به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در اندیشکدهها و محافل سیاسی و دفاعی اروپایی، بحث بر سر ابهام درباره فرجام و سرنوشت ناتو، ادامه دارد.
اندیشکدههایی اروپایی میگویند: سیاست خصمانه دونالد ترامپ در خصوص پیمان نظامی ناتو، از سویی ضرورتِ تلاش برای احداث یک نهاد دفاع جمعی غربی را یادآوری میکند و از دیگر سو، ناقوسها را برای اعلام انحلال ناتو و وداع با آمریکا به صدا در میآورد. اما در این میان، ترکیه به عنوان تنها کشور مسلمان عضو ناتو، موقعیت متفاوتی دارد و به نظر میرسد که بیش از دیگر اعضای ناتو، درباره سرنوشت این پیمان نظامی نگران است.
دلایل نگرانی مقامات سیاسی – دفاعی و امنیتی ترکیه درباره سرنوشت ناتو را میتوان به این شکل دسته بندی کرد:
الف) آنکارا از این میترسد که در صورت انحلال ناتو یا وداع ناتو با آمریکا، امکان آن فراهم آید تا رژیم صهیونیستی با خاطری آسوده، تهدیدات خود علیه ترکیه را عملی کند. این نگرانی به دنبال آن در ترکیه دامن یافته که چندی پیش، یک مقام آمریکایی اعلام کرده بود که بر اساس قوانین ناتو، در صورت حمله اسرائیل به ترکیه، آمریکا باید به طور طبیعی در کنار آنکارا بایستد. اما نظر به روابط خاص بین آمریکا و رژیم صهیونیستی، ترامپ قصد دارد با ترک ناتو، عملاً در صورت حمله اسرائیل به ترکیه، تعهدی برای حمایت از آنکارا نداشته باشد.
ب) نیروهای مسلح ترکیه تاکنون توانستهاند به خاطر عضویت این کشور در پیمان ناتو، در بسیاری از کشورهای جهان از لبنان گرفته تا بسیاری از کشورهای بالکان، نقش ایفا کنند و به این ترتیب، امکان مداخله مستقیم و غیرمستقیم برای آنکارا ایجاد شود. اما در صورت انحلال ناتو، ترکیه عملاً تنها خواهد ماند و بنابراین نمیتواند با اتکا به قدرت یک نهاد دفاعی جمعی، اقدام برونمرزی خاصی انجام دهد و چه بسا ناچار خواهد شد به فکر تخلیه پایگاههای برونمرزی خود در قطر، لیبی، سومالی و کشورهای دیگر باشد.
ج) ترکیه هنوز هم درباره امکان شراکت با ساختار دفاعی نوین اروپا هیچ نوع تضمین و اطمینان خاطری ندارد و در صورتی که ناتو منحل و ساختار دفاع جمعی دیگری تاسیس شود، اغلب اعضای اروپایی، تمایلی ندارند که ترکیه را به عنوان یک شریک کامل به جمع خود راه دهند.
د) ترکیه در هشت دهه اخیر، به خاطر عضویت در پیمان نظامی ناتو، تاوان و هزینههای گزافی پرداخت کرده و بارها بسیاری از رویدادهای تلخ ضدامنیتی و کودتاها، به خاظر نفوذ نظامیان تحت امر ناتو در ترکیه روی داده است. با این حال، مقامات ترکیه به این امیدوار بودهاند که با حفظ عضویت در ناتو، میتوانند همچنان خود را به محور غرب؛ نزدیک نگه دارند. در نتیجه در صورت انحلال، ناچار خواهند شد خود را به چین و روسیه نزدیک کنند و امکان همراهی با غرب را از دست دهند.
یک نشست محرمانه در آنکارا
چند روز پیش در آنکارای پایتخت و در سفارت انگلیس در این شهر، نشستی برگزار شد که محور اصلی آن، بررسی دستور کار جلسه آتی سران پیمان نظامی ناتو در ترکیه بود. با این حال، سفارت انگلیس در آنکارا، از تحلیلگران و مهمانان درخواست کرده که اطلاعات مربوط به اسامی حاضرین و جزییات مباحث را در اختیار رسانهها نگذارند.
مراد یتکین از تحلیلگران مشهور ترکیه درباره نشست مزبور نوشته است: «سفرا و دیپلماتهای ارشد آلمان و فرانسه، محور اصلی نشستی بودند که در سفارت بریتانیا در آنکارا برگزار شد. همچنان که میدانید؛ قرار است در 7 و 8 ماه جولای اجلاس رهبران ناتو که در آنکارا برگزار شود. بنابراین در نشست سفارتخانه بریتانیا، بر روی این موضوع بحث شد که با توجه به تحولات احتمالی پیش رو؛ بهتر است ناتو و اتحادیه اروپا در قبال سرنوشت ناتو و موقعیت آتی ترکیه، چگونه رفتار کنند. با توجه به قوانین جلسه، نمیتوانم در مورد اینکه چه کسانی در جلسه شرکت کردند و چه گفتند، چیزی بنویسم. با این حال، گزارش خواهم داد که یک مقام سخنگو از وزارت امور خارجه ترکیه به همراه نمایندگانی از آلمان، فرانسه و انگلیس، در این نشست حضور داشتند و به تفصیل درباره ناتو و جایگاه ترکیه در ناتو صحبت کردند».
مرگ مغزی یا توسعه؟
امانوئل ماکرون رئیس جمهور فرانسه، اولین رهبر از بین اعضای ناتو بود که صراحتاً به «مرگ مغزی» این پیمان نظامی غربی اذعان کرده و به شکلی جسورانه اعلام کرد که اروپا، باید به فکر تشکیل یک ارتش نوین باشد و در معادلات کلان، بر روی همراهی آمریکا حساب باز نکند.
ماکرون این سخنان را در شرایطی بر زبان آورد که حتی در دوران جو بایدن نیز، بین آمریکا و اروپا، اختلافاتی در خصوص پرونده اوکراین وجود داشت. اما پس از بازگشت مجدد ترامپ به صحنه قدرت در کاخ سفید و اتخاذ مواضع خصمانه او درباره اروپا و ناتو عبارت «مرگ مغزی» اهمیت بیشتری پیدا کرد.
با این حال، اعضای اروپایی ناتو، هنوز هم به فکر توسعه این پیمان هستند و معتقدند که باید هر چه زودتر تکلیف اوکراین و گرجستان در این گروه روشن شود. اما مساله اینجاست که عدم همراهی آمریکا و متلکها و کنایات سنگین دونالد ترامپ درباره ناتو، همه چیز را در حالت ابهام و در هالهای از ابهام قرار داده است.
در چنین شرایطی است که بسیاری از متخصصین امور دفاع بین الملل، انتظار دارند در نشست آتی رهبران ناتو در کاخ ریاست جمهوری ترکیه در آنکارا، بخشی از این ابهامات، حل شوند. مراد یتکین به این اشاره کرده که به طور کلی در نشست سفارتخانه انگلیس در آنکارا، چهار موضوع مورد بحث و بررسی قرار گرفته است:
الزام و همبستگی
به نظر میرسد که مقامات اروپایی عضو ناتو، همچنان امیدوارند تا از آب گل آلود ماهی بگیرند و با سوءاستفاده از فضای عدم قطعیت ناشی از جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه کشورمان ایران، در صدد امتیازگیری باشند.
نمونه عینی این موضوع، تداوم ادعاهای واهی و بیپایه مقامات ناتو درباره شلیک موشک از سوی ایران به خاک ترکیه و حریم ترکیه است. با آن که خود مقامات ترکیه نیز در این خصوص اقناع شدهاند، اما در نشست اخیر در سفارتخانه انگلیس در آنکارا، یک بار دیگر این موضوع مطرح شده و یکی از حاضرین گفته است: «قانون ناتو مبنی بر کمک به دیگران در مواقع تهدید یا حمله به یکی از اعضا، اخیراً در مورد ترکیه آزمایش شد. چهار موشک شلیک شده از ایران توسط سیستم دفاع هوایی ناتو سرنگون شد. به همین خاطر، توسعه این ظرفیت با سیستمهای فرماندهی و کنترل قویتر مورد بحث قرار خواهد گرفت».
همکاری دفاعی و افزایش تولید
پیشبینی میشود که همکاری برای احیای صنایع دفاعی افزایش یابد و اروپاییها در این مسیر، در جستجوی راهی برای اتخاذ تصمیمات روشن، درباره همکاری با بخش صنایع دفاعی بومی ترکیه هستند.
همکاری امنیتی و انرژی با خاورمیانه
پیامدهای جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران و بحران در تنگه هرمز، یک بار دیگر اهمیت خاورمیانه را برای اروپا برجسته کرده و اتحاد «آتلانتیک شمالی»، به این جمع بندی رسیده که در مقاطع آتی، باز هم در امور خاورمیانه درگیر خواهد شد.
دریای سیاه و جبهه شرقی ناتو
تداوم جنگ بین روسیه و اوکراین، نشان داده که امنیت دریای سیاه عنصری حیاتی است که جبهههای شرقی و جنوبی ناتو را به هم متصل میکند.
مجموع چهار موضوع بالا، نقش ترکیه را در افزایش نفوذ منطقهای ناتو علیه روسیه و چین ضروری میکند. به عنوان مثال، نیاز به تقویت دفاع هوایی ترکیه از موضوعاتی است که یک بار دیگر مورد بحث قرار گرفته است.
آن هم در شرایطی که جنگندههای آمریکایی اف 35 و همچنین اف 16 به ترکیه تحویل داده نشدند، سفارش جنگندههای یوروفایتر اروپایی همچنان در نوبت است و اردوغان ناچار شده از قطر و عمان، جنگنده اروپایی دست دوم بخرد.
با این حال، ترکیه در دیگر حوزههای تسلیحاتی، در حال تکمیل تجربیات خود برای ارتقای صنایع دفاعی ملی است و البته همزمان با آن، در حوزه پدافندی و موشکی، خود را به موشکهای امانتی پاتریوت آمریکایی – اروپایی، نیازمند میبیند.
سه در برابرِ سه
مراد یتکین به این موضوع اشاره کرده که بین سه قدرت مهم اروپایی ناتو یعنی فرانسه، آلمان و انگلیس، دیدگاه مشترکی درباره این موضوع وجود دارد که «عضویت همزمان هم در ناتو و هم در اتحادیه اروپا» یک اصل حیاتی و مهم در ائتلاف سیاسی است.
چنین چیزی باعث میشود که سه عضو اتحادیه اروپایی ناتو یعنی «فرانسه، آلمان و ایتالیا» در سیاست گذاری درباره معماری دفاعی – امنیتی آتی، دید همسان و عادلانهای به اعضای غیراتحادیهای مانند «ترکیه، نروژ و انگلیس» نداشته باشند.
این همان نکتهای است که مقامات ترکیه را امیدوار میکند تا به نوعی، با یک اتحاد جدید ترکی – انگلیسی، راهی برای موازنه با دیگر اعضای اتحادیه اروپایی پیمانِ ناتو پیدا کنند.
این همراهی میتواند نوعی همراهی و همکاری برای دادن تنفس مصنوعی به ناتوی در حال احتضار باشد یا نوعی تلاش برای ترسیم معماری نوین ساختار دفاعی اروپا در دوران پس از انحلال ناتو.
در پایان باید به این نکته نیز اشاره کرد که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه، در تلاش است تا در مقام میزبان نشست سران ناتو در آنکارا، کشورهای کویت، بحرین، قطر و امارات متحده عربی را نیز به عنوان مهمانان ناظر، به نشست مزبور دعوت کند.
انتهای پیام/