به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در بسیاری از اندیشکدهها و رسانههای ترکیه، به تفصیل به موضوع بحران انرژی پرداخته میشود. چرا که ترکیه یکی از مهمترین کشورهای واردکننده نفتی در منطقه است که با بیشترین میزان وابستگی به واردات انرژی، همواره نگران تحولات سیاسی – اقتصادی و ژئوپولیتیکی کوچک و بزرگی است که بر قیمت انرژی تاثیر میگذارند.
در این میان، برخی از اندیشکدههای ترکیه نظیر «انتسیتوی تفکر استراتژیک» (SDE) یک بار دیگر، پروژه «چهار دریا» را روی میز گذاشته و به ابعاد مختلف این موضوع پرداختهاند.
پروژه «چهار دریا»، که بعضاً با نام «ابتکار کریدور 9» نیز شناخته شده، رویایی بلندپروازانه برای فعال کردن شبکه منسجم ترانزیت انرژی در برآیند اتصالی این چهار نقطه است:
دریای خزر
دریای سیاه
خلیج فارس
دریای مدیترانه.
مهمترین هدف رویای راهبردی و بلندپروازانه «چهار دریا» این است که دو کشور منطقه یعنی ترکیه و سوریه، به دو کانون مهم انرژی و تجارت منطقهای تبدیل شوند. این همان نقطهای است که رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و احمد الشرع رئیس دولت موقت سوریه را امیدوار میکند تا با فراهم آوردن زمینهای برای اتصال، از مزیتهای ژئوپولیتیک بهره ببرند و در شرایطی که انسداد تنگه هرمز بر بازار انرژی جهان تاثیر گذاشته، بیش از پیش به بحث درباره این پروژه دامن بزنند.
بازسازی خط انتقال نفت کرکوک به بانیاس و همچنین انتقال منابع دریای خزر و دریای سیاه به ترکیه و مدیترانه، از ابعاد مهم این پروژه به شمار میآیند. در ادامه، پای انتقال گاز قطر و اتصال آن به همین پروژه به میان میآید.
همه اینها بر روی کاغذ، جذاب و حیاتی به نظر میرسند. اما علاوه بر چالشهای سیاسی – امنیتی، پیشبینی شده که تحقق چین هدفی بین 55 تا 70 میلیارد دلار هزینه دربرخواهد داشت.
در شرایطی که ترکیه و سوریه برای تامین چنین هزینه سنگینی ناتوان هستند، خط رقیب در جغرافیای دیگر و با مشارکت هندوستان و امارات متحده عربی، به دنبال آن است تا با مشارکت عربستان سعودی، اردن و رژیم صهیونیستی، بندر حیفا را به نقطه ثقل تبدیل کند.
در ادامه، بخشهایی از تحلیل مفصل اندیشکده ترکیه به نام «انتسیتوی تفکر استراتژیک» (SDE) درباره این موضوع را با هم مرور میکنیم:
شراکت ترکیه – سوریه برای تغییر موازنه
حمله آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران و پیامدهای آن و بسته شدن تنگه هرمز، کل جهان را در بحران تأمین انرژی فرو برد و قیمت نفت به شدت افزایش یافت. نیاز به مسیرهای حمل و نقل جایگزین امنتر به تنگه هرمز، از یک سو منجر به بررسی مسیرهای جدید و از سوی دیگر باعث احیای پروژههای قدیمی شده است.
یکی از این پروژهها، موسوم به «پروژه چهار دریا» بود که در سال 2009 در دستور کار قرار گرفت. این پروژه که هدف آن اتصال خلیج فارس، دریای خزر، دریای مدیترانه و دریای سیاه و تبدیل ترکیه و سوریه به مراکز توزیع مجدد انرژی بود، برای اولین بار در سفر عبدالله گل به سوریه در سال 2009 مطرح شد.
گل، بشار اسد، را به شرکت در پروژهای که چهار دریا را به هم متصل میکرد، دعوت کرد و تمایل خود را برای ایجاد همکاری نامحدود بین آنکارا و دمشق اعلام کرد. اما بحران سوریه، روابط آنکارا – دمشق را متوقف کرد و آن پروژه نیز بر روی طاقچه گذاشته شد.
با این حال، پس از سقوط بشار اسد در سال 2024 و به قدرت رسیدن احمد الشرع در سوریه، فرصت دیگری فراهم شد تا این پروژه مهم، دوباره در دستور کار ترکیه و سوریه قرار بگیرد. آن هم در شرایطی که بسته شدن تنگه هرمز و بحران انرژی جهان، زمینه مناسبی را ایجاد مسیر تأمین انرژی قابل اعتماد برای اروپا به وجود آورده است.
در 9 آوریل، اسعد حسن شیبانی وزیر امور خارجه سوریه، که از آنکارا بازدید کرده بود، در یک کنفرانس مطبوعاتی مشترک با وزیر امور خارجه هاکان فیدان، «پروژه چهار دریا» را به عنوان ترسیم دوباره نقشه انرژی، امنیت و سیاست منطقه توصیف کرد.
او گفت: «این پروژه، سوریه و ترکیه را به شریان اصلی توزیع انرژی بین خلیج فارس، دریای خزر، دریای مدیترانه و دریای سیاه تبدیل خواهد کرد. با توجه به بیثباتیهای موجود در مسیرهای دریایی سنتی، این پروژه برای هر دو کشور و کل منطقه یک ضرورت اجتنابناپذیر است.»
این بیانیه منعکسکننده توافق گسترده حاصل شده بین ترکیه و سوریه در بخشهای انرژی، تجارت و زیرساختها است.
احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه، پروژه «اتصال چهار دریا» را در دستور کار اجلاس غیررسمی رهبران اتحادیه اروپا و شرکای منطقهای که در 23 و 24 آوریل در قبرس جنوبی برگزار شد، قرار داد و آن را ابتکار «4 دریا- 9 کریدور» نامید.
الشرع توجه را به خطرات ناشی از بسته شدن تنگه هرمز جلب کرد. او در مواجهه با این آزمونهای چالشبرانگیز که به شریان حیاتی تجارت جهانی ضربه میزنند، به ضرورت جهانی این پروژه اشاره کرد و گفت: «ما با یک مسئولیت تاریخی روبرو هستیم که مستلزم توسعه یک استراتژی برخاسته از قلب منطقه ماست».
شریان امن
احمد الشرع رئیس دولت موقت سوریه در توصیف اهمیت پروژه مزبور گفته است: «ما امکان مهم و ارزشمندی را به شرکای خود در مدیترانه و خلیج فارس ارائه میدهیم. سوریه یک شریان امن و جایگزین خواهد بود که آسیای مرکزی و خلیج فارس را به قلب قاره اروپا متصل میکند.»
الشرع تأکید کرد که تضمین امنیت و ثبات سوریه برای تحقق این پروژه ضروری است. به همین منظور، او از طرف اروپایی خواست تا موضع روشنی اتخاذ کند و اسرائیل را مجبور به توقف فوری حملات خود کند.
همچنین تام باراک، سفیر آمریکا در آنکارا و نماینده ویژه ترامپ در امور سوریه، نیز در سخنرانی خود در کنفرانسی که توسط شورای آتلانتیک و شورای بازرگانی سوریه-آمریکا در واشنگتن در ماه مارس برگزار شد، اعلام کرد که از این پروژه حمایت میکند.
باراک با اشاره به اینکه سوریه از ظرفیت ژئوپلیتیکی برای ایجاد جایگزینی برای بحران امنیت انرژی در تنگه هرمز برخوردار است، اعلام کرد: «ترکیه و سوریه مرکز اصلی توزیع انرژی برای کل جهان خواهند بود».
سوریه تنها پل زمینی طبیعی است که میتواند چهار حوزه اصلی هیدروگرافی اوراسیای غربی (خلیج فارس، دریای خزر، دریای مدیترانه و دریای سیاه) را به هم متصل کند. پروژه اتصال چهار دریا که چهار بدنه اصلی آب را با شبکهای یکپارچه از جادهها، راهآهن و خطوط انرژی به هم متصل میکند، با هدف تسهیل جریان تجارت، کالا و حمل و نقل انرژی بین آسیا و اروپا انجام میشود.
این پروژه به عنوان سنگ بنای دکترین بازسازی ملی سوریه در نظر گرفته میشود. خط لوله ترانس عرب (تاپلاین) که در این پروژه گنجانده شده، انتقال نفت کشورهای خلیج فارس مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی و کویت و همچنین نفت عراق از مسیر کرکوک-بانیاس را در نظر دارد و آنها را از طریق مدیترانه به بازارهای اروپا متصل میکند.
همه اینها در حالی است که پروژه خط لوله گاز طبیعی قطر-ترکیه نیز اهمیت حیاتی دارد. آنکارا قصد دارد گاز قطر را از طریق سوریه به ترکیه و اروپا منتقل کند و همچنین یک خط فرعی به بانیاس برای صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از طریق مدیترانه ایجاد کند.
انتقال گاز طبیعی ترکمنستان از دریای خزر به ترکیه و سپس به اروپا نیز بخشی از این پروژه است. ترکمنستان با تقریباً 50 تریلیون متر مکعب، چهارمین ذخایر بزرگ گاز طبیعی جهان را در اختیار دارد.
به موازات اینها، راهآهن مدرن حجاز قصد دارد خط ریلی پرسرعت بدون وقفهای را که ترکیه، سوریه، اردن و عربستان سعودی را به عمان متصل میکند، گسترش دهد.
پس از اتمام این پروژه، یک شبکه حمل و نقل مسافر و بار ایجاد خواهد شد که دریای سرخ را به مدیترانه و جنوب اروپا متصل میکند. همچنین قرار است این خط آهن به آسیای میانه و همچنین اروپا نیز برسد.
دولت جدید سوریه در هر زمینهای، از تضمین ثبات داخلی و حفاظت از مرزهای خود گرفته تا توسعه اقتصادی، سرنوشت مشترکی با ترکیه دارد. پروژه چهار دریا که در چارچوب توافق با ترکیه مطرح شده، نقش ژئوپلیتیکی جدید سوریه را تقویت میکند.
لغو تحریمهای آمریکا و اروپا علیه سوریه، باز شدن درها به روی احمد الشرع توسط بسیاری از کشورها و رویکرد سازمانهای بینالمللی، از جمله سازمان ملل، برای بهبود همکاری، همگی نشان دهنده پذیرش نقش جدید سوریه و عدم اعتراض به خواستههای آن است.
دولت سوریه که به دنبال تبدیل قلمرو خود از یک منطقه جنگی به یک حوزه نفوذ جهانی است، قصد دارد از مزیت ژئوپلیتیکی خود استفاده کند و کشورهای اروپایی که به مسیرهای جدید انرژی و لجستیکی با ترکیه و سوریه در نقاط مرکزی نیاز دارند، ناچار خواهند شد رژیم اسرائیل را تحت فشار قرار دهند تا دست از حمله به سوریه بردارد.
انتهای پیام/