به گزارش خبرگزاری تسنیم از اردبیل، در تاریخ اسلام، بعضی نامها فقط متعلق به یک دوره و یک نسل نیستند، بلکه به جریانسازان بزرگ اندیشه و آگاهی تبدیل شدهاند؛ شخصیتهایی که در سختترین روزگار، مسیر حقیقت را روشن نگه داشتند و اجازه ندادند جامعه اسلامی در تاریکی جهل، تحریف و فراموشی گرفتار شود.
امام محمد باقر از برجستهترین این چهرهها هستند؛ امامی که با صبر، حکمت و شکافتن مرزهای دانش، نهضتی بزرگ از فهم دینی و بیداری فکری را پایهگذاری کردند و میراثی ماندگار از علم، اخلاق و بصیرت برای جهان اسلام به یادگار گذاشتند.
امروز مدینه حال و هوای دیگری دارد؛ شهری که سالها صدای گامهای مردی را در کوچههایش شنیده بود که آرام سخن میگفتند اما اندیشهای بزرگ را زنده میکردند امام محمد باقر از آن شخصیتهایی بودند که اثر حضورشان فقط به زمان خودشان محدود نماند هرجا سخن از فهم عمیق دین، عقلانیت، اخلاق و آگاهی در میان است، ردپایی از مکتب امام باقر(ع) دیده میشود.
امام باقر(ع) در دورهای زندگی میکردند که جامعه اسلامی روزهای دشواری را پشت سر میگذاشت سالها از حادثه عاشورا گذشته بود اما زخم آن همچنان تازه بود حکومت اموی تلاش میکرد جامعه را از حقیقت اهلبیت(ع) دور نگه دارد و بسیاری از ارزشهای اصیل دینی زیر سایه سیاست، قدرتطلبی و تحریف کمرنگ شده بود مردم بیش از هر زمان دیگری به کسی نیاز داشتند که بدون هیاهو، حقیقت را دوباره روشن کند و به جامعه قدرت فکر کردن بدهد.
آن حضرت فرزند امام سجاد بودند؛ همان امامی که پیام کربلا را با صبر و استقامت زنده نگه داشتند مادر بزرگوارشان نیز از نسل امام حسن مجتبی بودند و به همین دلیل امام باقر(ع) از هر دو سو به خاندان رسالت میرسیدند در شخصیت ایشان، وقار، آرامش، صبر و دانایی به شکلی کمنظیر در کنار هم قرار گرفته بود.
امام باقر(ع) کودکی خردسال بودند که واقعه کربلا را دیدند شاید کمتر بتوان عمق این اندوه را تصور کرد؛ کودکی که تشنگی خیمهها، غربت اهلبیت(ع)، آتش مصیبت و تلخی اسارت را با چشم خود دیده باشد، طبیعی است که تمام عمر، بار آن خاطره را با خود حمل کند سالها بعد، امام باقر(ع) اجازه ندادند حقیقت عاشورا در میان روایتهای تحریفشده فراموش شود و با روشنگری و تبیین، پیام کربلا را به نسلهای بعد رساندند.
لقب «باقرالعلوم» فقط یک عنوان تشریفاتی نبود این لقب دقیقاً شخصیت علمی آن حضرت را توصیف میکند؛ کسی که دانش را میشکافتند و لایههای عمیق حقیقت را برای مردم آشکار میکردند در دورانی که بسیاری از افراد، دین را سطحی و محدود میفهمیدند، امام باقر(ع) تلاش کردند فهم مردم از دین را عمیقتر کنند و نشان دهند اسلام فقط مجموعهای از ظواهر نیست، بلکه راهی برای ساختن انسان و جامعه است.
از امام باقر(ع) هزاران حدیث در زمینههای اخلاق، تفسیر قرآن، توحید، سبک زندگی و روابط انسانی نقل شده است شاگردان بزرگی در محضر ایشان تربیت شدند؛ افرادی که بعدها بخش بزرگی از معارف شیعه را به نسلهای بعد منتقل کردند گفتهاند محمد بن مسلم به تنهایی هزاران حدیث از امام باقر(ع) روایت کرده است و این نشان میدهد حوزه علمی آن حضرت تا چه اندازه گسترده و اثرگذار بوده است.
اما آنچه امام باقر(ع) را از بسیاری از عالمان زمانه متمایز میکرد، فقط دانش گسترده نبود؛ اخلاق و نوع نگاه ایشان به انسان بود امام باقر(ع) علم را بدون حلم و اخلاق بیفایده میدانستند میفرمودند: «بردباری لباس عالم است، پس خود را از آن عریان مکن» این جمله کوتاه، در حقیقت یک مکتب تربیتی کامل است در نگاه آن حضرت، انسان عالم باید آرامشبخش باشد، نه متکبر؛ اهل فهم باشد، نه تحقیر دیگران.
یکی از مهمترین ویژگیهای سخنان امام باقر(ع)، کاربردی بودن آنهاست بسیاری از روایتهای ایشان فقط برای عبادت فردی نیست، بلکه برای ساختن یک زندگی متعادل و سالم است. آن حضرت میفرمودند: «نهایت کمال در سه چیز است؛ فهم عمیق دین، صبر در سختیها و برنامهریزی درست برای زندگی» شاید اگر انسان امروز همین سه اصل را جدی بگیرد، بسیاری از اضطرابها، آشفتگیها و سردرگمیهای زندگی کمتر شود.
امام باقر(ع) بارها درباره خطر وابستگی افراطی به دنیا هشدار دادهاند تشبیه معروف ایشان درباره انسان حریص، هنوز هم تازگی دارد؛ انسانی که مانند کرم ابریشم، هرچه بیشتر به دور خود میتند، راه رهاییاش سختتر میشود این سخن فقط مربوط به قرنها قبل نیست؛ انگار توصیف زندگی امروز انسانهایی است که در میان رقابت، نگرانی، مصرفگرایی و وابستگیهای بیپایان، آرامش خود را گم کردهاند.
در نگاه امام باقر(ع)، دین با عقلانیت و آگاهی گره خورده بود ایشان مردم را به فکر کردن، پرسیدن، یاد گرفتن و فهم عمیق دعوت میکردند همین نگاه بود که بعدها زمینه شکلگیری یکی از بزرگترین جریانهای علمی جهان اسلام را فراهم کرد مدرسهای که امام باقر(ع) پایهگذاری کردند، در دوران امام صادق(ع) گسترش یافت و به یکی از مهمترین مراکز علمی جهان اسلام تبدیل شد.
امام باقر(ع) فقط معلم احکام نبودند؛ درد جامعه را میفهمیدند و از رنج مردم جدا نبودند در سخنان ایشان هم دعوت به معنویت دیده میشود و هم توجه به اخلاق اجتماعی، انصاف، مشورت، عزت نفس و مسئولیتپذیری میفرمودند: «در کارهای خود با کسانی مشورت کنید که از خدا میترسند» این نگاه نشان میدهد جامعه سالم، فقط با قانون ساخته نمیشود؛ بلکه به انسانهای بااخلاق و مسئول نیاز دارد.
با وجود جایگاه بزرگ علمی و معنوی، حکومت اموی از نفوذ امام باقر(ع) نگران بود آنان بهخوبی میدانستند آگاهی مردم، بزرگترین تهدید برای حکومتهای استبدادی است فشارها و محدودیتها علیه امام ادامه یافت تا سرانجام بنا بر مشهور، آن حضرت به دستور حکومت وقت مسموم شدند و در هفتم ذیالحجه سال 114 هجری قمری به شهادت رسیدند پیکر مطهرشان در قبرستان بقیع آرام گرفت؛ همان بقیعی که هنوز هم برای بسیاری از مسلمانان، یادآور غربت اهلبیت(ع) است.
امروز، سالروز شهادت امام محمد باقر(ع)، فقط یادآوری یک اتفاق تاریخی نیست این روز میتواند فرصتی باشد برای اینکه دوباره از خود بپرسیم چقدر اهل فکر کردن هستیم، چقدر برای دانستن وقت میگذاریم و چقدر در زندگی، صبر و اخلاق را جدی میگیریم شاید جامعه امروز، بیش از هر زمان دیگری، به همان چیزی نیاز داشته باشد که امام باقر(ع) سالها برای زنده نگه داشتنش تلاش کردند؛ یعنی آگاهی، تعادل، اخلاق و حقیقتجویی.
شهادت مظلومانه حضرت امام محمد باقر(ع) بر همه شیعیان و دوستداران اهلبیت(ع) تسلیت باد.
یادداشت از: سید محمد علوی، کارشناس فرهنگی و رسانه
انتهای پیام/