به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، سالهاست که بخش فناوری ارمنستان بر پایه یک مدل رشد ظاهراً مطمئن پیش میرود: خدمات برونسپاری، مشتریان خارجی، نیروی کار ماهر و نسبتاً ارزان و شکوفایی جهانی فناوری که روند استخدام را در سطحی باثبات نگه داشته بود.
برای یک نسل کامل، «ورود به حوزه آیتی (IT)» امنترین انتخاب در بازار کار به شمار میرفت. اما این اعتماد اکنون در حال فروپاشی است. امروزه سایه اضطراب بر این بازار سنگینی میکند و «هوش مصنوعی» به سادهترین توجیه برای کاهش فرصتهای شغلی تبدیل شده است؛ با این حال، واقعیت ماجرا ریشههای عمیقتری دارد.
رکود در استخدامهای بخش فناوری ارمنستان پیش از آنکه هوش مصنوعی به عامل اصلی نگرانیها تبدیل شود، آغاز شده بود.
آنچه امروز شاهد آن هستیم، نتیجه چندین شوک پیاپی در اکوسیستمی است که با سرعت، اما نه لزوماً با تابآوری بالا، رشد کرده است. در اینجا، هوش مصنوعی شاید نقش «شخصیت منفی» داستان را نداشته باشد، بلکه بتواند بخشی از راهحل باشد.
موج اول شوک؛ سقوط سرمایههای خطرپذیر آمریکایی
به گفته «تیگران سارگسیان»، مدیرعامل شرکت برونسپاری «AOByte» مستقر در ایروان، بازار فناوری ارمنستان غالباً آینهای از بازار آمریکای شمالی است. آنچه در آنجا رخ میدهد، معمولاً با سرعتی بالا و گاهی تقریباً در لحظه، در ارمنستان بازتاب مییابد.
این وابستگی در سالهای رونق اقتصادی، زمانی که سرمایهها سرازیر بود و اشتهای بازار فناوری آمریکا برای رشد پایانی نداشت، به نفع ارمنستان تمام شد. اما با ورود بازار آمریکا به بحران، همین وابستگی به پاشنه آشیل ارمنستان تبدیل شد. رکود در سرمایهگذاریهای خطرپذیر (VC) یکی از نخستین شوکهایی بود که این واقعیت را عیان کرد.
پس از دوران اوجگیری دوران کرونا، سرمایهگذاری خطرپذیر جهانی در سال 2021 به قله خود رسید. اما روند معکوس به سرعت آغاز شد. در سال 2022، با افزایش نرخ بهره و احتیاط سرمایهگذاران، حجم این سرمایهگذاریها از 595 میلیارد دلار به 379 میلیارد دلار سقوط کرد. فروپاشی بانک «سیلیکونولی» در مارس 2023 نیز بر این وحشت افزود و موجی از کاهش هزینهها، توقف استخدامها و تعدیل نیرو را در سراسر اکوسیستم جهانی فناوری به همراه داشت.
در ارمنستان، نخستین و مستقیمترین ضربه به شرکتهای تولیدکننده محصول وارد شد که برای رشد به سرمایههای خطرپذیر آمریکایی وابسته بودند. با خشک شدن این منابع، تامین مالی دشوار شد. سپس این شوک از طریق تقاضا به سایر بخشها سرایت کرد و شرکتهای خدماتی ارمنستان نیز که به بازار آمریکای شمالی وابسته بودند، این انقباض را با تمام وجود حس کردند.
اگرچه تامین مالی استارتاپها در سال 2024 و اوایل 2025 نشانههایی از بهبود داشت، اما این بهبود به شدت نامتوازن بود. طبق آمار سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD)، 61 درصد از سرمایهگذاریهای خطرپذیر جهانی در سال 2025 به سمت شرکتهای هوش مصنوعی سرازیر شد و بازار به شکلی گزینشیتر و متمرکزتر بازگشت.
موج دوم شوک؛ ژئوپلیتیک و بحران ارزی
دومین شوکی که بازار فناوری ارمنستان را لرزاند، ریشه در ژئوپلیتیک داشت. تهاجم همهجانبه روسیه به اوکراین در سال 2022 باعث سرازیر شدن موجی از افراد، سرمایهها و فعالیتهای تجاری به ارمنستان شد که این امر ارزش پول ملی این کشور (درام) را در برابر دلار آمریکا به شدت بالا برد.
برای بخش فناوری که صادراتمحور است و درآمدهای ارزی دارد اما هزینههایش را با پول ملی پرداخت میکند، این افزایش ارزش پول به یک فشار خردکننده تبدیل شد. بر خلاف رکود سرمایهگذاری که ماهیتی خارجی داشت، این شوک کاملاً ملموس و داخلی بود. تنها در بازه زمانی ژانویه تا آوریل 2026، درام حدود 1.95 درصد در برابر دلار تقویت شد. برای شرکتهای خدماتی که با حاشیهسود پایین کار میکردند، همین نوسانات کوچک ویرانگر بود و بسیاری از آنها را به تعدیل نیرو یا تعطیلی کامل کشاند.
موج سوم شوک؛ هوش مصنوعی و تغییر قواعد بازی
سپس نوبت به هوش مصنوعی (AI) رسید که پارادایمها را دستخوش تغییر کرد. برای برنامهنویسان، این تغییر بسیار سریع بود. هوش مصنوعی که در ابتدا تنها یک دستیار برای بررسی کدها و خطایابی بود، به سرعت به بخشی از جریان کار تبدیل شد. اکنون با ورود دستیاران هوشمند کدنویسی و لایههای اتوماسیون، فشار کاری دیگر تنها به «کدنویسی» محدود نمیشود، بلکه به «کدنویسی به شیوهای متفاوت» تغییر یافته است.
کند شدن روند استخدام در بخش فناوری به وضوح در آمارها دیده میشود. طبق گزارش Staff.am، فرصتهای شغلی برنامهنویسی در ارمنستان در سال 2023 حدود 50 درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت. در سال 2024، این تقاضا باز هم افت کرد و به پایینترین حد خود در هفت سال گذشته رسید. اگرچه در سال 2025 نشانههایی از بهبود دیده شد، اما بازار همچنان با روزهای اوج خود فاصله زیادی دارد.
تغییر تقاضا؛ چه کسانی استخدام میشوند؟
با کاهش سرمایهها، شرکتها پول کمتری برای خرج کردن و استخدام دارند. اما موضوع تنها کمبود پول نیست؛ موج جهانی دیجیتالسازی اکنون جای خود را به رقابت بر سر ابزارهای هوش مصنوعی و راهحلهای بهرهوری داده است.
با این حال، «نارک اسلیکیان»، مدیرعامل آکادمی کد ارمنستان معتقد است داستان هوش مصنوعی پیچیدهتر از ترسهای پیرامون آن است. او توضیح میدهد افرادی که میدانند چگونه با هوش مصنوعی کار کنند، ارزشمندتر میشوند.
در برخی موارد، هوش مصنوعی موانع ورود به بازار کار را برای کسانی که شاید پیشزمینه برنامهنویسی سنتی نداشته باشند، اما مهارتهای حل مسئله قوی دارند، کاهش میدهد. اگر ماهیت کار در حوزه آیتی را فراتر از صرفاً «کدنویسی» و به معنای درک نیاز مشتری و حل مسئله بدانیم، هوش مصنوعی موقعیت افراد تطبیقپذیر را تقویت میکند.
زنگ خطر برای نیروهای تازهکار
اگر گروهی بیش از همه تأثیر این موج سوم را احساس کند، نیروهای تازهکار و مبتدی هستند. زمانی که شرکتها محتاط میشوند، ابتدا از نیروهای ارشد و بهرهور خود محافظت میکنند و استخدام نیروهای تازهکار به راحتی متوقف میشود. با توجه به اینکه نیروهای تازهکار حدود 31.6 درصد از نیروی کار فناوری ارمنستان را تشکیل میدهند، این یک بحران حاشیهای نیست. با این وجود، تازهکارانی که بتوانند در حل مسائل واقعی از هوش مصنوعی بهره ببرند، همچنان میتوانند در این بازار رقابتی متمایز ظاهر شوند.
تاکنون، سنگینترین فشارها بر بازار کار فناوری ارمنستان ناشی از ترکیبی از نیروهای خارجی، ساختاری و بازاری بوده است. هوش مصنوعی لایه جدیدی از دگرگونی را به این ترکیب افزوده است، اما همزمان میتواند ابزاری برای سازگاری و بقا باشد. پیامدهای عمیقتر این موجهای سهگانه، با تغییر مدلهای کسبوکار و کاهش هزینههای خدمات، در آیندهای نهچندان دور بیش از پیش نمایان خواهد شد.
انتهای پیام/