حجتالاسلام دکتر عباسعلی مشکانی سبزواری، معاون علمی مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد(ص) مشهد، در گفتوگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، با اشاره به تأسیس این مدرسه در سال 1400 گفت: این مدرسه با شعار «فقه نظامات اجتماعی و حکمرانی» در سطوح عالی حوزههای علمی فعالیت میکند و در صدد تربیت مجتهدان بهروز با بهرهگیری از اساتید برجسته حوزوی و دانشپژوهان توانمند به عنوان پیشنیاز تحقق تمدن نوین اسلامی است.
حلقههای اجتهادی با رویکرد اجتماعمحور
وی مجتهدپروری با رویکرد اجتماعمحور را مأموریت این مدرسه عالی معرفی و تصریح کرد: کارویژه ما تربیت مجتهدانی است که بتوانند در ساحتهای اجتماعی و حکمرانی حل مسأله کنند از این رو پروژه فقه نظامات اجتماعی را از همان چهار سال پیش با محوریت مدرسه عالی فقاهت در مشهد آغاز کردیم که 10 حلقه اجتهادی فقه نظامات اجتماعی (حلقه اجتهادی فقه نظام سیاست، حلقه اجتهادی فقه اجتماع، حلقه اجتهادی فقه حکمرانی، حلقه اجتهادی فقه نظام جزاء، حلقه اجتهادی فقه نظام تعلیم وتربیت، حلقه اجتهادی فقه نظام خانواده، حلقه اجتهادی فقه نظام بین الملل، حلقه اجتهادی فقه نظام اموال و عقود، حلقه اجتهادی فقه نظام وقف، حلقه اجتهادی فقه نظام اقتصاد) را در بر میگیرد.
روند پذیرش، آموزش و ارزیابی
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه مأموریت این حلقهها، تربیت متخصصان حل مسأله و تولید محتوا در راستای حل مسائل نظام است، در توضیح ساختار آنها گفت: هر حلقه به فراخور جذب طلبه و استاد فعال میشود؛ پذیرش صرفا از میان طلابی است که سطح چهار حوزه را تمام کرده و پنج سال نیز سابقه درس خارج داشته باشند. فرآیند جذب نیز شامل سه مرحله ارزیابی اولیه، ثانویه و نهایی است که طی آن متقاضیان از جهات مختلف روانشناختی، فقهی، اصولی، دانش تخصصی و ... مورد بررسی قرار میگیرند.
مشکانی ابراز کرد: هر حلقه، بین پنج تا 10 طلبه و یک استاد هادی دارد که فقیه متخصص در موضوع حلقه است(مجتهدانی که در فضاهای خصوصی به صورت تخصصی کار کرده و توانایی هدایت دارند)؛ علاوه بر این، استاد متخصص غیرحوزوی که در موضوع حلقه، دانش غیرفقهی و آکادمیک دارد و یک دبیر علمی با تحصیلات عالی حوزوی و دانشگاهی در زمینه موضوع حلقه (که زبان هر دو جریان اساتید فقهی و غیرفقهی موضوع حلقه را میداند و حلقه پیوند آنها است) نیز جزو اعضای هر حلقه هستند. این تنوع اساتید حوزوی و دانشگاهی که از شهرهای مختلف کشور نیز هستند و رویکردهایشان، کمک میکند طلاب تکبعدی و تکساحتی تربیت نشوند.
نظام آموزشی شخصیسازی شده و مسألهمحور
وی درباره نظام آموزشی و نحوه ارزیابی طلاب این مدرسه گفت: کلاسها روزانه و با مدل گفتوگومحور (سبک سامرایی) برگزار میشود نه مانند آموزش مرسوم که صرفا استاد مطلبی را القا کند و کلاس تمام شود؛ در اینجا پس از طرح مسأله توسط استاد، طلاب پیرامون آن وارد بحث میشوند در حالی که استاد نظارت و مدیریت دارد و در نهایت هم جمعبندی را ارائه میکند.
به گفته معاون علمی مدرسه عالی فقاهت، موضوع هر حلقه در قالب دو مبحث عمومی و شخصی ارائه میشود؛ مباحث حوزه عمومی برای همه طلاب مشترک است؛ ولی مباحث شخصی با توجه به حوزه علاقه و تمحض هر طلبه در ذیل موضوع حلقه تعیین میشود؛ به عنوان مثال طلبه متخصص فقه سیاسی ممکن است در فقه روابط بین الملل یا فقه سیاستگزاری یا .... ممحض باشد. در زمینه پژوهش نیز هر طلبه متناسب با حوزه تمحض خود یک کلانپروژه با عنوان «پژوهش حوزه تمحض»را جلو میبرد.
مشکانی ادامه داد: نظام ارزیابی نیز شامل دو بخش سالانه و مستمر است ارزیابی مستمر هر پنج ماه یک بار در زمینههای آموزشی، پژوهشی، مهارتی، روانشناختی، تربیتی و.... صورت میگیرد که طی آن نقاط ضعف و قوت طلاب شناسایی و به آنان منتقل میشود؛ اما در ارزیابی سالانه، میزان پیشرفت طلاب بررسی شده و ممکن است برخی که امتیاز لازم را کسب نکنند، حذف شوند.
وی با بیان اینکه در این نظام آموزشی شخصیسازی شده، زمان مشخصی برای مدت زمان تحصیل وجود ندارد، افزود: زمان پایان تحصیل، بسته به استعداد و توانایی هر طلبه و تشخیص استاد هادی، ممکن است بین 5 تا 9 سال متغیر باشد. مدرک رسمی نیز به دانشآموختگان اعطا نمیشود بلکه مانند رسم قدیم حوزه (مثلا در زمینه اجتهاد که به جای مدرک اجتهاد، اجازه اجتهاد توسط علما و اساتید ارائه میشد)، گواهی پایان آموزش توسط استاد هادی ارائه میشود.
تربیت متخصص حل مسائل نه صرفا پژوهشگر
معاون علمی مدرسه عالی فقاهت با تأکید براینکه کارویژه ما کارگزاری برای نظام اسلامی در حوزههای تخصصی و تمحض اساتید و طلاب است، درباره وجه تمایز این مدرسه از سایر مدارس و مراکز فقهی توضیح داد: لازمه کارگزاری برای نظام، پژوهش و حل مسأله ناظر به مسائل نظام است؛ بر این اساس تلاش داریم ناظر به مسائل عینی جامعه، افرادی مجهز به دو بال دانش حوزوی و دانشگاهی (فضای حکمی و موضوعی) تربیت کنیم که از تخصص عبور کرده و به تمحض در یک مسأله رسیدهاند. تفاوت بارز ما با سایر مراکز آموزشی پژوهشی همین است که دنبال تربیت نیروی انسانی هستیم که در میدان برای نظام حل مسأله کنند نه اینکه صرفا پژوهشگر باشند.
مشکانی خاطرنشان کرد: اصولا ایده شکلگیری مدرسه بر این اساس این بود که دیدیم تقریبا هیچ مؤسسه حوزوی دغدغه حل مسأله نظام و جامعه را ندارد و همه درگیر دغدغههای علمی عمومی مثل آموزش فقه و کلام و... هستند؛ حتی دروس خارج هم مباحث کهنه و مربوط به فضای عمومی حوزه است که معمولا پرکاربرد نیست در حالی که آیتالله مروی، مؤسس این مدرسه معتقد بودند که طلاب بعد از ده پانزده سال تحصیل در حوزه، باید وارد حوزههای تخصصی شده و تمحض پیدا کند تا بتواند ناظر به مسائل نظام، کنشگری فقهی داشته باشد.
وی ادامه داد: از این رو مدرسه غیر از قالب آموزش دائمی که اشاره شد، قالبهای دیگری هم برای آموزش طلاب پیگیری میکند مانند نشستهای تخصصی، کرسیهای ترویجی و نظریهپردازی، نشستهای هماندیشی علمی، همایشهای علمی و مدارس فصلی علمی نیز در حوزه تمحض و اجتهاد طلاب که ارائهدهندگان آن هم طلاب و هم اساتید خارج از مدرسه هستند.
روشهای کشف مسأله
معاون مدرسه عالی فقاهت با اشاره به اینکه مسألههای مورد تحقیق در این مدرسه مسائل عینی هستند نه فرضی، افزود: این مسائل به شیوههای مختلف اعم از تتبع طلاب، ارتباط مستقیم مدرسه با نهاها، فراخوان خود نهادها و سازمانها، رفت و آمد مدیران و مسئولان به مدرسه و طرح مسأله و .... شناسایی میشوند.
عرصههای بهکارگیری دانشآموختگان
وی با بیان اینکه هم اکنون حدود 50 طلبه مشغول تحصیل در این مدرسه هستند، درباره نحوه استفاده از ظرفیت آنان برای حل مسائل گفت: باتوجه به ارتباطگیری طلاب با سازمانها و شناخت مسائلشان در طی دوره تحصیل، در پایان تحصیل، خود به خود جذب اتفاق میافتد همچنین ممکن است خودمان بر اساس نیاز سازمانها دانشآموختگان را معرفی کنیم یا به عنوان مدرس متخصص حوزه تمحضشان در حوزه مشغول خدمت شوند. یک مسیر دیگر نیز این است که پژوهشکدههایی تأسیس شود تا دانشآموختگان در آنجا به پژوهشهای مسألهمحور بپردازند.
نظام اولویتسنجی تأسیس حلقهها و حوزههای تخصصی
مشکانی با اشاره به استقبال بسیارخوب متقاضیان جهت ورود به این مدرسه گفت: پذیرش مدرسه، از سراسر کشور است و با اینکه هر سال تنها بین پنج تا ده نفر ظرفیت جذب داریم، تعداد داوطلبان گاهی به 150 نفر هم رسیده است. از طرفی در عین حال که همیشه برای ما کیفیت مقدم بر کمیت است، به منظور افزایش ظرفیت، ضمن تعامل با سازمانهای متولی آموزش خواهران مثل مرکز طوبی یا دانشگاه رضوی، در حال فعال کردن بخش بانوان حلقههای اجتهادی هستیم.
وی با بیان اینکه تعداد حلقهها به تناسب توان مدرسه و نیاز جامعه افزایش خواهد داشت، افزود: بدین منظور نظام اولویتسنجی تأسیس حلقهها و حوزههای تخصصی داریم که حدود 10 مؤلفه را برای ایجاد رشه و حلقه جدید رصد میکند؛ به عنوان مثال رصد موضوعات مطرح در دو سال آینده از سوی معاونت پژوهش، بررسی ظرفیت رشته شدن یک موضوع، منبع، استادان، متقاضیان و متولیان دینی آن و ....؛ هر موضوعی که بیشترین در این مؤلفهها بیشترین امتیاز را کسب کند، فعال میشود.
فعالترین مرکز علمی در فضای فقه حکمرانی کشور
معاون مدرسه فقاهت با اشاره به اینکه الگوی این مدرسه بعد از دو سال مطالعه و بررسی الگوهای مختلف آموزش در حوزههای علمیه و دانشگاههای داخل و خارج کشور و بیش از 500 مصاحبه با نخبگان، کارشناسان و مسئولان نظام طراحی و اجرا شده است، تصریح کرد: به لحاظ مدل آموزشی، این مدرسه در کشور نمونه مشابه ندارد ولی از نظر هدف (حل مسائل حکمرانی)، پیش از این مراکزی بودهاند که شروع به کار کرده اما به مرور گرفتار روال عادی حوزه علمیه شده و از مسیر حرکت در راستای نیازهای نظام خارج شدهاند. بنابراین مدرسه عالی فقاهت، نخستین مرکز ناظر به مباحث فقه تخصصی و فقه نظامات اجتماعی با رویکرد فقه حکومتی در استان و فعالترین مرکز علمی در فضای فقه حکمرانی کشور است.
خبرنگار: زهرا شریعتی
انتهای پیام/