به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، تنگه هرمز برای دههها به عنوان حیاتیترین شریان انرژی جهان شناخته شده است، اما تحولات اخیر در عرصه دیپلماسی زیرساخت و انتشار گزارشهای تحقیقی توسط خبرگزاری تسنیم، لایه پنهان و استراتژیک دیگری از این گذرگاه را برای جهانیان آشکار ساخت: «ستون فقرات اینترنت جهانی».
خبرگزاری تسنیم 2 اردیبهشت 1405 و 19 اردیبهشت با انتشار گزارشهایی جریانساز، پارادایم امنیت در خلیج فارس را از موازنه قدرت نظامی و نفتی به سمت «حاکمیت بر دادهها» و «امنیت زیرساختهای دیجیتال» تغییر داد.
این گزارشها که ابتدا بر آسیبپذیری فیزیکی کابلهای نوری و سپس بر رژیم حقوقی و مالی حاکم بر آنها تمرکز داشتند، موجی از واکنشها را در معتبرترین رسانههای جهان از جمله بلومبرگ، رویترز، آسوشیتدپرس و بهویژه شبکه الجزیره برانگیختند.
با نگاهی جامع، به بررسی دقیق این دو گزارش، بازتابهای بینالمللی آنها و تحلیل واکنش شبکه الجزیره بر اساس مستندات تصویری و محتوایی میپردازیم.
گزارش نخست تسنیم: افشای آسیبپذیری شریانهای دیجیتال در اعماق هرمز
گزارش اول خبرگزاری تسنیم که تحت عنوان «تنگه هرمز؛ شریان اصلی کابلهای اینترنت کشورهای حاشیه خلیج فارس» منتشر شد، به سرعت به یکی از پربازدیدترین تحلیلهای استراتژیک در سطح بینالملل تبدیل شد. این گزارش با رویکردی فنی-تحلیلی، برای نخستین بار توجه افکار عمومی و سیاستمداران را به این واقعیت جلب کرد که بیش از 97 درصد ترافیک اینترنت جهانی از طریق رشتههای نوری به ضخامت بازوی انسان در اعماق دریاها منتقل میشود.
ابعاد فنی و جغرافیایی زیرساختهای شناسایی شده
تسنیم در این گزارش با استفاده از نقشههای دقیق و دادههای استخراج شده از منابعی نظیر "TeleGeography"، تمرکز بیسابقه کابلهای زیردریایی در تنگه هرمز را به عنوان یک نقطه ضعف برای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس معرفی کرد.
براساس این تحلیل، حداقل هفت سیستم کابل اصلی زیردریایی از این مسیر باریک عبور میکنند که ستون فقرات ارتباطی آسیا، خاورمیانه و اروپا را تشکیل میدهند.
تحلیل عدم تقارن وابستگی دیجیتال
یکی از کلیدیترین بخشهای گزارش اول تسنیم، تبیین «عدم تقارن وابستگی» میان ایران و همسایگان جنوبی بود. این گزارش مستدلاً نشان داد که کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس از جمله امارات متحده عربی، قطر، بحرین و کویت، بیش از 90 درصد ترافیک بینالملل خود را به کابلهای عبوری از تنگه هرمز وابستهاند.
در مقابل، جمهوری اسلامی ایران به دلیل موقعیت ژئوپولیتیک منحصر به فرد خود و اتصال به شبکههای ترانزیت زمینی از طریق ترکیه، ارمنستان و آذربایجان، تنها حدود 30 تا 40 درصد از ترافیک خود را از مسیرهای دریایی جنوبی تامین میکند. این واقعیت فنی، تنگه هرمز را به یک اهرم فشار استراتژیک تبدیل میکند که در آن هرگونه اختلال فیزیکی، خساراتی به مراتب سنگینتر بر پیکره اقتصاد دیجیتال کشورهای عربی وارد خواهد ساخت تا ایران.
گزارش دوم؛ نقشه راه حاکمیت بر بستر دریا و مدل درآمدزایی ارزی
پس از بازتابهای گسترده گزارش اول، تسنیم گزارش دوم را با نگاهی ایجابی و حاکمیتی منتشر کرد: «سه گام عملی برای درآمدزایی از کابلهای اینترنت تنگه هرمز».
این گزارش به ارائه یک دکترین جدید در مدیریت منابع ملی در فضای مجازی پرداخت و تاکید کرد که بستر تنگه هرمز نباید صرفاً به عنوان یک معبر رایگان برای غولهای فناوری جهانی در نظر گرفته شود.
سهگانه حاکمیت دیجیتال ایران
گزارش دوم با الگوبرداری از تجربیات جهانی کشورهایی نظیر مصر و سنگاپور، سه محور اصلی را برای تغییر رژیم حقوقی تنگه هرمز پیشنهاد داد:
1. وضع عوارض زیرساختی و حق امتیاز (Infrastructure Tolls): با استناد به اینکه کابلهای نوری عبوری روزانه حامل بیش از 10 تریلیون دلار تراکنش مالی (از جمله پیامهای سوئیفت و معاملات بورس) هستند، تسنیم پیشنهاد داد ایران برای هر متر کابل عبوری از آبهای سرزمینی خود، هزینه مجوز اولیه و عوارض تمدید سالانه دریافت کند. این پیشنهاد با اشاره به درآمد سالانه 400 میلیون دلاری مصر از کانال سوئز در حوزه کابلهای نوری، به عنوان یک منبع درآمد ارزی پایدار مطرح شد.
2. الزام غولهای فناوری (Hyperscalers) به رعایت قوانین ملی: شرکتهایی نظیر متا (فیسبوک سابق)، آمازون و مایکروسافت که سرمایهگذاران اصلی کابلهای نوری نوین هستند، باید ملزم شوند تا فعالیت خود را با قوانین جمهوری اسلامی ایران هماهنگ کرده و از بستر ایران نه به عنوان یک فضای بیصاحب، بلکه به عنوان یک قلمرو حاکمیتی استفاده کنند.
3. بومیسازی خدمات نگهداری و تعمیرات (MECMA): در حال حاضر تعمیر کابلهای آسیبدیده در خلیج فارس ماهها به طول میانجامد. تسنیم پیشنهاد کرد ایران با ایجاد قطب فنی و لجستیکی در سواحل مکران (جاسک و چابهار)، انحصار خدمات تعمیر و نگهداری کابلها را در منطقه به دست گیرد که علاوه بر درآمدزایی، اشراف اطلاعاتی و فنی ایران بر زیرساختهای رقیب را تضمین میکند.
بازتابهای بینالمللی: جهان در برابر واقعیت جدید هرمز
انتشار این گزارشها بازتابهای گسترده و فوری در رسانههای تراز اول جهان داشت که هر یک از زاویهای به این «برگه فشار جدید» ایران نگریستند:
جروزالم پست (اسرائیل): این رسانه هشدار داد که زیرساختهای دیجیتال میتوانند به جبهه جدیدی در درگیریها تبدیل شده و پروژههای هوش مصنوعی منطقه را فلج کنند.
تایمز هند (Times of India): با ابراز نگرانی شدید، اعلام کرد هرگونه اختلال در هرمز، سرعت اینترنت میلیونها کاربر هندی و امنیت تراکنشهای مالی این کشور را به خطر میاندازد.
ترکیه تودی (Türkiye Today): این گزارش را نه یک تحلیل فنی ساده، بلکه یک «سیگنال استراتژیک» به همسایگان عرب برای نمایش عمق آسیبپذیری آنها دانست.
کالیبر (آذربایجان): با استناد به دادههای تسنیم، از احتمال وقوع یک «فاجعه دیجیتال» و خسارات میلیاردی در بورسهای دبی و دوحه در صورت قطع کابلها خبر داد.
چوسون (Chosun - کره جنوبی): گزارش را به عنوان یک «پیام هشدارآمیز» تحلیل کرد که نشان میدهد اینترنت دیگر یک مسیر امن برای کشورهای حاشیه خلیج فارس نیست.
یورونیوز (Euro News): بر این نکته تأکید کرد که تجمع کابلها در یک راهرو باریک، ریسک تخریب همزمان چندین سیستم را به شدت بالا برده است.
ایندیا تودی (India Today): این رسانه تأکید کرد که میدان جنگ بعدی ممکن است در اعماق دریا و در محل عبور کابلهایی باشد که بانکداری و تجارت منطقه را تغذیه میکنند.
تامز هاردویر (Tom's Hardware): به پیشنهاد ایران برای اخذ عوارض از 10 تریلیون دلار تراکنش روزانه اشاره کرد و آن را زنگ خطری برای شرکتهای فناوری آمریکایی دانست.
استراتفور (Stratfor): این گزارشها را نشانهای از نیت ایران برای استفاده از زیرساختهای غیرنطامی به عنوان اهرم استراتژیک در مذاکرات قلمداد کرد.
ایران اینترنشنال (Iran International): به گزارش تسنیم مبنی بر آسیبپذیری کابلهای اینترنتی تنگه هرمز پرداخت.
اوراسیا ریویو (Eurasia Review): پیشنهاد اخذ عوارض را ابزاری برای تبدیل حاکمیت فیزیکی بر تنگه به یک «قدرت برتر دیجیتال» ارزیابی کرد.
آسوشیتدپرس (AP): بر آسیبپذیری شدید کشورهای عربی که بیش از 90 درصد به این کابلها وابستهاند، تمرکز کرد.
واکاوی واکنش شبکه الجزیره به گزارشهای تسنیم
شبکه خبری الجزیره به عنوان یکی از قدرتمندترین تریبونهای رسانهای بینالمللی، واکنشی چندلایه به گزارشهای تسنیم نشان داد که نشاندهنده اهمیت راهبردی این موضوع برای امنیت پایدار منطقه است.
الجزیره با استفاده از واحد اختصاصی «منابع باز» (Open Source Unit) خود، به اعتبارسنجی مستقل نقشهها و دادههای فنی ارائه شده توسط تسنیم پرداخت و تایید کرد که دقیقاً 7 سیستم کابل اصلی اینترنت از تنگه هرمز عبور میکنند؛ مسیری که ستون فقرات زیرساختهای دیجیتال خلیج فارس، آسیا و اروپا را به هم پیوند زده است.
تحلیل محتوایی الجزیره بر این منطق استوار بود که کابلهای نوری، «رگهای حیاتی» اقتصاد نوین منطقه هستند و هرگونه تلویح یا تهدید ایران نسبت به آنها، این زیرساختها را رسماً وارد «معادلات بازدارندگی و فشار سیاسی» کرده است.
این شبکه تاکید کرد که اگرچه در گذشته تنگه هرمز صرفاً به عنوان «عنق زجاجة» یا گلوگاه نفت شناخته میشد، اما اکنون با شناسایی این شریانهای خفی، به یک «نقطه فشار دیجیتال» تبدیل شده که حساسیت آن کمتر از جریان انرژی نیست.
الجزیره در واکاوی خود به طور خاص بر «زاویه حقوقی» مطرح شده در گزارشهای تسنیم تمرکز کرد. این شبکه تبیین کرد که تمرکز بر مفهوم «حاکمیت قانونی» (الحوکمة القانونیة) در تنگه هرمز، راه را برای ایران باز میکند تا فراتر از نظارتهای نظامی، به سمت تنظیم مقررات عبور، خدمات صیانت و حتی وضع رسوم و عوارض برای کابلهای عبوری حرکت کند. این رویکرد، در واقع تلاشی برای تبدیل اشراف فیزیکی ایران بر تنگه به یک اهرم حاکمیتی در حوزه زیرساختهای بینالمللی توصیف شد.
از منظر فنی و اقتصادی، الجزیره هشدار داد که ریسک واقعی در هرمز نه صرفاً یک «خاموشی مطلق اینترنت»، بلکه وقوع یک «فلج تدریجی» است. تحلیل این شبکه نشان داد که قطع همزمان چندین کابل یا ممانعت از دسترسی کشتیهای تعمیراتی در شرایط بحرانی، میتواند باعث افزایش شدید زمان پاسخگویی (Latency)، اختلال در بازارهای مالی و هزینههای کمرشکن برای بیمه و ظرفیتهای جایگزین شود؛ خساراتی که تریلیونها دلار مبادلات روزانه را در کشورهای جنوب خلیج فارس که بیشترین وابستگی را به این مسیر دارند، به شدت تهدید میکند.
جمعبندی واکنش الجزیره: تایید اشراف استراتژیک تسنیم
واکنش الجزیره را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: «الجزیره گزارش تسنیم را به عنوان یک سند معتبر استراتژیک پذیرفت و از آن برای هشدار به پایتختهای عربی استفاده کرد.»
برخلاف برخی رسانههای غربی که سعی در کوچکنمایی داشتند، الجزیره با استفاده از تیمهای فنی خود نشان داد که مستندات تسنیم درباره تمرکز کابلها، عدم تقارن وابستگی و پتانسیل درآمدزایی، کاملاً مبتنی بر واقعیتها است. الجزیره با هایلایت کردن عبارت «حاکمیت قانونی»، نشان داد که پیام تسنیم توسط مخاطبان اصلی آن در منطقه دریافت شده است.
پیامدهای اقتصادی؛ 10 تریلیون دلار در لبه تیغ
تسنیم در گزارش خود عدد 10 تریلیون دلار را برای حجم مبادلات روزانه مطرح کرد. برای درک بهتر این موضوع، باید به ساختار اقتصاد کشورهای جنوب خلیج فارس نگریست.
دبی و ریاض؛ از اقتصاد نفتی به قطبهای داده
کشورهای امارات و عربستان سعودی طی سالهای اخیر میلیاردها دلار در پروژههایی نظیر "NEOM" و مراکز داده مایکروسافت و آمازون سرمایهگذاری کردهاند تا به هابهای هوش مصنوعی جهان تبدیل شوند. پایداری این پروژهها به شدت به تأخیر زمانی (Latency) کمتر از 30 میلیثانیه وابسته است که تنها از طریق کابلهای نوری هرمز میسر میشود.
قطع یا کندی کابلها میتواند معاملات بورس دبی (DFM) و تداول (عربستان) را با مشکل مواجه کرده و باعث خروج سرمایهگذاران شود.
بسیاری از خدمات دولتی و نظامی در منطقه به سرویسهای ابری AWS (آمازون) در بحرین وابسته هستند که از طریق همین کابلها به جهان متصل میشوند.
بازار در حال رشد تجارت الکترونیک در خاورمیانه که پیشبینی میشود به 50 میلیارد دلار برسد، کاملاً بر بستر اینترنت پرسرعت دریایی استوار است.
تنگه هرمز به مثابه اهرم دیپلماسی دیجیتال
انتشار این گزارشها در تسنیم و بازتاب گسترده آن در رسانههایی چون الجزیره، نشاندهنده تولد یک «اهرم فشار جدید» در دکترین امنیت ملی ایران است. ایران با این حرکت، به جهان فهماند که در هرگونه موازنه قدرت، نه تنها میتواند جریان فیزیکی کالا و انرژی را تحت تأثیر قرار دهد، بلکه قادر است جریان «ارزش» و «داده» را نیز مدیریت کند.
پیشنهادهای تسنیم ممکن است در کوتاهمدت با مقاومتهای حقوقی روبرو شود، اما در میانمدت، غولهای فناوری را مجبور به مذاکره مستقیم با ایران خواهد کرد. ایجاد مرکز تعمیرات کابل در ایران (MECMA) میتواند به یک «نقطه تعادل جدید» تبدیل شود؛ جایی که شرکتهای بینالمللی برای تضمین پایداری شبکههای خود، ناگزیر به پذیرش حاکمیت فنی ایران خواهند بود.
گزارشها درباره کابلهای اینترنت در تنگه هرمز مختصات قدرت در منطقه را بازتعریف کرد. بازتابهای وسیع در رسانههای تراز اول جهان و تحلیل عمیق و تاییدگونه شبکه الجزیره، نشان داد که ایران با دست گذاشتن بر روی «شریانهای دیجیتال»، حساسترین نقطه ضعف اقتصادهای مدرن منطقه و جهان را شناسایی کرده است.
واکنش الجزیره، به عنوان پلی میان رسانههای غربی و منطقهای، ثابت کرد که ایده «حاکمیت بر کابلها» و «اخذ عوارض دیجیتال» یک فرضیه دور از ذهن نیست، بلکه به عنوان یک واقعیت ژئوپولیتیک جدید روی میز قدرتهای جهانی قرار گرفته است.
تنگه هرمز از یک «تنگه نفتی» به یک «تنگه هوشمند» تبدیل خواهد شد که در آن حاکمیت بر بستر دریا، به معنای قدرت مدیریت اقتصاد قرن بیست و یکم است. این موضوع درواقع آغازی بر یک دوران جدید در دیپلماسی زیرساخت ایران است که در آن «داده» به اندازه «نفت» به ابزاری برای تأمین منافع ملی و تثبیت اقتدار منطقهای تبدیل شده است.
انتهای پیام/