به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، آمارهای رسمی منتشر شده از سوی نهادهای دولتی ازبکستان نشان میدهد که تولید گاز طبیعی این کشور در سه ماهه نخست سال 2026 با افت شدید 15 درصدی مواجه شده است.
این روند نزولی، فشار مضاعفی را بر سیستم انرژی کشوری وارد میکند که پیش از این نیز با چالشهایی نظیر افزایش تقاضای داخلی، زیرساختهای فرسوده و کاهش بازدهی میادین قدیمی دست و پنجه نرم میکرد.
شوک آماری به سبد انرژی ازبکستان
بر اساس گزارش کمیته ملی آمار ازبکستان، این کشور در بازه زمانی ژانویه تا مارس سال جاری میلادی تنها 9.6 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی تولید کرده است؛ این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته، حجم تولید گاز این کشور بالغ بر 11.3 میلیارد متر مکعب بود. این گزارش همچنین حاکی از آن است که افت تولید تنها به بخش گاز محدود نشده و تولید نفت، زغالسنگ و میعانات گازی نیز روندی کاهشی را تجربه کردهاند.
تولید نفت ازبکستان در سه ماهه نخست امسال به 157.3 هزار تن رسیده که نسبت به 160.8 هزار تن در سال گذشته، کاهش نشان میدهد. همچنین تولید زغالسنگ از 1.2 میلیون تن به 1.1 میلیون تن تنزل یافته و تولید میعانات گازی با سقوطی معنادار از 296.6 هزار تن به 242.3 هزار تن رسیده است. در مقابل، تولید بنزین موتور و دیزل با رشدی اندک مواجه بوده که نشاندهنده تلاش تاشکند برای پاسخگویی به نیازهای بخش حملونقل است.
تغییر موازنه؛ از صادرکننده خالص تا واردکننده بزرگ
دادههای اخیر بازتابدهنده یک تغییر ساختاری و نگرانکننده در تراز انرژی ازبکستان است. این کشور که برای دهههای متمادی به پشتوانه میادین عظیم بهجایمانده از دوران شوروی و دسترسی به سیستم خط لوله آسیای مرکزی-چین، یک صادرکننده خالص گاز محسوب میشد، اکنون جایگاه خود را در بازارهای جهانی از دست داده است. فرسودگی میادین قدیمی از یک سو و انفجار جمعیت و رشد مصارف خانگی و صنعتی از سوی دیگر، تاشکند را در وضعیتی تدافعی قرار داده است.
جمعیت ازبکستان بر اساس آخرین سرشماریها تا ابتدای ژانویه 2026 به بیش از 38.2 میلیون نفر رسیده است. این رشد جمعیتی به معنای فشار بیسابقه بر شبکه برق، نیروگاهها و سیستم توزیع گاز است. در چنین شرایطی، دولت مجبور شده برای جلوگیری از خاموشیهای گسترده و توقف چرخ صنایع، به واردات انبوه روی بیاورد.
روسیه؛ ناجی زمستانهای سخت تاشکند
آمارها نشان میدهد که ازبکستان در سه ماهه نخست سال جاری میلادی بالغ بر 360.5 میلیون دلار صرف واردات گاز طبیعی کرده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، جهشی 2.2 برابری را نشان میدهد. در مقابل، درآمد حاصل از صادرات گاز این کشور با سقوطی آزاد به 36.7 میلیون دلار رسیده است؛ رقمی که در سال گذشته نزدیک به 94.3 میلیون دلار بود.
این تغییر وضعیت، وزن ژئوپلیتیک روسیه و ترکمنستان را در معادلات انرژی تاشکند به شدت افزایش داده است. در حال حاضر، گاز روسیه از طریق خاک قزاقستان و با استفاده از خط لولهای که در دوران شوروی گاز را در جهت عکس (به سمت روسیه) منتقل میکرد، به ازبکستان میرسد.
صادرات گاز روسیه به ازبکستان در سال 2025 با رشدی 30 درصدی به بیش از 7 میلیارد متر مکعب رسید. در همین راستا، در آوریل سال جاری، نخستوزیران دو کشور برای افزایش هرچه بیشتر تحویل نفت و گاز روسیه به توافق رسیدند که نشاندهنده وابستگی فزاینده تاشکند به مسکو است.
زیرساختهای فرسوده و میراث دوران شوروی
یکی از نقاط ضعف اصلی سیستم انرژی ازبکستان، زیرساختهای انتقال و توزیع است که به دلیل دههها عدم سرمایهگذاری کافی، به شدت مستهلک شدهاند. بانک جهانی در گزارش اخیر خود هشدار داده که بدون نوسازی فوری، تلفات گاز در شبکه انتقال ازبکستان میتواند تا سال 2030 به 1.75 میلیارد متر مکعب برسد که به معنای خسارت سالانه 228 میلیون دلاری خواهد بود.
در این میان، شرکت ملی «ازبکنفتگاز» در تلاش است تا با اکتشافات جدید و حفر چاههای نوین، روند سقوط تولید را کندتر کند. این شرکت اعلام کرده که قصد دارد در سه ماهه دوم سال جاری، 22 چاه جدید را وارد مدار کرده و 31 چاه موجود را بازسازی کند. با این حال، کارشناسان معتقدند که این اقدامات تنها نقش مسکن را ایفا میکنند و حل بنیادین بحران نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین و تغییر در ساختار مصرف است.
رویای انرژی سبز؛ فرار از وابستگی به گاز
دولت شوکت میرضیایف برای کاهش فشار بر منابع گازی، استراتژی بلندپروازانهای را برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در پیش گرفته است. بر اساس اهداف تعیینشده، ظرفیت انرژیهای سبز باید تا سال 2030 به بیش از 50 درصد کل ظرفیت تولید برق کشور برسد. تاشکند امیدوار است با بهرهبرداری از نیروگاههای خورشیدی، بادی و برقآبی، مصرف گاز طبیعی را تا سال 2030 بیش از 30 میلیارد متر مکعب کاهش دهد.
در دسامبر 2025، چندین تاسیسات جدید انرژی از جمله سیستمهای ذخیرهسازی باتری با ظرفیت 1245 مگاوات وارد مدار شدند. این باتریها به شبکه اجازه میدهند تا برق تولیدی نیروگاههای خورشیدی و بادی را در ساعات اوج تقاضا آزاد کرده و نیاز به استفاده از نیروگاههای گازی برای جبران کمبود برق را به حداقل برسانند.
نتیجهگیری و چشمانداز پیشرو
آمارهای سه ماهه نخست سال 2026 نشان میدهد که زمان برای تاشکند به سرعت در حال از دست رفتن است. اگرچه ازبکستان در مسیر توسعه انرژیهای پاک به سرعت حرکت میکند، اما واقعیت این است که گاز همچنان ستون فقرات سیستم گرمایشی و زیربنای صنعتی این کشور را تشکیل میدهد.
آزمون واقعی دولت ازبکستان پیش از فرا رسیدن زمستان آینده خواهد بود. اگر روند کاهش تولید متوقف نشود، تاشکند چارهای جز افزایش واردات، کاهش بیشتر صادرات و یا اعمال محدودیتهای مصرفی نخواهد داشت.
راهبرد انرژی ازبکستان اکنون بر چهار محور کلیدی استوار است: کند کردن روند سقوط تولید، بازسازی زیرساختهای قدیمی، مدیریت هوشمندانه واردات و وارد کردن سریع ظرفیتهای جدید برقآبی و خورشیدی به شبکه. اعداد و ارقام نشان میدهند که در این مسیر، کوچکترین تاخیری میتواند به قیمت بحرانهای اجتماعی و اقتصادی تمام شود.
انتهای پیام/