به گزارش خبرگزاری تسنیم و بهنقل از آژانس بینالمللی انرژی؛ جنگ علیه ایران یک بحران جهانی بیسابقه انرژی را رقم زده است. حجم روزانه تولید و عرضه نفت در بازارهای جهانی در مارس 2026، از مجموع حداکثر افت عرضه در دو شوک بزرگ نفتی دهه 1970 نیز فراتر رفته است.
اثر جنگ علیه ایران در کل جهان احساس میشود
بحرانهای انرژی پیشین تأثیرات عمیقی بر اقتصادها و جوامع گذاشتند و اغلب خانوارها را مجبور میکردند که بنزین خودرو و سوخت گرمایش خانه را جیرهبندی کنند. بحران سال 2026 که با جنگ علیه ایران آغاز شد در سراسر جهان احساس میشود و کشورهای در حال توسعه و نوظهور اکنون با چالشی بسیار دشوار روبهرو هستند؛ خانوارها در این کشور مطمئن نیستند که؛ آیا سوخت کافی حتی برای پخت یک وعده غذا وجود دارد و آیا باز هم توان خرید آن را دارند؟
گاز مایع در مرکز بحران
در مرکز این بحران، گاز مایع (LPG) قرار دارد که پرکاربردترین سوخت برای استفاده خانگی (پختوپز) در جهان است. حدود 3.4 میلیارد نفر در کشورهای در حال توسعه از LPG بهعنوان منبع اصلی انرژی برای پختوپز استفاده میکنند. در سال 2025، 30٪ از کل صادرات دریایی LPG از تنگه هرمز عبور میکرد. کشورهای در حال توسعه آسیای شرقی بیشترین سهم استفاده از LPG برای استفاده خانگی را دارند و نزدیک به 2.4 میلیارد نفر از آن بهعنوان سوخت اصلی خانگی (پختوپز) استفاده میکنند.
وابستگی شدید هند و اندونزی به واردات گاز مایع
امروز، 90٪ خانوارهای اندونزی و 80٪ خانوارهای هند برای پختوپز به LPG وابسته هستند، با این حال، هر دو کشور واردکننده LPG هستند و تولیدکنندگان خاورمیانه سهم عمدهای از نیاز آنها را تأمین میکنند. در سال 2025، حدود دوسوم LPG مصرفی هند از تنگه هرمز عبور میکرد. در مارس 2026، با انسداد تنگه هرمز در پی درگیری خاورمیانه، حجم LPG صادراتی از این تنگه حدود 80٪ کاهش یافت و از میانگین 1.5 میلیون بشکه در روز در سال 2025 به 0.3 میلیون بشکه در روز رسید. تقریباً تمام LPG صادراتی از خاورمیانه در سال 2025 به آسیا تحویل داده شد؛ نزدیک به 60٪ از حجم صادراتی به آسیا، نیاز پختوپز خانوارها، رستورانها، و سایر مؤسسات تجاری یا عمومی را تأمین میکرد، این مقدار برای تأمین نیاز پختوپز 820 میلیون نفر کافی بود، مابقی بیشتر برای گرمایش آب و خوراک اولیه صنعت پتروشیمی استفاده میشد که در آنجا انعطافپذیری برای تغییر به خوراک اولیه جایگزین در صورت مقرونبهصرفهتر بودن وجود دارد.
جایگزینی LPG امکانپذیر نیست
واردات LPG هند بهطور ویژهای تحتتأثیر قرار گرفته و در دو ماه نخست درگیری بیش از نصف کاهش یافته است که رقمی معادل کاهش حدود 430 هزار بشکه در روز است. دولت هند با دستور به پالایشگاههای داخلی برای حداکثرسازی تولید LPG پاسخ داد که حدود 180 هزار بشکه در روز به تولید افزود، همچنین اقداماتی در سمت تقاضا برای محدود کردن تأثیر بر مصرف خانگی مطرح شد. شرکتها نیز توانستند مقداری از منابع جایگزین (آمریکا) دست آورند، اما یک کشتی (از آمریکا) حدود 40 روز زمان نیاز دارد تا به بمبئی برسد، در حالی که این زمان از تنگه هرمز 4 تا 5 روز است، در همین حال، مقدار LPG که هند میتواند در انبار ذخیره کند، تنها پوششدهنده کمی بیش از 10 روز مصرف است و هنگام اختلالات عرضه، یک حائل ایجاد میکند. بر اساس آخرین اطلاعات موجود، رسانههای محلی هند همچنین از افزایش جابهجایی جمعیت از شهرها به مناطق روستایی گزارش دادند، جایی که برخی مصرفکنندگان انتظار داشتند بتوانند به سوختهای مناسب برای مصرف خانگی از جمله چوب و زغال راحتتر دسترسی پیدا کنند.
ذخایر استراتژیک LPG کافی نیست
تأثیرات بستهشدن عملی تنگه هرمز بر سوخت خانگی (LPG) فراتر از هند نیز حس شده است. کشورهای کمی دارای ذخایر استراتژیک LPG هستند و کل ظرفیت شناختهشده ذخیرهسازی LPG (شامل تأسیسات وارداتی، صادراتی و داخلی تجاری) بین 10 تا 75 روز مصرف ملی متغیر است، با این حال، در زمان بحران نمیتوان به همه این ذخایر برای تأمین تقاضای محلی دسترسی داشت. با تشخیص این آسیبپذیری، چندین کشور در آفریقا و آسیای در حال توسعه از جمله روآندا و ویتنام در سالهای اخیر شروع به گسترش ذخایر داخلی LPG خود کرده بودند. با تداوم بحران کنونی، بسیاری دیگر نیز برنامههای مشابهی را در دستور کار قرار دادند.
آسیب جدی به تأسیسات LPG
آسیبهای جدی به تأسیسات مرتبط با LPG در قطر و عمان منجر به کاهش تولید حدود 170 هزار بشکه در روز شده است. هشت تأسیسات دیگر مرتبط با LPG در منطقه مورد اصابت قرار گرفتند، اما میزان کامل خسارت آنها در این مرحله مشخص نیست. قیمت واردات LPG در تمام معیارهای اصلی در ماه مارس بهشدت افزایش یافت و در هند و شرق آفریقا به 90٪ بالاتر از میانگین سال 2025 و در غرب آفریقا به 70٪ بالاتر رسید. جهش قیمت در غرب آفریقا ناشی از کمبود عرضه محلی نبود، زیرا این منطقه تقریباً هیچ LPG از کشورهای خلیج فارس تأمین نمیکند، بلکه بازتاب ماهیت جهانی بازارهای LPG است که در آن اختلال عرضه در یک منطقه بهسرعت بر قیمتها در مناطق دیگر تأثیر میگذارد، بنابراین واردکنندگان آفریقایی LPG از شوک قیمتی در امان نماندند، این امر مقرون به صرفه بودن LPG را برای خانوارهای کشورهایی که قیمتها در آنها بدون مقررات است، کاهش داده است.
راهحلی بلندمدت وجود ندارد
بسیاری از پاسخهای سیاستی بهطور فزایندهای با هدف تشویق خانوارها به دورشدن از سوختهای وارداتی، بهویژه بهسمت برق برای پختوپز، طراحی شده است، کشورهایی مانند هند و اندونزی اقداماتی را برای کاهش هزینه اولیه اجاقهای برقی معرفی کردهاند و شاهد افزایش متناظر در خرید لوازم برقی بودند اما بهنظر میرسد این راهحلها نمیتواند بهعنوان راهکار بلندمدت بحران گاز مایع در دستور کار قرار بگیرد.
انتهای پیام/+