به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، حمیدرضا جلاییپور عضو هیات علمی دانشگاه تهران در نشست «بعثت مردم و ساخت آینده» که عصر امروز در تهران برگزار شد، با اشاره به تحولات و اعتراضات سال 1401 اظهار داشت: درباره وقایع آن دوره، اطلاعات و روایتهای متعددی از شهرستانها و فضای رسانهای منتشر شده، اما هنوز کارهای متمرکز پژوهشی و مطالعات میدانی از جمله پیمایشهای علمی بهصورت گسترده منتشر نشده است.
جلاییپور با بیان اینکه اعتراضات دیماه 1401 در ابتدا ماهیتی معیشتی و صنفی داشت، گفت: این اعتراضات بهدنبال جهش نرخ ارز و تاثیر آن بر کسبوکارها و معیشت اصناف در برخی شهرها شکل گرفت و اگر مدیریت نمیشد، میتوانست به اتفاقاتی مشابه حوادث سالهای 96 و 98 منجر شود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران ادامه داد: حاکمیت در مواجهه با این اعتراضات رویکردی متفاوت در پیش گرفت و بهجای برخورد تخاصمی، گفتوگو و تفاهم با کسبه و اصناف را در دستور کار قرار داد که همین مسئله باعث شد روند اعتراضات شکل متفاوتی پیدا کند.
وی همچنین به برخی فراخوانها و فضاسازیهای رسانهای خارجی اشاره کرد و گفت: در ادامه، جریانهای خارجی و برخی چهرههای اپوزیسیون تلاش کردند اعتراضات را به سمت تصرف مراکز شهری و ایجاد آشوب سوق دهند، اما خاستگاه اولیه این تحرکات، مطالبات معیشتی و صنفی بود.
جلاییپور همچنین با اشاره به تحولات اخیر اظهار کرد: تلاقی تهدیدهای خارجی، بهویژه مواضع دونالد ترامپ، با فضای اجتماعی داخل کشور موجب شکلگیری وضعیت متفاوتی شد و بسیاری از جوانان خشمگین و ناراضی، در مواجهه با تهدید خارجی موضع متفاوتی پیدا کردند. در تاریخ معاصر ایران چنین پدیدهای کمتر مشاهده شده است.
این فعال سیاسی اصلاح طلب با اشاره به حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران طی جنگ رمضان گفت: این حملات برخلاف تمام قوانین جنگی بود؛ از هدف قرار دادن خانوادهها و مناطق مسکونی گرفته تا حمله به زیرساختهای شهری و انبارهای نفت در جنوب تهران، همگی نشان میداد که جنگ وارد مرحلهای متفاوت شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران ادامه داد: یکی از مهمترین پدیدههای این جنگ، حضور خودجوش و داوطلبانه مردم در صحنه بود.
به گفته جلایی پور، اجتماعات شبانه مردم در شهرهای مختلف بدون سازماندهی رسمی شکل گرفت و این حضور مردمی در نوع خود کمسابقه بود.
وی تصریح کرد: در جریان این تحولات، در حدود 400 شهر و بهویژه در بیش از 50 میدان شهر تهران، مردم تا پیش از اعلام آتشبس بهصورت شبانه حضور پیدا میکردند و از کشور دفاع میکردند.
جلاییپور خاطرنشان کرد: انقلاب 57 مردمیترین انقلاب قرن بیستم بود، اما حضور گسترده مردم در این شبها نشان داد که بخش قابلتوجهی از جامعه بهصورت آگاهانه برای دفاع از کشور و نظام وارد میدان شدند و این مسئله از مهمترین ویژگیهای این دوره به شمار میرود.
در دوران جنگ از مرزهای ایران مانند دیوار خانه پدری محافظت شد
وی با اشاره به تحولات پس از جنگ اظهار کرد: پس از شروع جنگ، چهار پدیده مهم رخ داد که یکی از مهمترین آنها دفاع چندلایه و نهادی از کشور بود؛ دفاعی که صرفاً به موشک و پهپاد محدود نمیشد.
این فعال سیاسی اصلاح طلب افزود: مجموعهای از نهادها و دستگاهها در حفظ کشور نقشآفرینی کردند؛ از مدیریت و حفظ محلات توسط شهرداریها گرفته تا مراقبت از مرزها و ارائه خدمات عمومی توسط دستگاههای مختلف.
جلاییپور ادامه داد: در دوران جنگ، از مرزهای ایران همانند دیوار خانه پدری محافظت شد تا هیچگونه نفوذی صورت نگیرد و این کار با توجه به گستردگی مرزهای کشور، اقدامی بسیار دشوار و مهم بود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به عملکرد دستگاههای خدماترسان گفت: خدمات عمومی و بروکراتیک کشور نیز در این دوره نقش تعیینکنندهای داشتند و مجموعههایی مانند هلال احمر، کادر درمان و بخشهای خدماتی، داوطلبانه و بدون نگاه دستوری پای کار آمدند.
این فعال سیاسی اصلاح طلب همچنین دیپلماسی را یکی دیگر از محورهای مهم این دوره دانست و اظهار کرد: دیپلماسی یکی از ارکان حکمرانی کشور است و در این مقطع اهمیت آن بیش از گذشته نمایان شد.
جلاییپور با بیان اینکه پس از آغاز جنگ، یک جنبش فراگیر و سراسری مردمی برای دفاع از ایران شکل گرفت، گفت: برخلاف برخی تحلیلها در علوم اجتماعی که از ضعف دولت و فروپاشی اجتماعی در ایران سخن میگفتند، جامعه ایران در این شرایط انسجام خود را حفظ کرد.
وی تصریح کرد: اگر جامعهای دچار فروپاشی شده باشد، در شرایط جنگی ناامنی، غارت، درگیریهای قومی و آشوبهای گسترده رخ میدهد، اما در ایران چنین اتفاقاتی مشاهده نشد و همین مسئله نشاندهنده ظرفیت اجتماعی و انسجام ملی کشور بود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران در ادامه با اشاره به شرایط اجتماعی کشور پس از جنگ اظهار کرد: قدرت و ضعف جامعه به متغیرهای مختلفی وابسته است و اگر این متغیرها مورد توجه قرار نگیرد، با کاهش فضای جنگی و از بین رفتن ترس ناشی از تهدید خارجی، دوباره مسائل و مطالبات اجتماعی خود را نشان خواهد داد.
این فعال سیاسی اصلاح طلب افزود: پس از فروکش کردن فضای جنگ، مشکلات معیشتی، تبعیضها و بیحرمتیهایی که در جامعه وجود دارد، بار دیگر به مسئله اصلی جامعه تبدیل میشود و همین امر میتواند زمینه بازگشت نارضایتیهای اجتماعی را فراهم کند.
جلاییپور ادامه داد: انسجام ملی شکلگرفته در جریان جنگ 12 روزه پدیدهای مهم بود، اما این به معنای از بین رفتن کامل مشکلات اجتماعی نیست و نباید تصور شود جامعه بدون چالش به مسیر خود ادامه میدهد.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به تحولات سال 1401 گفت: در آن مقطع، تلاقی تهدید خارجی، فضای رسانهای و نارضایتی بخشی از جوانان بیکار و خشمگین باعث شکلگیری برخی حوادث شد و حتی تعدادی از کلانتریها مورد محاصره قرار گرفتند.
وی با بیان اینکه در آن حوادث تعداد زیادی جان خود را از دست دادند، تصریح کرد: همه این افراد شهروندان این کشور بودند و باید به ریشههای شکلگیری این نارضایتیها توجه شود.
جلاییپور همچنین با انتقاد از عملکرد جریانهای نزدیک به رضا پهلوی اظهار کرد: بخشی از این جریان با همراهی و فراخوانهای خود در مسیر فشار خارجی و اقدامات ضدملی حرکت کرد و در شرایط جنگی، اقداماتی را دنبال کرد که به گفته وی در راستای منافع دشمنان ایران بود.
این فعال سیاسی اصلاح طلب افزود: البته باید میان افرادی که آگاهانه با دشمن همراهی کردند و بخشی از جوانان ناراضی و خشمگین تفاوت قائل شد، زیرا مشکلات اقتصادی و اجتماعی میتواند دوباره چنین نارضایتیهایی را تولید کند.
جلاییپور خاطرنشان کرد: کسانی که در جریان جنگ با دشمن همراهی و علیه منافع ملی اقدام کردند، باید در چارچوبهای حقوقی و قضایی مورد پیگیری قرار گیرند، اما همزمان باید به ریشههای اجتماعی و اقتصادی نارضایتیها نیز توجه جدی شود.
عبور از بحران نیازمند گفتوگوی مستقیم با مردم و دیپلماسی فعال است
جلاییپور با اشاره به ضرورت توجه به افکار عمومی اظهار کرد: برای شناخت دقیق جامعه باید به سراغ مردم رفت، با آنها گفتوگو کرد و نتایج نظرسنجیها و مطالعات اجتماعی را مورد توجه قرار داد.
وی با اشاره به نتایج برخی نظرسنجیها درباره وضعیت اجتماعی کشور اظهار کرد: پیش از جنگ گفته بودم بین 30 تا 40 درصد از جمهوری اسلامی عبور کردهاند، اما ظاهراً براساس نظرسنجی معتبری که اخیراً توسط آقای رفیعی انجام شده، این عدد به حدود 20 درصد رسیده است.
وی افزود: البته همین 20 درصد هم عدد بالایی محسوب میشود، چرا که حتی دو درصد گرایش به حمایت از جنگ خارجی علیه کشور نیز زیاد است. در مقابل، حدود 30 درصد از جامعه همچنان حامی جدی جمهوری اسلامی ایران هستند و مسائل اقتصادی هم تاثیری در موضع آنها ندارد.
جلاییپور ادامه داد: در کنار این دو گروه، حدود 40 تا 50 درصد جامعه را طیف خاکستری و ساکت تشکیل میدهند که نه بهدنبال ضربه خوردن ایران هستند و نه خواهان جنگ با جمهوری اسلامیاند، اما در عین حال مانند نیروهای حامی نظام نیز عمل نمیکنند و این افراد هم شهروندان کشور هستند.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با انتقاد از عملکرد رسانه ملی گفت: صداوسیما باید صدای همه مردم ایران باشد، نه صدای یک جریان خاص. برخی ادبیات و برنامهها حالت تحریککننده دارد و نمیتواند مخاطبان را جذب کند.
وی تصریح کرد: براساس نظرسنجیها، بخش قابل توجهی از همان 40 تا 50 درصد جامعه، بیشتر شبکههای اجتماعی را دنبال میکنند و حتی اخبار سیاسی صداوسیما را نیز پیگیری نمیکنند.
جلاییپور خاطرنشان کرد: در شرایط بحرانی کنونی، یکی از مهمترین اقداماتی که حکومت میتواند انجام دهد، گفتوگوی مستقیم با مردم از طریق صداوسیماست، چرا که در شرایط فعلی امکان معجزه اقتصادی برای حل فوری مشکلات وجود ندارد.
وی همچنین با اشاره به تحولات پس از جنگ اظهار کرد: از میان چهار اتفاق مهمی که پس از جنگ رخ داد، به نظر من ضعیفترین بخش، دیپلماسی بود؛ در حالی که امروز مهمترین نیاز کشور همین دیپلماسی فعال است.
جلاییپور افزود: دیپلماسی یکی از ارکان اصلی حکمرانی است و همانگونه که پهپاد و موشک در تامین امنیت نقش دارند، دیپلماسی نیز در حفظ منافع و امنیت کشور نقشی تعیینکننده ایفا میکند، اما متاسفانه این بخش همچنان ضعیفترین حوزه عملکردی محسوب میشود.
حرکتهای اعتراضی دیماه با اجتماعات مردمیِ دوران جنگ ماهیتی متفاوت داشت
جلاییپور با اشاره به حضور مردمی در جریان جنگ اظهار کرد: صحنههایی که در این ایام شکل گرفت، پدیدهای مهم و قابل توجه بود؛ اینکه فردی با وجود همه مشکلات اقتصادی، سوار بر موتور به خیابان میآید و پرچم به دست فرزندش میدهد تا از محله، خانواده، همسایهها و کشور دفاع کند، مسئله کوچکی نیست و نشاندهنده نوعی تربیت و شکلگیری هویت اجتماعی در جامعه است.
وی افزود: حتی در برخی روایتها، کودکان و نوجوانان نیز واکنشهایی نشان میدادند که فراتر از سن آنها به نظر میرسید.
به گفته جلاییپور، این اتفاقات نشان میدهد که یک پدیده اجتماعی مهم و مثبت در جامعه شکل گرفته که باید مورد تحلیل قرار گیرد.
جلاییپور ادامه داد: یکی از دلایل تکرار اجتماعات شبانه مردم در چندین شب متوالی، همان احساس نزدیکی و همراهی میان مردم و رهبری بود. همه میگفتند «جانم فدای رهبر»، اما وقتی مردم دیدند رهبر نیز جان خود را برای مردم و کشور در میدان گذاشته، نوعی برانگیختگی و احساس مشترک در جامعه ایجاد شد.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران همچنین گفت: یکی دیگر از عوامل موثر، همراهی و مخالفت نکردن رسانه ملی با این اجتماعات بود و همین مسئله به تداوم حضور مردمی کمک کرد.
وی در ادامه با مقایسه اعتراضات دیماه با اجتماعات مردمی دوران جنگ اظهار کرد: اعتراضات دیماه ماهیتی خشونتآمیز داشت و هدف برخی شعارها و اقدامات، سرنگونی بود. در آن حوادث، کلانتریها و چند استانداری مورد محاصره قرار گرفتند و حتی در یکی از موارد، معترضان وارد ساختمان استانداری شدند.
جلاییپور تصریح کرد: به همین دلیل، این وقایع بیشتر به یک شورش یا «انقلاب نارس معکوس» شباهت داشت، در حالی که حرکت جمعی مردم در دوران جنگ، ماهیتی متفاوت داشت و نمیتوان این دو پدیده را یکسان تحلیل کرد.
وی خاطرنشان کرد: هر دو، نوعی حرکت جمعی مردمی بودند، اما تفاوتهای بنیادین و جدی میان آنها وجود داشت و باید این تفاوتها بهدرستی مورد تحلیل قرار گیرد.
انتهای پیام/