آن واکنش مثبت نشان میدهد. کار ایشان در آن موقع این را مطرح کرد که تا کی میشود همدیگر را به کافر بودن متهم کرد؟ باید فضا را به سمت قلم و کتاب ببریم. ایشان به حیث روش فوقالعاده عمل کردند.
از سوی دیگر، موضوعی که پرداختند، موضوع مهمی بوده است. وقتی کتاب منتشر میشود، علمای اهل سنت تقریظ و تقدیر میفرستند. مرگ فضای علمی و استدلالی، یعنی ریشه دواندن داعش. دانش که کتار برود، داعش جایش را میگیرد. این موضوع منحصر به جامعه اسلامی نیست، در همه جوامع صدق میکند. بعضی مسئله وحدت را مطرح میکنند. یکبار به مرحوم شرفالدین، صاحب کتاب «المراجعات» گفتند که چرا در جامعه اسلامی اختلاف ایجاد کردید؟ حالا آن موقع چهار مکتب سیاسی و دو مکتب کلامی بود که هرکدامشان، هزاران انواع و اقسام داشتند. شیعه هم نباشد، این بحثها مطرح است. به تاریخ نگاه کنیم، درگیریهای خونینی که در نیشابور بین حنابله و شافعی رخ داده، نمونهای از این اختلافات و کنار گذاشتنهای استدلال است.
روش علامه امینی در کتاب «الغدیر» روش استدلالی برگرفته از قرآن است. ایشان در این مسیر پر زحمت جدی بود، این روش الآن باید با صدای بلند ترویج شود. ایشان در این اثر در واقع به موضوع ولایت و رهبری امت اسلام هم میپردازد. بعد از سید قطب تا ایران خودمان، در جریان بیداری اسلامی، موضوع رهبری جهان اسلام جدی میشود. میتوان به رهبری جهان اسلام فکر کرد اما از موضوع غدیر غافل بود؟
*تسنیم: به بازتابهایی که کتاب در جامعه اهل سنت داشت، اشاره فرمودید. در نگاه نخست، موضوع غدیر میتواند یک موضوع چالشی به نظر بیاید که موجب اختلاف مذاهب اسلامی باشد. علامه چطور به این موضوع پرداختند که در نهایت نه تنها شکافی بین جامعه اسلامی ایجاد نشد، که تقدیر اهل سنت را به همراه داشت و وحدت اسلامی را حفظ کرد؟
ایشان شاگرد امیر بود، خودش را شاگرد مکتب اهل بیت(ع) میدید؛ شاگردی که نهایت تلاش خود را برای استادش صرف میکند. علامه امینی محو در شخصیت امام علی(ع) بود. کسی که چنین ویژگیای داشت، میتواند اهل استدلال نباشد؟ فردی در میانه جنگ، از حضرت امیر(ع) درباره توحید میپرسد. دیگران بر او خرده میگیرند و انتقاد میکنند که الآن وقت پرسیدن نیست. امام(ع) میفرماید که ما داریم برای توحید میجنگیم، به فرمان خدا در این میدان حضور داریم، سپس برای فرد توضیح میدهند. حکمت نهجالبلاغه پر است از استدلال. به عنوان نمونه، ایشان میفرمایند که با دروغگو و یا ترسو مشورت نکن؛ سپس دلیل میآورند. آیا همین که بگویند با این افراد مشورت نکن، برای منِ شیعه حجت نیست؟ برای من کافی است، اما امام(ع) دلیل میآورند که دروغگو دور را نزدیک و نزدیک را دور جلوه میدهد... . اگر علامه اهل استدلال هست، به این دلیل است که جودش جذب امام(ع) است.
*تسنیم: شما خود اهل تحقیق و از اهالی حوزه هستید. به عنوان یک پژوهشگر، وقتی درباره زندگی و آثار علامه مطالعه میکردید، چه نکتهای از سبک زندگی و یا منش اخلاقی ایشان برای شما قابل تأمل بود؟
این نکته که وقتی کاری را آغاز میکند، چطور با آن همراه میشود. همین ویژگی ایشان است که در مسیر تحقیق که چندان آسان هم نبود در آن روزگار، درهای جدیدی پیش روی ایشان گشوده میشود. در خاطراتشان میگویند که مدتها بود که به دنبال یک کتاب میگشتند اما پیدا نمیکردند. ایشان پنجشنبهها به کربلا میرفتند، در یکی از این سفرها یکی از دوستان قدیمی را میبینند. این دوست به علامه میگوید که چند کتاب دارد که اگر بدردشان میخورد، آنها را بردارند. علامه میگوید وقتی در جعبه را باز کردند، دیدند همان کتابی که مدتها دنبالش بودند، روی جعبه قرار دارد. از این دست از خاطرات زیاد از ایشان نقل شده است.
الآن حمایتهای دولتی هست، حمایتهای تبلیغاتی هست و هزینههایی برای تألیف و پژوهش پرداخت میشود اما حال نداریم به کتابخانه آن سر شهر برویم و کتابی را مطالعه کنیم. ایشان در آن روزگار به هندوستان میرود تا از کتابخانههای آنجا استفاده کند. وقتی از ایشان میپرسند تا کی در کتابخانه هستند، میگوید تا صبح. ایشان «علو همت» داشت که به امام(ع) نزدیک میشود. این علو همت در کنار حرارت وجود امام(ع) است که به قلمش اعتبار میدهد. این ویژگیهاست که به کلمات علامه، اعتبار و قدرت میدهد. او چه روحی پشت صدای کلام امیرالمؤمنین(ع) دیده که تا پای جان در راهی که قرار گرفته، مستحکم ایستاده و قدم برمیدارد.
انتهای پیام/