به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجتالاسلام والمسلمین محمدحسن ربانی بیرجندی، استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان در نشست علمی «جریانشناسی فقهی سیاسی فقیهان شیعه در عصر غیبت (دوره متقدمان)» که به همت مدرسه فقاهت سلیمانیه برگزار شد، به واکاوی «تعامل فقیهان با قوه سلطه» از منظر فقهی و تاریخی پرداخت.
وی در تبیین مسأله و ضرورت آن، با اشاره به ناسازگاری ظاهری میان فتوا بر حرمت اعانه بر ظالم و سیره عملی فقها در همکاری با حاکمان وقت، این مسأله را یک معضل فقهی ریشهدار خواند و بر ضرورت بررسی روششناختی و تاریخی آن تأکید کرد.
پژوهشگر برتر حوزه علمیه مشهد درباره تعامل اصحاب ائمه با قوه ظلمه در دوران بنیامیه گفت: در دوره اموی، حضور شیعیان در دستگاه خلافت به صورت مأموریت از سوی امام گزارش نشده است. نمونههایی مانند نعمان بن بشیر (از صحابه پیامبر) و محمد بن شهاب زهری (از اصحاب امام سجاد علیهالسلام) از جمله کسانی هستند که در دولت اموی حضور داشتند، هرچند برخی رجالیان متأخر به دلیل همین همکاری، آنان را تضعیف کردهاند.
حجتالاسلام ربانی بیرجندی با اشاره به تعامل اصحاب ائمه با قوه ظلمه در دوران بنیعباس تصریح کرد: نخستین رگههای حضور مأموریتی شیعیان در دستگاه خلافت، به دوره عباسی بازمیگردد که علی بن یقطین به دستور مستقیم امام موسی بن جعفر علیهالسلام وارد دستگاه شد و حضرت سه بار برای او ضمانت بهشت فرمود. همچنین محمد بن اسماعیل بن بزیع فقیه و صندوقدار عباسیان، از ثقات مورد اعتماد بود. در مقابل، محمد بن ابی عمیر به دلیل ماهیت قضایی کارش، از پذیرش منصب رئیس قضات خودداری کرد.
وی پیرامون تعامل فقیهان در دوران غیبت تا قرن پنجم خاطرنشان کرد: در دوره غیبت صغری، خاندان نوبختی نفوذ بالایی در دستگاه خلافت داشتند. پس از آن، آل بویه به عنوان حاکمان شیعه دوازدهامامی به مدت 150 سال در بغداد قدرت را در دست گرفتند و نخستین بار مراسم عزاداری عاشورا و جشن غدیر را برپا کردند.
عضو هیأت علمی دفتر تبلیغات خراسان رضوی افزود: در این دوره، سید مرتضی با داشتن چهار منصب رسمی از خلافت عباسی (امیرالحاج، نقیب علویان، مرجع تقلید رسمی شیعیان و کتابخانهای با هشتاد هزار جلد کتاب که با حقوق دولتی اداره میشد)، رساله مستقلی در دفاع از جواز همکاری با قوه سلطه نوشت؛ با توجه به جمع میان فتوا به حرمت و سیره عملی، در این رساله، بهتر است این رساله موضوع یک پژوهش مستقل قرار گیرد.
حجتالاسلام ربانی بیرجندی با اشاره به اینکه سید مرتضی به دلیل دارا بودن هشتاد آبادی، هشتاد هزار کتاب، هشتاد سال عمر و هشتاد تألیف، به «ذو ثمانین» معروف است، بر ضرورت روششناسی تاریخی در فقه تأکید کرد و گفت: باید خاستگاه اولیه مسائل فقهی را پیدا کرد و دید هر مسأله چگونه و در چه بستر تاریخی تولید شده است.
خبرنگار: زهرا شریعتی
انتهای پیام/