به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، اکونومیست اخیرا در یادداشتی با عنوان چین، آمریکا را قدرتی رو به افول میبیند؛ اما هنوز هم آن را بهطور ویژه خطرناک میداند، به جنگ سرد آمریکا و چین پرداخته است. در اواخر ژانویه، همزمان با پایان نخستین سال بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، گروهی از پژوهشگران در پکن گزارشی منتشر کردند که در ظاهر با لحنی طعنهآمیز از رئیسجمهور آمریکا تشکر میکرد. اما این تشکر، نه حمایت از ترامپ، بلکه بیان یک نگاه عمیقتر بود.
در این گزارش آمده بود، از ترامپ ممنونیم که متحدان سنتی آمریکا را از این کشور دور کرد؛ ممنونیم که به جهان نشان داد چین کشوری باثباتتر و قابلاعتمادتر است؛ ممنونیم که با فشار اقتصادی، چین را به سمت نوآوری بیشتر سوق داد؛ و مهمتر از همه، ممنونیم که نشان داد آمریکا وارد «غروب امپراتوری» خود شده است؛ قدرتی فرسوده، متناقض و گرفتار ریاکاری.
این گزارش توسط وانگ ون و همکارانش در مؤسسه مطالعات مالی چونگیانگ وابسته به دانشگاه رنمین منتشر شد؛ گزارشی تند که بازتابدهنده بخشی از گفتمان فکری در چین است. در واقع، این نگاه در میان بسیاری از نخبگان چینی ریشه دارد: این باور که قدرت آمریکا در مسیر افولی برگشتناپذیر قرار گرفته است.
حتی شی جینپینگ نیز این چارچوب را به شکلی محتاطانه بیان کرده؛ با جمله معروفش که میگوید: «شرق در حال صعود است و غرب در حال افول». هرچند او این رقابت را بهصراحت نبرد میان چین و آمریکا توصیف نمیکند.
در سالهای اخیر، رسانههای دولتی چین نیز بهطور مداوم بر ضعفهای آمریکا تمرکز کردهاند تا تصویری متفاوت از وضعیت دو کشور ارائه دهند. اما اشتباه است اگر تصور کنیم این نگاه صرفاً تبلیغاتی است. در بخش مهمی از نخبگان فکری چین، این تحلیل کاملاً جدی گرفته میشود.
ریشه این دیدگاه تا حدی به سنت فکری مارکسیستی و بدبینی نسبت به سرمایهداری برمیگردد، اما پس از بحران مالی جهانی 2008 این نگاه تقویت شد. بازگشت ترامپ به قدرت نیز این ذهنیت را تشدید کرد؛ چرا که در نگاه بسیاری از چینیها، این اتفاق نشانهای از اختلال در نظام سیاسی آمریکا و برآمدن رهبری بیثبات تلقی شد.
مطالعات جدید نیز نشان میدهد که عبارت «افول آمریکا» نزدیک به دو دهه است که در ادبیات سیاسی و دانشگاهی چین حضور پررنگ دارد و در سالهای اخیر شدت بیشتری گرفته است. در این نگاه، ترامپ هم نماد افول آمریکاست و هم عامل تسریع آن.
تحلیلگران چینی برای توضیح این افول به سه محور اصلی اشاره میکنند: نخست، بحران اقتصادی شامل مالیشدن افراطی، تضعیف صنعت و رشد بدهی عمومی. دوم، فرسودگی نقش نظامی آمریکا بهعنوان پلیس جهانی. و سوم، بحران سیاسی ناشی از دوقطبی شدید و گرایش به پوپولیسم.
واکنش چین در مواجهه با امریکا چیست؟
اما پرسش مهم این است که چین بر اساس این تحلیل چگونه رفتار میکند؟ برخی نشانهها از افزایش جسارت چین حکایت دارد؛ از فشارهای اقتصادی بر متحدان آمریکا تا مواضع سختتر در اطراف تایوان و دریای جنوبی چین. با این حال، رفتار پکن همچنان عمدتاً در قالب «مناطق خاکستری» باقی مانده و از اقدامات آشکار و مستقیم پرهیز میکند.
در این میان، مفهومی که در ادبیات فکری چین مطرح میشود «اضطراب هژمون» است؛ یعنی این تصور که آمریکا در حال افول، برای حفظ جایگاه خود ممکن است رفتاری تهاجمیتر و غیرقابل پیشبینیتر نشان دهد. برخی تحلیلگران حتی اقدامات آمریکا در دوره ترامپ را در همین چارچوب تفسیر میکنند؛ بهعنوان تلاش قدرتی رو به کاهش برای حفظ برتری جهانی.
در مقابل، گروهی دیگر در چین تأکید میکنند که افول نسبی آمریکا به معنای زوال کامل آن نیست. اگرچه سهم چین از اقتصاد جهانی افزایش یافته، اما آمریکا همچنان از نظر توان اقتصادی و قدرت نظامی، جایگاه نخست را حفظ کرده است.
همچنین تأکید میشود که بحرانهای سیاسی آمریکا، با وجود شدت، الزاماً دائمی نیستند و این کشور در گذشته نیز توانسته به تعادل بازگردد. در نهایت، چه چین آمریکا را قدرتی رو به افول اما خطرناک بداند، و چه قدرتی هنوز نیرومند اما دچار بحران، نتیجه در سیاستگذاری یکسان است: احتیاط.
پکن بر این باور است که نباید اقداماتی انجام دهد که واکنش تند آمریکا را تحریک کند. این احتیاط، بهنوعی به ثبات نسبی در روابط دو قدرت کمک کرده است. با این حال، در نگاه رهبران چین، تصویر نهایی روشن است: آمریکا قدرتی است که هرچند رو به افول است، اما همچنان خطرناک باقی مانده؛ و همین ترکیب «افول و خطر»، مهمترین عنصر در محاسبات راهبردی پکن است.
انتهای پیام/