به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، ارتباطات و فناوری اطلاعات در دنیای امروز دیگر تنها یک ابزار خدماتی نیستند، بلکه به مثابه سیستم عصبی تمدن مدرن، شریانهای حیاتی توسعه و پیشرفت جوامع را تشکیل میدهند. این بستر فناورانه با درهمشکستن مرزهای جغرافیایی و زمانی، امکان تبادل بیدرنگ دانش، فرهنگ و تجارت را فراهم آورده و به اصلیترین پیشران تحول در ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بدل شده است؛ بهگونهای که امروزه سطح دسترسی یک جامعه به زیرساختهای ارتباطی مدرن، معیاری مستقیم برای سنجش قدرت، رفاه عمومی و جایگاه آن کشور در نظم جهانی محسوب میشود.
در این میان، اینترنت به عنوان ستون فقرات عصر دیجیتال، از یک ابزار ساده به یک ضرورت اجتنابناپذیر و حق بنیادین شهروندی ارتقا یافته است؛ نیازی که همتراز با زیرساختهای حیاتی مانند آب و انرژی، بستر اصلی فعالیتهای آموزشی، شغلی و مراودات اجتماعی روزمره را شکل میدهد. دسترسی آزاد، پایدار و عادلانه به این شبکه، نه تنها موتور محرک اقتصاد دیجیتال و نوآوری است، بلکه کلید توانمندسازی آحاد جامعه برای مشارکت فعال در دنیای مدرن به شمار میرود.
با گسترش روزافزون نقش فناوری اطلاعات در ابعاد مختلف زندگی مردم و اقتصاد دیجیتال، ضرورت تبیین جایگاه نهادهای متولی این حوزه بیش از پیش احساس میشود. در همین راستا، گفتوگویی با «محمد غلامی مهرآبادی، مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات استان مرکزی» داشتیم تا ضمن تشریح ساختار سازمانی، جایگاه «حاکمیتی» این ادارهکل را در استان تبیین کنیم.
از این رو، صیانت از این بستر و تسهیل دسترسی همگانی به آن، وظیفهای راهبردی است که پیوندی ناگسستنی با عدالت اجتماعی و توسعه پایدار دارد. در راستای بررسی آخرین وضعیت توسعه عدالت ارتباطی و کاهش شکاف دیجیتال میان مناطق شهری و روستایی، خبرنگاران خبرگزاری تسنیم استان مرکزی در گفتوگویی تفصیلی با "محمد غلامی مهرآبادی، مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات استان مرکزی" به بررسی ابعاد مختلف این حوزه پرداختند که مشروح خبر به شرح زیر است:
تسنیم: برای شروع گفتوگو شاید بهتر باشد از اینجا آغاز کنیم که اساساً چرا به وجود ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات در استانها نیاز است و این جایگاه چه زمانی شکل گرفت؟
غلامی مهرآبادی: خدمت مخاطبان شریف، فرهیخته و پیگیر خبرگزاری وزین و پرمخاطب تسنیم عرض سلام دارم و بسیار خوشحالم که این فرصت فراهم شد تا از طریق این رسانه اثرگذار با مردم عزیز و مسئولان محترم هماستانی گفتگو کنم. حقیقت این است که در همین مدت که توفیق خدمت در این جایگاه را در استان مرکزی پیدا کردهام، به یک خلاء و نیاز جدی پی بردم؛ متاسفانه احساس کردم که نه تنها عموم مردم عزیز، بلکه حتی بسیاری از مسئولان و مدیران ما در سطح حاکمیتی و دستگاههای اجرایی استان، شناخت دقیق و تفکیکشدهای از جایگاه، ساختار و وظایف حاکمیتی ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات ندارند.
به همین دلیل، پیش از ورود به هر مبحث تخصصی، تبیین و معرفی این جایگاه حاکمیتی را یک ضرورت فوری دانستم تا همه دلسوزان و ذینفعان بدانند این ادارهکل با چه ظرفیتها و اختیاراتی میتواند به توسعه استان کمک کند. برای پاسخ به این سوال باید به سال 1388 بازگردیم.
در آن سال، شرکت مخابرات ایران به بخش خصوصی واگذار شد و به عنوان یک اپراتور در بازار شروع به فعالیت کرد. با این اتفاق، عملاً وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دفاتر اجرایی و تابعهای که نمایندگی مستقیم حاکمیت را بر عهده داشتند، از دست داد.
پس از آن، برای اینکه وزارت ارتباطات بتواند همچنان نقش سیاستگذاری و نظارتی خود را در استانها حفظ کند، ضرورت ایجاد ساختاری جدید احساس شد. بدین ترتیب، 31 ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات در سراسر کشور تشکیل شدند تا به عنوان نماینده تامالاختیار وزارت ارتباطات و ستاد مرکزی، در استانها فعالیت کنند، بنابراین، ما امروز عالیترین جایگاه حاکمیتی در حوزه ICT کشور در سطح استانها هستیم.
تسنیم: این جایگاه حاکمیتی شامل چه بخشهایی میشود و چه سازمانهایی ذیل مدیریت شما فعالیت میکنند؟
غلامی مهرآبادی: ما در وزارت ارتباطات مجموعهای از سازمانها و شرکتهای تابعه دولتی داریم که مستقیم با ما در ارتباط هستند. برای روشن شدن موضوع، این ساختار به شرکتهای تابعه حاکمیتی و اپراتورهای دارای پروانه از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی تقسیم میشوند.
برخی از شرکتهای تابعه حاکمیتی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات سازمانهایی هستند که به صورت مستقیم در استان نمایندگی دارند، از جمله شرکت ارتباطات زیرساخت که در استانها با عنوان مدیریت ارتباطات زیرساخت فعال است، پست بانک ایران که از طریق مدیریت شعب استان فعالیت میکند و شرکت ملی پست ایران که با عنوان ادارهکل پست استان شناخته میشود.
همچنین بخش رگولاتوری در حاکمیت ارتباطی، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی است و سیاست این سازمان به گونهای است که کشور را به صورت منطقهای اداره میکند. استان مرکزی در حوزه منطقه مرکزی قرار دارد که دفتر آن در اصفهان مستقر است و ما هماهنگیهای لازم را با این مجموعه انجام میدهیم.
همچنین سایر سازمانهای زیرمجموعه وزارت شامل «پارک فاوا» ، «سازمان فناوری اطلاعات» ، «پژوهشگاه فاوا»، «سازمان فضایی ایران» و «پژوهشگاه فضایی ایران» هستند که شعبه استانی ندارند، اما تکالیف و وظایف آنها در استانها مستقیماً توسط ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات راهبری و پیگیری میشود.
تسنیم: نقش شما در قبال شرکتهای مخابراتی، همراه اول، ایرانسل و سایر اپراتورها چیست؟ آیا آنها هم زیرمجموعه شما هستند؟
غلامی مهرآبادی: این نکته بسیار مهمی است. باید تفکیک قائل شد؛ اپراتورها (مانند شرکتهای مخابرات ایران، ارتباطات سیار ایران (همراه اول)، ایرانسل، آسیاتک، شاتل، رایتل و اپراتورهای پستی) شرکتهایی هستند که از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی پروانه فعالیت دریافت کردهاند. آنها بازوی اجرایی و خدماتی هستند.
اما جایگاه ما در ادارهکل، جایگاه حاکمیت و نظارت است. ما بر عملکرد آنها، کیفیت سرویسدهی، رعایت ضوابط قانونی و پاسخگویی به مردم نظارت عالیه داریم. ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات استان، عالیترین مقام حاکمیتی و نظارتی وزارت ارتباطات در استان است.
ما وظیفه داریم سیاستهای وزارتخانه را در استان پیادهسازی کنیم، هماهنگیهای لازم بیندستگاهی را انجام دهیم و با نظارت دقیق بر فعالیت اپراتورها و شرکتهای تابعه، اطمینان حاصل کنیم که مردم از خدمات ارتباطی باکیفیت و مطابق با استانداردهای کشور بهرهمند میشوند. در واقع ما پل ارتباطی میان نیازهای استان و سیاستگذاریهای کلان وزارت ارتباطات هستیم.
ضریب نفوذ تلفن ثابت در استان مرکزی 39 درصد است
تسنیم: با توجه به اینکه یکی از دغدغهها و مطالبات همیشگی مردم و رسانهها، وضعیت دسترسی روستاییان به اینترنت باکیفیت و پایدار است. در حال حاضر وضعیت توسعه اینترنت در روستاهای استان مرکزی چگونه ارزیابی میشود و برای روستاهایی که همچنان فاقد ارتباط مطلوب هستند چه برنامهای دارید؟
غلامی مهرآبادی: برای ارائه تصویری دقیق از وضعیت ارتباطات روستایی، ابتدا لازم است یک آمار کلی از شرایط ارتباطی کل استان ارائه دهم تا مبنای تحلیل ما روشنتر شود. خوشبختانه به فضل الهی و همت همکاران، استان مرکزی جزو استانهای برخوردار کشور در حوزه زیرساختهای ارتباطی اعم از ثابت و سیار و همچنین اینترنت پرسرعت است و شرایط ما از میانگین کشوری به مراتب مطلوبتر است.
در حوزه ضریب نفوذ تلفن ثابت، در حالی که میانگین کشوری رقم 31.7 درصد را نشان میدهد، این شاخص در استان مرکزی در حدود 39 درصد قرار دارد. در حوزه ضریب نفوذ تلفن همراه نیز در شرایطی که میانگین کشور حدود 194 درصد است، ضریب نفوذ استان مرکزی از مرز 198 درصد عبور کرده است. این برتری شاخصها عینا در حوزه اینترنت پرسرعت ثابت و سیار و به تبع آن در حوزه ارتباطات روستایی نیز وجود دارد و ما همواره جلوتر از میانگینهای کشوری حرکت کردهایم.
تسنیم: با توجه به تکالیف قانونی تعیینشده در اسناد بالادستی، چه اهدافی برای اتصال روستاها به شبکه ملی اطلاعات تعریف شده است و استان مرکزی در این مسیر چه جایگاهی دارد؟
غلامی مهرآبادی: بر اساس تکالیف صریح قانون برنامه هفتم توسعه کشور، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مکلف است تا پایان این برنامه یعنی پایان سال 1407، تمامی روستاهای بالای 20 خانوار کشور را به شبکه ملی اطلاعات متصل کرده و دسترسی آنها را به اینترنت پرسرعت فراهم کند. ما در استان مرکزی با تلاشهای جهادی توانستهایم فراتر از برنامهریزیهای معمول حرکت کنیم.
با افتتاحهای ارزشمندی که اخیراً به مناسبت روز جهانی ارتباطات در بیست و هفتم اردیبهشتماه داشتیم، شاخص دسترسی روستاهای بالای 20 خانوار استان به اینترنت نسل سوم و چهارم و شبکه ملی اطلاعات به حدود 94 درصد رسیده است که این رقم نیز بالاتر از میانگین کشوری است.
تسنیم: در کنار آمارهای امیدوارکننده پوشش 94 درصدی، یک گلایه جدی و همیشگی از سوی روستاییان وجود دارد؛ بسیاری معتقدند که صرف داشتن پوشش روی کاغذ کافی نیست، چرا که در عمل، سیگنال اینترنت در بسیاری از نقاط روستایی به شدت ضعیف است، به طوری که برای باز کردن یک صفحه یا انجام کار ضروری، کاربر مجبور است به یک نقطه مرتفع یا خاص در روستا برود. برای حل این مشکل افت کیفیت و آنتندهی ضعیف چه برنامهای دارید؟
غلامیمهرآبادی: این فرمایش شما کاملاً درست و دغدغهای بجا است و ما خودمان نیز به این موضوع واقف هستیم و آن را قبول داریم. برای تبیین این مسئله باید دو بعد فنی و ساختاری را باز کنیم. نخستین مسئله، سیاست عدالت ارتباطی در دولت جدید است. با توجه به اینکه استان مرکزی با پوشش 94 درصدی جزو استانهای برخوردار کشور محسوب میشود و میانگین برخی استانها بسیار پایینتر است، وزارت ارتباطات تمرکز خود را بر تخصیص تجهیزات به مناطق محرومتر گذاشته است.
از طرفی، بخش عمده تجهیزات مخابراتی و ارتباطی، فناوریهای نوین و وارداتی هستند که واردات آنها به دلیل محدودیتهای ارزی و فشارهای ناشی از تحریمها با چالشهایی همراه است. با این حال، ما در استان مرکزی منفعل نبودهایم و تلاش میکنیم برای تکتک روستاهایمان ابلاغیههای لازم را دریافت کنیم.
یکی از اقدامات جدی ما برای حل واقعی این مشکلات، پایش مستمر و میدانی وضعیت شبکه است. همکاران فنی ما در ادارهکل، به صورت مداوم وضعیت اینترنت روستاها را رصد میکنند. به عنوان نمونه، همکاران من در طول سال 1404 بیش از دو هزار کیلومتر از جادههای مواصلاتی استان و همچنین بیش از 210 روستا را به صورت حضوری و میدانی با دستگاههای سنجش تخصصی مورد پایش قرار دادند که به این فرآیند تخصصی اصطلاحاً درایو تست میگویند تا کیفیت واقعی اینترنت در لایه مصرفکننده سنجیده شود.
در خصوص ریشه فنی این آنتندهی ضعیف باید بگویم که طبق قانون برنامه هفتم توسعه، ما مکلف هستیم دسترسی به خدمات نسل سوم و چهارم را حداقل از طریق یک اپراتور (همراه اول یا ایرانسل) به روستا برسانیم. گاهی یک روستا در آمارهای رسمی ما به عنوان روستای برخوردار ثبت شده است، اما بررسی میدانی همکاران ما نشان میدهد که این پوشش به صورت اقماری است؛ یعنی روستا خودش سایت مخابراتی مستقل ندارد و سیگنال ضعیفی را از سایت روستای همجوار دریافت میکند که باعث میشود اینترنت فقط در نقاط خاصی از روستا قابل استفاده باشد.
پس از شناسایی این نقاط طی پایشهای میدانی، ما این روستاها را به عنوان نقاط نیازمند ارتباطات مطلوبتر به وزارت ارتباطات گزارش میدهیم. در مرحله بعد، وزارتخانه با سنجش بضاعت و تجهیزات موجود در کشور، به اپراتور مربوطه ابلاغ میکند که اقدام لازم را انجام دهد. این اقدام بسته به شرایط فنی، یا ارتقای فناوری سایتِ مادر در روستای همجوار برای تقویت سیگنال خواهد بود، یا اینکه در صورت نیاز، ابلاغیه احداث یک سایت مخابراتی کاملاً جدید و مستقل در داخل خود آن روستا صادر میشود تا مشکل آنتندهی برای همیشه برطرف گردد.
تسنیم: پیشتر برخی شرکتهای پیمانکاری مسئولیت ارائه خدمات در برخی روستاهای استان را بر عهده داشتند که گلایههایی از ضعف خدمات پس از فروش و کیفیت پایین اینترنت آنها مطرح بوده است. روال فعلی چگونه است و چه نظارتی بر این مجموعهها دارید؟
غلامیمهرآبادی: باید اشاره کنم که در دولت چهاردهم، سیاست کلی بر اصلاح ساختار ارائه سرویس در مناطق روستایی متمرکز شده است. با توجه به اینکه شرکتهای پیمانکاری مانند مجموعه یادشده در حال حاضر شرایط مطلوبی برای ارتقای سرویس ندارند و صرفاً به نگهداری محدود سایتهای احداثشده میپردازند. ما در ادارهکل ارتباطات تصمیمگیری جدی برای تغییر این وضعیت اتخاذ کردهایم.
در واقع، تمام روستاهایی که صرفاً از طریق این پیمانکاران سرویس میگرفتند، از نظر ما در زمره روستاهای فاقد ارتباط مطلوب شناسایی شدهاند. برنامه ما این است که طبق تکالیف قانونی و در راستای عدالت ارتباطی، این روستاها را به زیرساختهای پایدار اپراتورهای اصلی کشور یعنی همراه اول و ایرانسل منتقل کنیم. این یک چرخش استراتژیک برای تضمین کیفیت شبکه در مناطق روستایی است.
حفظ پایداری کامل زیرساختهای حیاتی استان مرکزی
تسنیم: در ایام بحرانی که به عنوان جنگ رمضان از آن یاد میشود، پایداری شبکه در استان مرکزی با چه چالشهایی روبرو بود و شما چگونه این مدیریت بحران را راهبری کردید؟
غلامیمهرآبادی: در آن ایام، مجموعه ارتباطات استان به مثابه یک شبکه خدماتی بدون تعطیلی عمل کرد. ما مدیریت بحران و پایداری خدمات را در چهار محور اصلی دستهبندی و اجرا کردیم تا هیچ وقفهای در ارائه سرویس ایجاد نشود. محور نخست، نیروی انسانی بود که با تشکیل تیمهای واکنش سریع و شیفتبندیهای پدافندی، تلاش کردیم خدمات شبکه به هیچ عنوان متوقف نشود.
این استمرار شامل شرکت پست و اپراتورهای مخابرات ، همراه اول و ایرانسل نیز میشد. محور دوم، امنیت سایبری بود که علاوه بر بهرهگیری از متخصصان داخلی ادارهکل و همکاری نزدیک با مرکز افتای ریاست جمهوری، ارزیابیهای امنیتی مستمری را از دستگاههای اجرایی استان به عمل آوردیم. محور سوم، پایش و نظارت بود که در آن بازدیدها و رصد لحظهای عملکرد اپراتورها در دستور کار قرار داشت تا کیفیت سرویسدهی تضمین شود و محور چهارم نیز حمایت از کسبوکارها بود.
با توجه به محدودیتهای دسترسی به اینترنت بینالملل در آن شرایط، تمام توان خود را به کار بستیم تا کسبوکارهای حوزه فاوا (از طریق نظام صنفی رایانهای) و همچنین صنایع بزرگ استان که شریانهای اقتصادی منطقه هستند(از طریق اتاق بازرگانی)، بتوانند دسترسیهای ضروری خود را بازیابی کرده و فعالیتهای اقتصادی خود را به صورت حداقلی حفظ کنند. تلاش ما در آن بازه زمانی، حفظ پایداری کامل زیرساختهای حیاتی استان بود.
تسنیم: تعاملات ادارهکل با شرکتهای بخش خصوصی، بهویژه شرکتهای حوزه داده و فناوری اطلاعات چگونه است؟ در استانهایی نظیر اصفهان شاهد حمایتهای گستردهای در قالب پارکهای فاوا بودهایم؛ وضعیت استان مرکزی در این زمینه چطور ارزیابی میشود؟
غلامیمهرآبادی: پیش از هر چیز باید تأکید کنم که سیاست قطعی وزارت ارتباطات و بنده در استان، بر این اصل استوار است که توسعه در این بخش محقق نخواهد شد مگر با مشارکت فعال بخش خصوصی. اساساً توسعه اقتصاد دیجیتال یعنی بسترسازی حاکمیت برای فعالیت اقتصادی بخش خصوصی.
ما معتقدیم این فعالان غیردولتی هستند که باید نبض بازار را در دست بگیرند و ما وظیفه پشتیبانی و مانعزدایی داریم. در استان مرکزی، تعاملات بسیار نزدیکی با سازمان نظام صنفی رایانهای داریم. اگرچه ممکن است بضاعت تعدادی و حجم شرکتهای ما با استانهایی مثل تهران، اصفهان، خراسان رضوی یا آذربایجان شرقی برابری نکند، اما از نظر کیفیت و عمق حمایتها، گامهای بلندی برداشتهایم.
در سال 1404، ما تقریباً 100 درصد منابع حمایتی اختصاص یافته به بخش خصوصی را به شرکتهای فعال استان پرداخت کردیم. این تسهیلات که تحت عنوان «تسهیلات بند الف تبصره 18 (تسهیلات اشتغالزایی)» ارائه شد، نهتنها به حفظ اشتغال موجود کمک کرد، بلکه منجر به ایجاد فرصتهای شغلی جدید در حوزه ICT استان شد.
تسنیم: برای امسال چه برنامهای جهت تقویت بنیه مالی شرکتهای فناور دارید؟ گویا خبرهای خوشی در حوزه افزایش بودجههای حمایتی در راه است؟
غلامیمهرآبادی: بله، دقیقاً همینطور است. در سال 1405 نیز همان سیاست حمایتی را با جدیت بیشتر دنبال میکنیم. خوشبختانه با وجود اینکه زمان کوتاهی از آغاز سال و ابلاغ منابع گذشته، ما توانستهایم بودجه خود را به شرکتهای واجد شرایط اختصاص دهیم. یک خبر بسیار امیدوارکننده برای شرکتهای استانی دارم؛ به واسطه تعامل بسیار مثبت و نگاه تخصصی که در مجموعه استانداری مرکزی، شخص استاندار و بهویژه معاون اقتصادی ایشان، آقای دکتر آقاعلیخانی به حوزه فاوا دارند، توانستهایم ظرفیتهای حمایتی را به شکل چشمگیری افزایش دهیم.
دکتر آقاعلیخانی اشراف کاملی بر حوزه فناوری اطلاعات دارند و به همین واسطه، حمایتی فراتر از سقفهای معمول از ما انجام دادند، برای اینکه تصویر روشنی ارائه دهم، به اعداد و ارقام اشاره میکنم: بودجه تکلیفی ما که از سوی دولت برای ایجاد اشتغال در حوزه فاوا ابلاغ شده بود، حدود 9.5 میلیارد تومان (95 میلیارد ریال) بود.
اما با تعاملات سازندهای که با معاونت اقتصادی استانداری داشتیم و با نگاه ویژه ایشان به توسعه اشتغال دانشبنیان، موفق شدیم علاوه بر منابع تکلیفی ، اعتبار بیش از 27 میلیارد تومان نیز منابع حمایتی دیگر دریافت کنیم یعنی با لطف مقامات ارشد استان، بودجه حمایتی ما برای شرکتهای فناور حوزه فاوا به 4 برابر سقف ابلاغی افزایش یافته است. در حال حاضر تمام تلاش ما بر این است که در سال 1405 این منابع را بهطور کامل جذب و به شرکتهای فعال و توانمند استان پرداخت کنیم تا شاهد جهشی در اکوسیستم فناوری استان باشیم.
تسنیم: در راستای تقویت زیرساختهای دیجیتال استان، ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات چه طرحهای توسعهای در دستور کار دارد و برای سال 1405 چه بودجهای برای این موضوعات در نظر گرفته شده است؟
غلامیمهرآبادی: برای پاسخ دقیق به این سوال، ابتدا باید یک نکته کلیدی را روشن کنم که مربوط به ساختار سازمانی ماست. ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات در استانها، به عنوان بازوی حاکمیتی وزارت ارتباطات فعالیت میکند؛ به این معنا که ما دستگاه اجرایی و عملیاتی نیستیم که برای ساختوسازهای مخابراتی بودجه مستقل داشته باشیم.
ما در واقع نماینده حاکمیت هستیم که با نظارت دقیق بر عملکرد شرکتهای زیرمجموعه و اپراتورهای بخش خصوصی، مسیر را برای تحقق اهداف کلان اقتصاد دیجیتال هموار میکنیم. در واقع، بودجههای توسعهای در اختیار اپراتورها و شرکتهای تابعه است و نقش ما، راهبری، نظارت مستمر و تضمین تحقق تکالیف آنها در استان است.
ما در این مسیر بر چندین طرح کلان ملی نظارت داریم که دو مورد از مهمترین آنها عبارتند از: طرح خدمات اجباری ارتباطی است، این طرح مربوط به اتصال روستاهای فاقد ارتباط به شبکه ملی اطلاعات است. فرآیند ما در این بخش دقیق و مستمر است: همکاران ما دائماً در نقاط مختلف استان در حال پایش وضعیت ارتباطی روستاها هستند.
پس از شناسایی روستاهای فاقد پوشش مطلوب، گزارش را به وزارتخانه اعلام میکنیم. وزارتخانه پس از بررسی، تکالیف مشخصی را (به عنوان مثال، اتصال 20 یا 25 روستا در استان مرکزی) به اپراتورهایی مانند همراه اول یا ایرانسل ابلاغ میکند. نقش اصلی ما در اینجا، کنترل پروژه و نظارت بر اپراتور است تا دقیقاً همان عددی که ابلاغ شده، با کیفیت استاندارد محقق شود. همچنین دیگر کلان پروژه حوزه فاوا ، طرح توسعه فیبر نوری است که این پروژه یکی از بزرگترین پروژههای زیرساختی کشور برای ارائه اینترنت پرسرعت بر بستر فیبر نوری به خانوارها و کسبوکارها است. برای هر سال (1404، 1405 و 1406) تکالیف مشخصی از سوی وزارتخانه به اپراتورها ابلاغ شده است.
ما به طور دائم جلسات کنترل پروژه را با اپراتورها برگزار میکنیم تا مطمئن شویم آنها طبق برنامه زمانبندی پیش میروند و سهمیه پوشش خانوارها در استان مرکزی عقب نمیماند، بنابراین، اگرچه ادارهکل بودجه مستقلی برای احداث سایت یا فیبرکشی ندارد، اما قدرت حاکمیتی ما در نظارت، پایش میدانی و برگزاری جلسات مستمر کنترل پروژه، موتور محرکِ اپراتورها برای اجرای تعهداتشان است. ما با دقت و بدون وقفه بر عملکرد آنها نظارت داریم تا اهداف ملی توسعه ارتباطات در استان مرکزی به بهترین شکل محقق شود.
تسنیم: با توجه به اهمیت روزافزون امنیت فضای مجازی، ادارهکل ارتباطات استان چه اقداماتی در راستای ارزیابی امنیت شبکه دستگاههای اجرایی انجام داده است؟
غلامیمهرآبادی: موضوع امنیت سایبری یکی از حیاتیترین بخشهای ماموریتی ماست. برای تبیین این موضوع باید ابتدا ساختار نظارتی کشور را شفاف کنم؛ دستگاههای اجرایی به دو دسته زیرساختی و حساس و غیرزیرساختی تقسیم میشوند. ارزیابی امنیتی دستگاههای زیرساختی و حساس، به دلیل سطح بالای اهمیت، مستقیماً توسط نهادهای حاکمیتی مرتبط با ریاستجمهوری یعنی افتا و شعب استانی آنها انجام میشود اما تکلیفی که مستقیماً بر عهده ادارهکل ارتباطات و فناوری اطلاعات قرار دارد، ارزیابی امنیتی 103 دستگاه غیرزیرساختی در سطح استان مرکزی است.
ما برای اجرای این مسئولیت حساس، از ظرفیتهای علمی و تخصصی بومی استفاده کردهایم. در این راستا، با همکاری متخصصان تراز اول «مرکز آپا» مستقر در دانشگاه اراک و تیمی از کارشناسان فنی ادارهکل، فرآیند حضور در سازمانها و پایش امنیت شبکه آنها را دنبال میکنیم.
تسنیم: در حال حاضر وضعیت پیشرفت این ارزیابیها چگونه است و آیا طبق برنامهریزی پیش رفتهاید؟
غلامیمهرآبادی: تا به امروز، از مجموع 103 دستگاه شناساییشده، ارزیابی امنیتی 74 دستگاه به طور کامل انجام شده است. واقعیت این است که برنامهریزی ما بر این بود که تا پایان سال 1404 به پوشش 100 درصدی برسیم و تمامی دستگاهها را ارزیابی کنیم؛ اما از نهم اسفندماه با آغاز شرایط خاص جنگ رمضان، با چالشهای پیشبینینشدهای روبرو شدیم.
حوزه امنیت بسیار حساس است و در شرایط بحرانی یا جنگ، دستگاههای اجرایی به دلیل حساسیتهای حفاظتی و ملاحظات امنیتی، محدودیتهایی برای ورود تیمهای ارزیاب خارجی ایجاد میکنند که البته این یک حق طبیعی و منطقی برای آنهاست، همین موضوع باعث شد روند حضور تیمهای ما در برخی دستگاهها با کندی مواجه شود.
با این حال، با بهبود شرایط و برنامهریزی مجدد، تمام توان خود را به کار بستهایم تا باقیمانده ارزیابیها را با سرعت دنبال کنیم. نوید میدهم که انشاءالله تا پایان خردادماه 1405، ارزیابی امنیتی تمامی 103 دستگاه غیرزیرساختی استان به پایان رسیده و این پایش به 100 درصد برسد.
اعتقاد داریم اقتصاد دیجیتال در استان مرکزی باید به کمک صنایع بزرگ استان بیاید
تسنیم: استان مرکزی به عنوان یکی از قطبهای صنعتی کشور شناخته میشود. با توجه به این ظرفیت بزرگ، در حوزه «اقتصاد دیجیتال» چه اقدامات عملیاتی انجام شده و برای تسهیل فعالیتها در این بخش چه گامهایی برداشتهاید؟
غلامیمهرآبادی: واقعیت این است که استان مرکزی جزو چهار استان بزرگ صنعتی کشور است، اما ساختار صنعتی ما عمدتاً بر پایه «صنایع سخت و سنگین» شکل گرفته است. از زمان آغاز مسئولیت بنده در ادارهکل از شهریورماه سال گذشته، یکی از برنامههای راهبردی و اولویتدار ما، توسعه و رسوخ «اقتصاد دیجیتال» در بدنه این صنایع بوده است.
ما اعتقاد داریم اقتصاد دیجیتال در استان مرکزی زمانی معنای واقعی و بومی به خود میگیرد که بتواند به کمک صنایع بزرگ استان بیاید. به همین منظور، محور اصلی فعالیت خود را بر هوشمندسازی صنایع قرار دادهایم. در این مسیر، جلسات متعددی را با ارکان صنعتی و فناورانه استان برگزار کردیم تا بتوانیم حلقه مفقوده میان این دو بخش را ترمیم کنیم.
تسنیم: برای اجرای این فرآیند هوشمندسازی، آیا از ظرفیت شرکتهای داخل استان استفاده میکنید یا به سراغ توانمندیهای ملی رفتهاید؟
غلامیمهرآبادی: اولویت نخست و قطعی ما، بهرهگیری از بضاعت و پتانسیل شرکتهای بومی و فعال در خود استان مرکزی است. خوشبختانه ما شرکتهای فناور بسیار خوبی را در سطح استان شناسایی کردهایم که انگیزه و توان فنی بالایی دارند و برای پای کار آمدن اعلام آمادگی کردهاند. تمام تلاش ما این است که چرخ اقتصاد دیجیتال استان را در وهله اول با توان همین فعالان بومی به حرکت درآوریم. اما در کنار آن، با توجه به سالها فعالیت و ارتباطات کاری بنده در سطوح ستادی وزارتخانه، شناخت بسیار خوبی از شرکتهای بزرگ و فعال در سطح ملی و کشوری دارم.
بنابراین سیاست ما یک رویکرد تلفیقی است؛ به این صورت که ضمن تمرکز بر توان داخلی استان، نیمنگاهی هم به ظرفیتهای شرکتهای بزرگ ملی حوزه اقتصاد دیجیتال داریم تا در صورت نیاز، از تجربیات و سرمایهگذاری آنها برای شتابدهی به پروژههای بزرگ استان استفاده کنیم.
تسنیم: هوشمندسازی صنایع سنگین مشخصاً چه ارزش افزودهای برای بخش تولید و صنعت استان مرکزی به همراه خواهد داشت؟
غلامیمهرآبادی: ورود فناوری و هوشمندسازی به صنایع سخت، به طور مستقیم بر روی شاخص حیاتی بهرهوری اثرگذار است. ما این ارتقای بهرهوری را در سه حوزه کلیدی دنبال میکنیم: بهرهوری در حوزه انرژی:که امروز یکی از بزرگترین چالشهای صنایع بزرگ و ناترازیهای کشور است و هوشمندسازی مصرف را به شدت بهینهسازی میکند. بهرهوری در حوزه منابع انسانی:با بهینهسازی فرآیندهای مدیریتی و کاهش خطاهای انسانی و بهرهوری در حوزه فعالیتها و فرآیندهای تولید که به کاهش هزینههای تمامشده و افزایش کیفیت محصول نهایی منجر میشود.
مطمئن هستیم با همافزایی شکلگرفته میان بخش صنعت، شرکتهای فناور بومی و حمایتهای حاکمیتی ادارهکل، پتانسیلهای بالقوه استان مرکزی در حوزه اقتصاد دیجیتال به فعلیت خواهد رسید و الگوی موفقی از هوشمندسازی صنایع در کشور ارائه خواهیم داد.
تسنیم: پروژه فیبر نوری به عنوان "شاهراه ارتباطی" آینده شناخته میشود. وضعیت اجرای این پروژه در سطح استان، بهویژه در اراک و شهرهای بزرگ و همچنین وضعیت اتصال مراکز مهمی مثل مدارس و شهرکهای صنعتی به چه صورت است؟
غلامیمهرآبادی: پروژه فیبر نوری در استان مرکزی با شتاب خوبی در حال پیشروی است. در حال حاضر، از مجموع بیش از 300 هزار خانوار در سطح استان، بیش از 213 هزار خانوار تحت پوشش قرار گرفتهاند که نشاندهنده پیشرفت 61 درصدی پروژه است. تمرکز فعلی اپراتورها به دلیل توجیه اقتصادی و تراکم جمعیتی، بر مرکز استان و شهرهای بزرگتر معطوف شده است. ما طبق تعهدات قانونی، مکلف هستیم تا پایان سال 1406، پوشش فیبر نوری را در استان به 347 هزار خانوار برسانیم.
در حال حاضر وضعیت در 35 شهر استان نسبتاً مطلوب است و سه اپراتور اصلی (ایرانسل، همراه اول و شاتل در شهر ساوه) با جدیت در حال کار هستند، نکته حائز اهمیت این است که هماکنون بیش از 35 هزار مشترک فعال (پورت فعال) در سطح استان داریم که از سرعتهای بالای اینترنت بر بستر فیبر بهرهمند هستند.
تاکنون حدود 200 مدرسه به طور کامل به شبکه فیبر نوری متصل شدهاند
تسنیم: یکی از دغدغههای مهم، هوشمندسازی مدارس است. چه تعداد از مدارس استان مرکزی تاکنون به این شبکه متصل شدهاند؟
غلامیمهرآبادی: استان مرکزی حدود 4 هزار مدرسه دارد که رقم قابل توجهی است. اتصال این حجم از مدارس به فیبر نوری، نیازمند بودجه و منابع مالی سنگینی است که وزارت ارتباطات در قالب پرداخت مشوق به اپراتورها آن را دنبال میکند. به دلیل همین محدودیتها، ما مجبور به اولویتبندی و فازبندی شدهایم.
در فاز نخست، ابلاغیه اتصال 1500 مدرسه به اپراتورها صادر شده که از این تعداد، تاکنون حدود 200 مدرسه به طور کامل به شبکه فیبر نوری متصل شدهاند و برنامه اتصال مابقی نیز با جدیت دنبال میشود.
تسنیم: وضعیت در شهرکهای صنعتی که نبض اقتصادی استان هستند چگونه است؟ گویا این مناطق با چالشهای متفاوتی در حوزه فیبر نوری روبرو هستند.
غلامیمهرآبادی: بله، وضعیت شهرکهای صنعتی کاملاً متفاوت و تا حدی پیچیده است. از نظر تقسیمبندیهای کشوری، شهرکهای صنعتی متأسفانه نه جزو مناطق شهری محسوب میشوند (که برای اپراتور جذابیت درآمدزایی مستقیم داشته باشد) و نه جزو مناطق روستایی هستند (که وزارتخانه تکلیف قانونی و بودجه USO برای آنها داشته باشد). این یک «خلاء قانونی» در زمینه تکالیف اپراتوری ایجاد کرده است.
با این حال، ما وضعیت 34 شهرک صنعتی استان را به دقت رصد کردهایم؛ در حوزه آنتندهی 18 شهرک دارای سایت مخابراتی مستقل هستند، 14 شهرک پوشش نسبی (از مناطق همجوار) دارند و تنها 2 شهرک فاقد ارتباط مطلوب هستند. در حوزه فیبر نوری خوشبختانه در 24 شهرک، فیبر نوری به داخل شهرک نفوذ کرده است. در 6 شهرک، فیبر تا درب ورودی رسیده و تنها 4 شهرک فاقد ارتباطات فیبر نوری هستند.
پوشش 61 درصدی فیبر نوری در استان مرکزی
تسنیم: راهکار شما برای حل مشکل این شهرکهای فاقد فیبر چیست؟
غلامیمهرآبادی: با توجه به اینکه بودجه دولتی مستقیمی برای این بخش تعریف نشده، ما در جلساتی که با شرکت شهرکهای صنعتی داشتیم، یک مدل پیشنهادی ارائه دادیم.
راهکار ما مدل همیاری و همکاری است؛ به این صورت که بخشی از هزینههای زیرساختی توسط خود صنعتگران و متولیان شهرکها (به عنوان ذینفعان اصلی که نیاز مبرم به اینترنت پرسرعت دارند) تامین شود و در مقابل، اپراتور نیز با تخفیفها و شرایط ویژه، شبکه را در داخل شهرک گسترش دهد، این مدل مشارکتی میتواند سریعترین راه برای اتصال مراکز صنعتی باقیمانده به شبکه پایدار فیبر نوری باشد.
تسنیم: آماری که از پوشش 61 درصدی فیبر نوری در استان ارائه کردید، خبر بسیار خوبی است؛ اما سؤالی که برای بسیاری از شهروندان پیش میآید این است که چرا با وجود عبور فیبر از محلهشان، هنوز به این اینترنت دسترسی ندارند؟ فرآیند بهرهمندی از این تکنولوژی چگونه است؟
غلامیمهرآبادی: این نکته بسیار ظریف و مهمی است. ما در شاخصهای فیبر نوری دو تعریف مجزا داریم: «پوشش» و «اتصال» وقتی میگوییم 213 هزار خانوار تحت پوشش هستند، یعنی زیرساخت فنی آن و باکسهای مخصوص (FAT) تا نزدیکی منازل و کوچه شهروندان رفته است. اما این به معنای اتصال خودکار نیست.
برای اینکه فیبر به داخل خانه بیاید، حتماً باید درخواست از سمت مشترک ثبت شود. در حال حاضر فاصله معناداری بین پوشش (213 هزار خانوار) و اتصال (36 هزار مشترک) وجود دارد. مردم عزیز باید بدانند که اگر زیرساخت در محلهشان فراهم شده، باید به دفتر اپراتور مربوطه (در اراک عمدتاً ایرانسل و همراه اول) مراجعه و درخواست اتصال بدهند.
پس از درخواست، عملیات دراپکشی (کابلکشی از باکس کوچه تا داخل واحد) انجام میشود. هزینه این کابلکشی و خرید مودم مخصوص (ONT) بر عهده مشتری است، مگر در طرحهای خاصی که اپراتورها ارائه میدهند.
تسنیم: بحث تغییر تکنولوژی تلفنهای ثابت و جمعآوری سیمهای مسی هم این روزها زیاد شنیده میشود. این موضوع ارتباطی به پروژه فیبر نوری دارد؟
غلامیمهرآبادی: بله، کاملاً مرتبط است. ما در حال اجرای یک تحول بزرگ تکنولوژیک به نام پروژه سوآپ توسط شرکت مخابرات هستیم. واقعیت این است که تکنولوژی سیم مسی که 100 سال قدمت دارد، دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست و باید جای خود را به فیبر نوری بدهد.
در این طرح، شرکت مخابرات محله به محله پیش میرود و سرویس تلفن ثابت را از بستر سیم مسی به فیبر نوری منتقل میکند. در برخی مناطق ممکن است شهروندان با قطع موقت تلفن مواجه شوند که به دلیل همین عملیات فنی مهاجرت است. مزیت بزرگ پروژه سوآپ این است که همزمان با نوسازی خط تلفن ثابت، اینترنت پرسرعت فیبر نوری هم بر روی همان بستر به خانوارها ارائه میشود.
تسنیم: به موضوع شهرکهای صنعتی برگردیم. اگر صنعتگران یک شهرک فاقد ارتباط، خودشان پیشقدم شوند، آیا راهی برای تسریع در اجرای پروژه وجود دارد؟
غلامیمهرآبادی: قطعاً. همانطور که اشاره کردم، به دلیل نبود تکالیف قانونی مستقیم برای شهرکهای صنعتی، مدل تعاملی بهترین راهکار است. اگر هیاتمدیره یا صنعتگران یک شهرک صنعتی حاضر باشند بخشی از هزینههای احداث سایت ارتباطی یا زیرساخت فیبر نوری را متقبل شوند، ما به عنوان ادارهکل، واسطه میشویم تا اپراتور با سرعت مضاعف و به صورت مشارکتی، این ارتباط را برقرار کند. این یک بازی برد-برد برای توسعه پایدار زیرساختهای تولیدی استان است.
تسنیم: جناب غلامی، در روزهای اخیر زمزمههای زیادی درباره تغییر نگاه دولت به موضوع اینترنت بینالملل شنیده میشود. موضع صریح وزارت ارتباطات در این باره چیست؟
غلامیمهرآبادی: سیاست قطعی وزارت ارتباطات و مجموعه دولت خدمتگزار این است که نگاه قیممآبانه به حوزه اینترنت بینالملل را به طور کامل کنار بگذارد. این موضوع بارها در مطالبات و برنامههای رئیس جمهور محترم و مقام عالی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تبیین شده است.
امروز دسترسی به اینترنت بینالملل دقیقاً مشابه نیاز مردم به آب، برق و گاز، به عنوان یک ضرورت اجتنابناپذیر و نیاز اولیه زندگی شناسایی شده است. رسالت ما در ادارات کل استانی، فراهمسازی بستری است که تمامی مردم بتوانند بدون محدودیتهای سلیقهای، به اینترنت آزاد و بینالمللی دسترسی داشته باشند؛ چرا که این موضوع مستقیماً با کیفیت زندگی و اقتصاد جامعه در پیوند است.
اینترنت بینالملل صرفاً در تلگرام، واتساپ و اینستاگرام خلاصه نمیشود
تسنیم: آیا قرار است شبکه ملی اطلاعات جایگزین اینترنت بینالملل شود؟ چراکه این دغدغهای است که بخشی از افکار عمومی را نگران کرده است.
غلامیمهرآبادی: برخی تصور میکنند سیاست کشور جایگزینی شبکه ملی اطلاعات به جای اینترنت بینالملل است؛ اما قاطعانه عرض میکنم که این دیدگاه به هیچ عنوان پذیرفته شده نیست و هرگز سیاست ما نبوده و نخواهد بود. شبکه ملی اطلاعات صرفاً یک شبکه همکار و پشتیبان در کنار اینترنت جهانی است و تصور جایگزینی از نظر ما کاملاً مردود است.
در شرایطی که به دلیل جنگ اخیر و محدودیتهای تحمیلی، بیش از 80 روز است که دسترسی عامه مردم به اینترنت بینالملل دچار اختلال شده، این شبکه ملی اطلاعات بود که توانست تابآوری حوزه فضای مجازی کشور را حفظ کند. پایداری خدمات در حوزههای مختلف فراتر از تصور ما بود و اجازه نداد چرخه خدمات ضروری کشور متوقف شود، اما مجدداً تأکید میکنم که این پایداری به معنای نفی ضرورت اینترنت جهانی نیست.
همچنین تاکید می کنم اینترنت بینالملل صرفاً در تلگرام، واتساپ و اینستاگرام خلاصه نمیشود. ما با یک مدل مفهومی بسیار وسیعتر روبرو هستیم؛ محققان، پژوهشگران و فعالان اقتصاد دیجیتال برای دسترسی به بانکهای اطلاعاتی جهانی به این بستر نیاز حیاتی دارند.
به همین ترتیب، شبکه ملی اطلاعات نیز تنها به پیامرسانهای داخلی محدود نیست، بلکه بخش بزرگی از خدمات پایدار حاکمیتی و بانکی کشور بر این بستر ارائه میشود. شبکه ملی اطلاعات دارای یک مدل مفهومی با چهار لایه مختلف است که وزارت ارتباطات تنها در دو لایه زیرساخت اطلاعاتی و زیرساخت ارتباطی مکلف به اجراست.
برای درک بهتر حجم کار، باید بگویم علاوه بر ما، 12 سازمان و نهاد حاکمیتی دیگر (شامل وزارتخانههای مختلف) در این دو لایه تکلیف قانونی دارند. تکمیل و بهرهبرداری صددرصدی از لایههای مختلف این شبکه، نیازمند همکاری همهجانبه سایر نهادها و سرمایه گذاری بسیار هنگفت است.
باز هم تأکید میکنم که هدف ما ایجاد اینترنت بومی به معنای قطع ارتباط با جهان نیست؛ بلکه هدف، داشتن شبکهای پایدار و قدرتمند در کنار اینترنت بینالمللی برای تضمین خدماترسانی به مردم در تمامی شرایط است.
تسنیم: و اما سوال اصلی؛ با توجه به دستور اخیر رئیسجمهور محترم، چه زمانی محدودیتهای اینترنت بینالملل به طور کامل رفع میشود؟
غلامیمهرآبادی: با دستور ریاست محترم جمهور، ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی به ریاست دکتر عارف تشکیل شد و موضوع بازگشت دسترسی به اینترنت بینالمللی با اکثریت قاطع آرا به تصویب رسید. رئیسجمهور از عصر روز گذشته، وزارت ارتباطات را مکلف به برقراری مجدد و کامل دسترسی کردهاند.
اما مردم باید بدانند که این کار صرفاً با فشردن یک کلید انجام نمیشود؛ این یک فرآیند پیچیده فنی در لایههای مختلف شبکه، سوئیچها و روترهاست که نیازمند بازتعریف پارامترهاست. این پروسه ممکن است چند روز به طول بینجامد، اما عملیات اجرایی آن از همین امروز با تمام توان آغاز شده است. به هیچ عنوان. قطع دسترسی مردم سیاست مطلوب ما نبود. این محدودیتها بر اساس مصوبات مراجع عالی امنیتی و به دلیل شرایط خاص جنگی ابلاغ شده بود.
در تمام این مدت، شخص وزیر محترم و رئیسجمهور عزیز رایزنیهای گستردهای برای تبیین آسیبهای این قطع دسترسی بر معیشت مردم انجام دادند و خوشبختانه با بهبود شرایط امنیتی، اکنون به سمت عادیسازی کامل حرکت میکنیم.
نه به "اینترنت طبقاتی" اعتقاد داریم و نه آن را شدنی میدانیم
تسنیم: بحثی تحت عنوان اینترنت طبقاتی مطرح شده است؛ آیا قرار است دسترسیها برای گروههای خاص متفاوت باشد؟
غلامیمهرآبادی: لازم است به صراحت اعلام کنم که قطع دسترسی مردم به اینترنت بینالملل به هیچ عنوان سیاست مطلوب یا انتخابی وزارت ارتباطات نبوده و نیست. این محدودیتها بر اساس مصوبات مراجع عالی امنیتی و به دلیل شرایط خاص جنگی ابلاغ شده بود. در تمام این مدت، شخص مقام عالی وزارت و رئیس جمهور محترم، با درک کامل تبعات و آسیبهای قطع اینترنت بر زندگی و معیشت مردم، رایزنیهای گستردهای را با نهادهای تصمیمگیر انجام دادند تا لزوم پایداری دسترسیها را تبیین کنند.
خوشبختانه با بهبود شرایط، اکنون به سمت عادیسازی کامل فضا حرکت میکنیم. سیاست قطعی ما در دولت چهاردهم، دسترسی عادلانه و یکسان برای تمامی آحاد جامعه است. ما نه به "اینترنت طبقاتی" اعتقاد داریم و نه آن را شدنی میدانیم. فناوری مانند یک سیل خروشان است که هیچ سدی نمیتواند در بلندمدت مانع حرکت آن شود. اعمال محدودیت برای قشر خاص یا برتری دادن به یک گروه در دسترسی به شبکه، در دستور کار وزارت ارتباطات نیست و هدف اصلی ما، تأمین نیازهای ارتباطی همه اقشار جامعه به صورت پایدار و آزاد در اسرع وقت است.
انتهای پیام/711/