به گزارش خبرگزاری تسنیم از بجنورد، موضوع جمعیت و روندهای آن در سالهای اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای برنامهریزان توسعه در ایران تبدیل شده است. جمعیتشناسان معتقدند کاهش نرخ رشد جمعیت تنها یک مسئله آماری نیست بلکه پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی برای کشورها به دنبال دارد.
بر اساس گزارشهای رسمی مرکز آمار ایران، رشد جمعیت کشور طی سالهای اخیر روندی کاهشی داشته است؛ به طوری که این شاخص از 1.24 درصد در دوره 1395-1390 به 0.98 درصد در دوره 1400-1395 و سپس به حدود 0.72 درصد در دوره 1405-1400 کاهش یافته است. در همین گزارشها تأکید شده که خراسان شمالی از جمله استانهایی است که کمترین نرخ رشد جمعیت را در کشور دارد؛ موضوعی که کارشناسان آن را زنگ خطری جدی برای آینده جمعیتی استان میدانند.
از سوی دیگر بررسی ساختار جمعیتی کشور نشان میدهد در صورت ادامه روند کاهش باروری، طی دهههای آینده سهم سالمندان در جمعیت ایران به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت؛ موضوعی که میتواند هزینههای اجتماعی و اقتصادی فراوانی برای کشور ایجاد کند.
مسکن؛ نخستین مانع جدی پیشروی جوانان برای ازدواج و فرزندآوری
یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر کاهش نرخ ازدواج و فرزندآوری در خراسان شمالی، مسئله مسکن است. بسیاری از کارشناسان حوزه اجتماعی معتقدند هزینههای تأمین مسکن در سالهای اخیر به یکی از اصلیترین موانع تشکیل خانواده تبدیل شده است.
در همین زمینه برخی گزارشهای مرتبط با طرح نهضت ملی مسکن نشان میدهد روند پرداخت تسهیلات بانکی و پیشرفت برخی پروژههای مسکن در استان با چالشهایی روبهرو بوده است. در حالی که سهم خراسان شمالی از طرح نهضت ملی مسکن حدود 46 هزار واحد طی چهار سال تعیین شده، اما تأمین منابع بانکی و آورده متقاضیان از مهمترین مشکلات اجرای این طرح عنوان شده است.
کارشناسان معتقدند نبود مسکن پایدار برای جوانان، تصمیمگیری برای ازدواج و فرزندآوری را به تعویق میاندازد.
در همین رابطه محمدرضا قربانی، کارشناس مسائل اجتماعی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در بجنورد اظهار داشت: یکی از مهمترین عوامل تأخیر در ازدواج جوانان، نداشتن امنیت اقتصادی و مسکن است و وقتی یک زوج جوان چشمانداز روشنی برای تأمین سرپناه نداشته باشند، طبیعی است که تصمیم تشکیل خانواده را به تعویق بیندازند.
وی افزود: مسکن در واقع پایه شکلگیری خانواده محسوب میشود و هرگونه اختلال در بازار مسکن میتواند به طور مستقیم بر روند ازدواج و فرزندآوری تأثیر بگذارد.
کاهش ازدواج و افزایش فاصله تولد فرزند اول
در کنار مسئله مسکن، کاهش ازدواج نیز از دیگر عوامل مؤثر در افت رشد جمعیت محسوب میشود. بر اساس گزارشهای سازمان ثبت احوال کشور، در سالهای اخیر فاصله زمانی میان ازدواج و تولد نخستین فرزند افزایش یافته و به بیش از چهار سال رسیده است.
کارشناسان جمعیتشناسی معتقدند این موضوع یکی از مهمترین عوامل کاهش نرخ باروری در کشور است.
در همین زمینه علی حسینی، کارشناس جمعیت و خانواده اظهار داشت: افزایش فاصله زمانی میان ازدواج تا تولد نخستین فرزند یکی از نشانههای تغییر الگوی فرزندآوری در جامعه است.
وی تصریح کرد: وقتی سن تولد فرزند اول افزایش پیدا میکند، پنجره زمانی باروری خانوادهها کوتاهتر میشود و در نتیجه احتمال تولد فرزند دوم و سوم نیز کاهش مییابد.
این کارشناس حوزه جمعیت افزود: بالا رفتن سن فرزندآوری علاوه بر کاهش تعداد موالید، میتواند خطرات بارداری را نیز افزایش دهد و در نهایت باعث میشود بسیاری از خانوادهها به همان یک فرزند بسنده کنند.
تأخیر در پرداخت تسهیلات؛ مانعی دیگر در مسیر فرزندآوری
در سالهای اخیر دولت برای حمایت از ازدواج و فرزندآوری، تسهیلاتی مانند وام ازدواج و وام فرزندآوری را در نظر گرفته است؛ با این حال کارشناسان معتقدند تأخیر در پرداخت این تسهیلات میتواند اثرگذاری این سیاستها را کاهش دهد.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، در سطح کشور صف متقاضیان دریافت وامهای ازدواج و فرزندآوری همچنان طولانی است و صدها هزار نفر در انتظار دریافت این تسهیلات قرار دارند.
در همین زمینه حسن کریمی، کارشناس اقتصادی اظهار داشت: سیاستهای حمایتی زمانی میتواند مؤثر باشد که در زمان مناسب به دست متقاضیان برسد و اگر پرداخت تسهیلات با تأخیر طولانی همراه شود، بسیاری از خانوادهها دیگر نمیتوانند روی این حمایتها برای تصمیمگیری درباره فرزندآوری حساب کنند.
وی تأکید کرد: کاهش بروکراسی بانکی و تسریع در پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری میتواند نقش مهمی در تشویق جوانان به تشکیل خانواده داشته باشد.
ضرورت ورود جدی دستگاهها برای جلوگیری از بحران جمعیتی
کارشناسان معتقدند کاهش نرخ رشد جمعیت در خراسان شمالی تنها با اقدامات فرهنگی قابل حل نیست و نیازمند مجموعهای از سیاستهای اقتصادی، اجتماعی و حمایتی است.
به اعتقاد تحلیلگران حوزه جمعیت، فراهم کردن مسکن مناسب برای جوانان، تسهیل شرایط ازدواج، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و تسریع در پرداخت تسهیلات حمایتی میتواند از مهمترین راهکارهای مقابله با روند کاهش جمعیت در استان باشد.
در غیر این صورت، ادامه روند کنونی ممکن است در سالهای آینده خراسان شمالی را با چالشهای جدی در حوزه نیروی کار، توسعه اقتصادی و ساختار سنی جمعیت مواجه کند؛ مسئلهای که بسیاری از کارشناسان از آن به عنوان «بحران آرام جمعیتی» یاد میکنند.
انتهای پیام/311