به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، یازدهم فروردین، هرچند روزی تلخ برای زنجان بود، اما در دل همین تلخی، روایتی دیگر متولد شد؛ روایتی از ایمان، همدلی و تعلقی که تنها در بزنگاهها خود را نشان میدهد. حسینیه اعظم زنجان، این قلب تپنده آیینهای مذهبی و معنوی مردم، ناگهان در معرض آسیبی قرار گرفت که به سرعت به یک «حادثه اجتماعی» بدل شد؛ حادثهای که مردم را نه در سوگ، بلکه در صحنهای از همبستگی و مسئولیتپذیری کنار هم نشاند.
در همان ساعات ابتدایی، خیابانهای منتهی به حسینیه، شاهد قدمهایی بود که از سر اضطرار نبود، بلکه از سر عشق و باور بود. مردمی که آمده بودند تا بگویند این بنا، صرفاً یک سازه نیست؛ بخشی از حافظه جمعی آنهاست، بخشی از دعاهای شنیدهشده، اشکهای ریختهشده و امیدهای گرهخورده به آسمان. شاید کمتر مکانی را بتوان یافت که اینچنین در تار و پود زندگی مردم تنیده شده باشد؛ جایی که برای بسیاری، نه فقط محل عزاداری، که مأمن آرامش و پناهگاه روح بوده است.
اما آنچه این حادثه را از یک رخداد صرف متمایز کرد، واکنش مردمی بود که بلافاصله از «اندوه» عبور کردند و به «اقدام» رسیدند. از اهدای زیورآلات توسط بانوان گرفته تا اعلام آمادگی گسترده برای مشارکت در بازسازی، همه و همه نشان داد که حسینیه اعظم، یک دارایی عمومی به معنای واقعی کلمه است؛ سرمایهای که مالکیت آن نه در اسناد رسمی، بلکه در دلهای مردم ثبت شده است. این همان نقطهای است که یک مکان مذهبی، به یک نهاد اجتماعی قدرتمند تبدیل میشود.
حسینیه اعظم با بهرهگیری از دانش مهندسی و معماری روز، به شکلی ایمن و ماندگار بازسازی میشود و باید اصالت و روح حاکم بر آن حفظ شود؛ روحی که طی سالها با نذرها، دعاها و حضور مردم شکل گرفته است.تشکیل ستاد بازسازی، طراحی یک طرح جامع با نگاه بلندمدت، پیشبینی کاربریهای متنوع فرهنگی و خدماتی، و در عین حال تأکید بر مشارکت مردمی، همگی نشان میدهد که نگاه مسئولان به این پروژه، نگاهی فراتر از بازسازی کالبدی است. اینجا سخن از «بازآفرینی» است؛ بازآفرینی یک نماد مذهبی که میتواند در دهههای آینده نیز نقشآفرین باشد و حتی به الگویی برای سایر مجموعههای مشابه تبدیل شود.
حضور خیرین از نقاط مختلف کشور و حتی فراتر از مرزها، و اعلام آمادگی مراجع تقلید برای همراهی در این مسیر، نشاندهنده آن است که حسینیه اعظم زنجان، تنها یک ظرفیت محلی نیست؛ بلکه به یک نماد ملی و فراملی در حوزه فرهنگ دینی تبدیل شده است. این گستره از همراهی، مسئولیت متولیان را دوچندان میکند تا نتیجه نهایی، در شأن این جایگاه باشد.اکنون، در میانه این مسیر، پرسشهای متعددی پیشروی افکار عمومی قرار دارد: بازسازی این مجموعه چگونه پیش خواهد رفت؟ چه تدابیری برای حفظ هویت آن اندیشیده شده است؟ نقش مردم در این فرآیند تا چه حد جدی خواهد بود؟ و نهایتاً، حسینیه اعظم در آینده چه سیمایی به خود خواهد گرفت؟
حجتالاسلام مختار کرمی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان زنجان در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم با تشریح آخرین وضعیت بازسازی حسینیه اعظم زنجان، از مشارکت خیرین و مردم برای بازسازی این مرکز مهم خبر داد.
سؤال: جناب آقای کرمی، اگر بخواهیم به همان ساعات اولیه حادثه یازدهم فروردین بازگردیم، چه تصویری از حال و هوای حسینیه اعظم و واکنش مردم در ذهن دارید؟
پاسخ:واقعیت این است که حادثه یازدهم فروردین، اگرچه تلخ و تأثرآور بود، اما صحنههایی که در همان ساعات ابتدایی شکل گرفت، فراتر از یک واکنش معمول اجتماعی بود. ما با یک «خیزش عاطفی ـ اعتقادی» مواجه شدیم. مردم زنجان، پیر و جوان، زن و مرد، بدون هیچ فراخوان رسمی، خودجوش به سمت حسینیه اعظم حرکت کردند؛ گویی یک ندای درونی آنها را فراخوانده بود.
در آن فضا، اشک و اندوه با نوعی عزم و اراده عجیب درهم آمیخته بود. مردم تنها برای ابراز ناراحتی نیامده بودند، بلکه با حضورشان اعلام کردند که این مکان، بخشی از هویت آنان است و آسیب به آن، به نوعی آسیب به باورهای جمعیشان تلقی میشود. حتی در همان ساعات ابتدایی، زمزمههایی از بازسازی و آبادانی به گوش میرسید؛ یعنی جامعه بلافاصله از «سوگ» به «کنش» حرکت کرد و این نکته بسیار مهمی است.
سؤال: شما به هویتساز بودن حسینیه اعظم اشاره کردید. این جایگاه ویژه دقیقاً چگونه در زندگی مردم زنجان شکل گرفته است؟
پاسخ:حسینیه اعظم زنجان صرفاً یک سازه فیزیکی نیست؛ بلکه یک «نهاد اجتماعی ـ معنوی» است که طی دههها در تار و پود زندگی مردم تنیده شده است. بسیاری از خانوادهها خاطرات چند نسل خود را با این مکان پیوند زدهاند؛ از مراسمهای مذهبی گرفته تا نذرها، دعاها و حتی نقاط عطف زندگیشان.
این حسینیه در واقع به یک «مرجع معنوی جمعی» تبدیل شده است؛ جایی که مردم نهتنها برای برگزاری آیینهای مذهبی، بلکه برای کسب آرامش، امید و حتی تصمیمگیریهای مهم زندگی به آن رجوع میکنند. وقتی چنین پیوند عمیقی شکل میگیرد، طبیعی است که هرگونه آسیب به این مکان، واکنشی فراتر از یک حادثه ساختمانی به دنبال داشته باشد.
به همین دلیل است که میگوییم این مجموعه بخشی از «زیستجهان دینی» مردم است؛ یعنی درک و تجربه آنها از زندگی، ایمان و حتی هویت اجتماعیشان، با این مکان گره خورده است.
سؤال: یکی از نکات برجسته، مشارکت سریع و پررنگ مردم بود. این مشارکت در چه قالبهایی بروز پیدا کرد؟
پاسخ: مشارکت مردمی در این ماجرا، ابعاد مختلفی داشت که هرکدام بهنوعی قابل تأمل است. نخستین جلوه آن، همان حضور فیزیکی گسترده مردم بود که نوعی اعلام همبستگی جمعی محسوب میشد. اما فراتر از آن، ما شاهد بروز رفتارهای ایثارگرانهای بودیم که واقعاً کمنظیر است.
برای مثال، در همان مراسمهای ابتدایی، بانوانی بودند که بدون هیچ تردیدی، زیورآلات شخصی خود را که معمولاً از ارزش مادی و حتی عاطفی بالایی برخوردار است برای بازسازی حسینیه اهدا کردند. این اقدام صرفاً یک کمک مالی نبود، بلکه یک «بیانیه فرهنگی» بود؛ یعنی اعلام اینکه حفظ این مکان، از داراییهای شخصی هم مهمتر است.
علاوه بر این، بسیاری از مردم بهصورت داوطلبانه اعلام آمادگی کردند که در هر بخش از بازسازی، از کارهای اجرایی گرفته تا پشتیبانی، مشارکت داشته باشند. این سطح از همراهی، نشاندهنده یک سرمایه اجتماعی بسیار قوی است که خوشبختانه در زنجان وجود دارد.
سؤال: در چنین شرایطی، مدیریت این حجم از احساسات و مطالبات مردمی چگونه انجام شد؟ چه سازوکاری برای هدایت این حرکت شکل گرفت؟
پاسخ: دقیقاً نکته همینجاست؛ وقتی با چنین موجی از احساسات و انگیزههای مردمی مواجه میشوید، اگر این انرژی بهدرستی مدیریت نشود، ممکن است به نتیجه مطلوب نرسد. به همین دلیل، خیلی سریع به این جمعبندی رسیدیم که باید یک ساختار منسجم برای هدایت این روند شکل بگیرد.
با پیشنهاد ادارهکل اوقاف و همراهی استاندار محترم، ستاد بازسازی حسینیه اعظم تشکیل شد. این ستاد در واقع نقش «مغز متفکر» و «اتاق فرمان» پروژه را بر عهده دارد. حضور دستگاههای مختلف از جمله بنیاد مسکن، راه و شهرسازی، شهرداری و نمایندگان هیئت امنا، باعث شد که تصمیمگیریها هم جامع باشد و هم اجرایی.
نکته مهم این است که ما تلاش کردیم از همان ابتدا، بین «احساسات مردمی» و «الزامات فنی و مدیریتی» یک تعادل منطقی برقرار کنیم؛ یعنی نه شتابزده عمل کنیم و نه انگیزههای مردمی را نادیده بگیریم.
سؤال: در ستاد بازسازی، چه تدابیری برای پیشبرد تخصصی پروژه در نظر گرفته شده است؟
پاسخ: برای اینکه پروژه از حالت کلیگویی خارج شود و بهصورت دقیق پیش برود، چهار کمیته تخصصی تعریف شد. این کمیتهها هرکدام یک ضلع از پروژه را پوشش میدهند.
کمیته فنی مسئول بررسیهای مهندسی، طراحی و نظارت بر کیفیت اجراست. کمیته مالی بر تأمین و مدیریت منابع تمرکز دارد. کمیته امور همسایگان به موضوعات اجتماعی و تعامل با ساکنان اطراف میپردازد و کمیته حقوقی نیز مسائل مربوط به تملک، قراردادها و مجوزها را دنبال میکند.
این تقسیم کار باعث شده که هیچ بخشی از پروژه مغفول نماند و هر موضوعی با نگاه تخصصی بررسی شود. جلسات این کمیتهها بهصورت منظم برگزار میشود و خروجی آنها به ستاد ارائه میگردد تا تصمیمات کلان بر اساس دادههای دقیق اتخاذ شود.
سؤال: درباره طراحی آینده حسینیه، چه رویکردی در نظر گرفتهاید؟ آیا صرفاً بازسازی مدنظر است یا تحول ساختاری؟
پاسخ: رویکرد ما صرفاً «بازسازی به شکل گذشته» نیست، بلکه بهدنبال «بازآفرینی هوشمندانه» هستیم. یعنی ضمن حفظ هویت و اصالت حسینیه، تلاش میکنیم آن را به یک مجموعه مدرن، کارآمد و پاسخگو به نیازهای آینده تبدیل کنیم.
به همین دلیل، انتخاب مهندسان مشاور خبره و تدوین یک طرح جامع، بهعنوان اولویت اول تعیین شد. ما تأکید داریم که این طرح باید بر پایه معماری ایرانی ـ اسلامی باشد، اما در عین حال، نیازهای نسلهای آینده را هم در نظر بگیرد.
هدف این است که بنایی خلق شود که نهتنها برای امروز، بلکه برای 50 تا 100 سال آینده نیز کارآمد و ماندگار باشد؛ یک اثر فاخر که بتواند هم کارکرد مذهبی داشته باشد و هم نقش فرهنگی و اجتماعی ایفا کند.
سؤال: موضوع تملک املاک اطراف معمولاً با چالشهایی همراه است. در این پروژه چه تدابیری اندیشیده شده است؟
پاسخ: بله، این موضوع ذاتاً حساس است، چون با حقوق و دارایی مردم ارتباط مستقیم دارد. رویکرد ما در این بخش، کاملاً مبتنی بر «تعامل، عدالت و شفافیت» است.
خوشبختانه بسیاری از مالکان، با درک اهمیت پروژه، خودشان برای همکاری اعلام آمادگی کردهاند. از سوی دیگر، دولت نیز اعلام کرده که تملکها بر اساس نظر کارشناسان رسمی دادگستری و با ارائه معوض عادلانه انجام خواهد شد.
ما تلاش میکنیم این فرآیند بهگونهای پیش برود که نهتنها حقی از کسی ضایع نشود، بلکه رضایت حداکثری نیز حاصل شود. در واقع، این بخش از پروژه را یک «تعامل اجتماعی» میدانیم، نه صرفاً یک اقدام اداری.
سؤال: در طرح جامع، چه کاربریها و فضاهایی برای مجموعه پیشبینی شده است؟
پاسخ: طرح جامع در حال بررسی، یک نگاه چندوجهی به حسینیه دارد. یعنی علاوه بر کارکرد اصلی مذهبی، به نیازهای فرهنگی، خدماتی و رفاهی نیز توجه شده است.
از جمله بخشهایی که پیشبینی شده میتوان به پارکینگ مناسب برای مدیریت جمعیت، سرویسهای بهداشتی استاندارد، کتابخانه تخصصی، مهمانسرا برای زائران، سالنهای اجتماعات و جلسات، و همچنین یادمان شهدا اشاره کرد.
نکته مهم و نمادین این است که محل اصابت موشک نیز بهعنوان صحن جدید طراحی خواهد شد؛ این اقدام در واقع تبدیل یک «نقطه آسیب» به یک «نقطه هویتبخش» است و بار معنایی بسیار عمیقی دارد.
سؤال: نقش مردم در طراحی این پروژه تا چه حد جدی است؟
پاسخ: ما معتقدیم اگر این پروژه مردمی نباشد، موفق نخواهد بود. به همین دلیل، تصمیم گرفتهایم از نظرات و ایدههای مردم بهصورت ساختارمند استفاده کنیم.
کمیتهای برای دریافت پیشنهادات مردمی تشکیل خواهد شد تا هر فردی چه از زنجان و چه از سایر نقاط کشور بتواند دیدگاههای خود را ارائه دهد. این مشارکت، صرفاً نمادین نیست؛ بلکه واقعاً در فرآیند تصمیمگیری لحاظ خواهد شد.
در واقع، میخواهیم حسینیهای ساخته شود که مردم احساس کنند خودشان در شکلگیری آن نقش داشتهاند.
سؤال: درباره منابع مالی پروژه، با توجه به ارقام بالای مورد نیاز، چه برنامهای دارید؟
پاسخ: برآوردها نشان میدهد که خسارت وارده بیش از 300 میلیارد تومان بوده و برای اجرای طرح جامع، بیش از دو همت اعتبار نیاز است. این ارقام نشاندهنده بزرگی پروژه است.
با این حال، تأکید ما بر حفظ ماهیت مردمی حسینیه است. یعنی نمیخواهیم این پروژه صرفاً دولتی شود. تجربه نشان داده که هرجا مردم وارد میدان شدهاند، کارها هم سریعتر پیش رفته و هم برکت بیشتری داشته است.
بنابراین، جذب مشارکتهای مردمی در اولویت قرار دارد و در کنار آن، از ظرفیتهای دولتی و نهادهای حمایتی نیز استفاده خواهیم کرد.
سؤال: میزان مشارکتهای مردمی تاکنون چگونه بوده است؟
پاسخ: خوشبختانه استقبال بسیار خوب بوده است. در مدت حدود یک ماه، نزدیک به 12 میلیارد تومان کمک مردمی جمعآوری شده که رقم قابل توجهی است.
نکته مهمتر، گستره جغرافیایی این مشارکتهاست؛ یعنی علاوه بر مردم زنجان، خیرینی از سایر استانها و حتی برخی کشورهای اسلامی نیز برای همکاری اعلام آمادگی کردهاند. این نشان میدهد که حسینیه اعظم، فراتر از یک ظرفیت محلی، به یک نماد مذهبی در سطح ملی و حتی فراملی تبدیل شده است.
سؤال: همراهی مراجع تقلید در این پروژه چگونه بوده است؟
پاسخ: این همراهی بسیار ارزشمند و دلگرمکننده است. برخی از دفاتر مراجع تقلید، از جمله دفتر آیتالله العظمی سیستانی، برای مشارکت در تأمین منابع کتابخانه و تهیه کتابهای مورد نیاز اعلام آمادگی کردهاند.
این موضوع نشان میدهد که این پروژه، نهتنها در سطح اجرایی، بلکه در سطح معنوی و علمی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
سؤال: در نهایت، چشمانداز شما از آینده حسینیه اعظم چیست؟
پاسخ: ما به آینده این مجموعه بسیار امیدواریم. البته تأکید میکنم که مسیر پیشرو نیازمند صبر، دقت و کار کارشناسی است. اما با توجه به همدلی مردم و همراهی مسئولان، اطمینان داریم که نتیجه کار، فراتر از یک بازسازی ساده خواهد بود.
هدف ما این است که حسینیه اعظم زنجان، بهعنوان یک نماد فاخر از ایمان، همبستگی اجتماعی و معماری اصیل، نهتنها برای مردم این شهر، بلکه برای کل کشور الهامبخش باشد.
انشاءالله در آیندهای نهچندان دور، شاهد بهرهبرداری از مجموعهای خواهیم بود که هم از نظر معنوی و هم از نظر کالبدی، باشکوهتر و کارآمدتر از گذشته است.
انتهای پیام/