به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، استان گلستان سرزمین تضادهاست؛ جایی که در دامنه شمالی البرز، جنگلهای هیرکانی نفس میکشند و دشتهای حاصلخیز تا بیابانهای خشک و نیمهخشک ادامه پیدا میکنند، همین تنوع توپوگرافی و اقلیمی، گلستان را به یکی از حساسترین مناطق ایران از نظر وقوع سیلاب تبدیل کرده است، کافی است چند ساعت باران شدید ببارد تا رودخانههای فصلی از بستر خود خارج شوند، جادههای روستایی محو شوند و خاطره تلخ سیلهای ویرانگر سالهای گذشته در اذهان زنده شود.
با گسترش تغییرات اقلیمی و بهتبع آن رژیم بارشها، گلستان همواره در معرض بارشهای نقطهای و سنگین بوده است، اما آنچه در فروردینماه 1405 رخ داد، فراتر از تجربههای معمول بود تا جایی که استاندار گلستان آن را با سیلابهای مهیب دهه 80 مقایسه میکند. در روزهایی که انتظار باران بهاری میرفت، طبیعت با قدرتی بیسابقه رکوردهای آماری را شکست؛ 268 میلیمتر باران در چند ساعت، رقمی که حتی در اسناد اقلیمی استان نیز کمنظیر است، این حجم عظیم آب، زمین را غافلگیر کرد؛ زمینی که سالهاست بر اثر تغییر کاربری، فرسایش و کاهش پوشش گیاهی، توان ذخیرهسازی و مدیریت روانآبهای خود را از دست داده است. شرکت آب منطقهای گلستان اعلام کرده است در پی این بارشها 20 میلیون مترمکعب آب وارد سدهای استان شده و حدود 18 میلیون مترمکعب نیز از این سیلاب با استفاده از سازههای آبخیزداری مدیریت شده است،
حادثهای که برآوردهای اولیه آن حاکی از وارد آمدن بیش از 4 هزار و 500 میلیارد تومان خسارت به بخشهای مختلف کشاورزی، راهها و ابنیههای فنی، تأسیسات زیربنایی و غیره است.
اما در میانه این حادثه طبیعی، یک پرسش اساسی خودنمایی میکند: آیا میتوان با علم و برنامهریزی، ضربات سیل را کاهش داد؟ پاسخ را باید در پروژههای آبخیزداری جستوجو کرد؛ همان سازههای خاکی و سنگی که در دل کوهستانها و مسیر رودخانهها ساخته شدهاند تا شتاب سیلاب را بگیرند و رسوبات را به دام بیندازند. گلستان یکی از استانهای پیشرو در اجرای عملیات آبخیزداری با حدود 2000 پروژه است، اما آیا همین تعداد برای مهار سیلابهای استثنایی کافی است؟ کارآیی این سازهها در سیلاب اخیر چقدر بود؟ و مهمتر از همه؛ چه درسهایی برای آینده باید آموخت؟
در این باره با دکتر محمد عباسی، رئیس اداره آبخیزداری و حفاظت از خاک منابع طبیعی گلستان گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید:
تسنیم: گلستان جزو استانهای سیلخیز در کشور بهشمار میرود و هرساله چندین نوبت در فصول مختلف این بلای طبیعی گریبانگیر استان و مردمانش میشود، فروردین ماه امسال هم سیلاب گسترده و مهیبی را در استان تجربه کردیم، برای این وضعیت آماده بودید؟
عباسی: ما از روز پانزدهم تا هفدهم فروردینماه با یک پدیده بارشی با شدت بسیار بالا مواجه بودیم. هواشناسی استان اوج این بارشها را برای روز دوشنبه (17 فروردین) پیشبینی کرده بود و خوشبختانه اطلاعرسانی لازم انجام شد، طبیعتاً با اعلام هشدار سطح نارنجی، جلسه مدیریت بحران استان تشکیل شد و دستگاههای مختلف در جریان جزئیات پدیده قرار گرفتند. هواشناسی استان بهخوبی تشریح کرد که با چه پدیدهای مواجه خواهیم شد.
این اولین جلسه هشدار سطحیک در سال 1405 بود. بر اساس تحلیلهای انجامشده، ورود جریانات رطوبتی از سمت دریای خزر همراه با جبهههای سردی که در منطقه حاکم بود احتمال یک رخداد بسیار مهم را میداد، بلافاصله اطلاعرسانی لازم را به کلیه شهرستانها انجام دادیم و تأکید کردیم که آمادگی کامل داشته باشند. در بخش جنگل نیز بهدلیل وزش باد و احتمال سقوط درختان، اطلاعرسانی به مدیران پارکهای جنگلی چه بهصورت تلفنی و چه با مکاتبه فوری انجام شد.
تسنیم: میزان دقیق بارش ثبتشده در استان چقدر بود؟ آیا رقمی استثنایی محسوب میشود؟
عباسی: بله، قطعاً یک رخداد استثنایی بود. تمام ایستگاههای هواشناسی و بارانسنجی استان میزان بارش را ثبت کردند. دامنه بارش در سطح استان بین 7 میلیمتر تا 268 میلیمتر بود، بیشترین میزان یعنی 268 میلیمتر در شهرستان رامیان به ثبت رسید، این رقم بسیار قابلتوجه و بیسابقه بود.
بارشهای سنگین ماهیتاً نقطهای هستند و پیشبینی دقیق آنها مکانیزم سختی دارد، اما در این مورد قطعیت بالایی داشتیم و میدانستیم ممکن است هستههایی داشته باشیم که میزان بارش زیادی دارند و چند کیلومتر آنطرفتر شرایط کاملاً متفاوت باشد، این اتفاق دقیقاً در استان گلستان افتاد، از سمت گرگان بهسمت شرق استان، بارشهای بسیار خوب و مؤثری را تجربه کردیم و حوزههای مختلف ما جریانهای سیلابی را شاهد بودند.
تسنیم: میانگین بارش سالانه استان چقدر است؟ این میزان بارش در چند ساعت، چهنسبتی از بارش سالانه را تشکیل میداد؟
عباسی: میانگین بارش سالانه استان گلستان 461 میلیمتر است، اما در منطقه رامیان، میانگین بارش سالانه حدود 700 میلیمتر پیشبینی میشود. بارش 268میلیمتری که در چند ساعت اتفاق افتاد، تقریباً معادل 40 درصد بارش سالانه آن منطقه است، این یعنی حدود نیمی از بارش یک سال، در چند ساعت فرو ریخت، طبیعتاً پاسخ زمین به چنین رخدادی نیز استثنایی خواهد بود.
وقتی یک رخداد استثنایی رخ میدهد، واکنش زمین نیز متفاوت است و اتفاقات عجیبی رقم میخورد، بهعنوان مثال، برخی جادههایی که بین مزارع و دامداریها قرار داشتند، بهطورکامل محو شدند و فقط دو طرف کوه باقی ماند، شدت بارش بهحدی بود که ظرفیت بستر رودخانهها برای عبور این حجم آب کافی نبود، برخورد جریان آب با کوه باعث شد حرکت تودههای زمین و رانشهای موضعی داشته باشیم.
تسنیم: در کدام حوزههای آبخیز استان شاهد دبی سیلابی بودید؟
عباسی: حوضههای مختلفی جریان سیلابی را تجربه کردند، بهصورت شاخص میتوانم به حوضههای زرینگل، محمدآباد، تیلآباد، آزادشهر و در بخشی از محدوده کلاله اشاره کنم، بارشهای خوب در این مناطق منجر به دبی سیلابی شد.
شهرستانهایی که این رخداد را بهطورخاص تجربه کردند، شامل آزادشهر، مینودشت و علیآباد میشوند. در زیرحوضه سیاهرودبار شهرستان علیآباد که جزئی از حوزه زرینگل محسوب میشود، بر اساس مطالعات انجامشده، میزان بارش 106 میلیمتر ثبت شده است، اما هسته اصلی با 268 میلیمتر در رامیان رخ داد.
تسنیم: عملیات آبخیزداری انجامشده در استان چهنقشی در مدیریت این سیلاب داشت؟
عباسی: استان گلستان حدود 2000 مورد انواع عملیات آبخیزداری را اجرا کرده است، این پروژهها شامل انواع سرشاخهگیر، بندهای خاکی، بندهای مدیریت سیلاب و رسوب از جنس سنگ ملاتی، پخش سیلاب و پروژههای چندمنظوره هستند، تقریباً همه این سازهها درگیر این سیلاب شدند.
نکته بسیار مهم این است که این پروژهها توانستند مدیریت سیلاب را بهخوبی انجام دهند. حجم زیادی از مواد حملشده توسط سیلاب، شامل درختان و رسوبات آبرفتی (شن و سنگ)، پشت این سازهها به دام افتاده است. این تلهاندازی رسوب، از انسداد تأسیسات پاییندست جلوگیری میکند که از نظر فنی و امنیتی بسیار حائز اهمیت است.
تسنیم: درباره مکانیزم عملکرد و اثربخشی پروژههای آبخیزداری توضیح دهید.
عباسی: این پروژهها پروژههای مخزنسازی نیستند، هدف آنها صرفاً ذخیره آب نیست، بلکه بهدنبال اجرای پروژههایی هستیم که با تلهاندازی رسوب پشت خود و ایجاد اختلال در همزمانی تمرکز سیلاب، باعث کاهش آسیب در خروجی شوند. سیلابی که از پروژههای ما عبور میکند، بخشی از مواد حملشده خود را بهجای میگذارد و به مسیر خود ادامه میدهد.
برآورد ما این است که حدود 18 میلیون مترمکعب از سیلاب در سطح استان توسط این پروژهها مدیریت شده است. در حوزه شمال شرق گنبد و بخش کلاله که حوضههای خارج از سد هستند، آب پس از عبور از پروژهها وارد رودخانهها میشود. حدفاصل بین سد بوستان و گلستان، بخشی از آب بهصورت سرریز وارد حوزه سد گلستان میشود و رودخانههای رامیان نیز به حوزه نگارستان و سد کوثر منتهی میشوند.
تسنیم: چهمیزان خسارت به سازههای آبخیزداری وارد شده است؟ آیا تخریب محوری رخ داده است؟
عباسی: میزان خسارتها هنوز مشخص نیست اما عمدتاً شامل تخریب حوضچهها و نیاز به اصلاح دستکها است، خوشبختانه به این شکل نبود که سازههای ما بهصورت محوری و کامل تخریب شده باشند، خسارتها موضعی و قابل اصلاح هستند.
درباره خسارت کلی به استان نیز همچنان برآورد خسارت توسط دستگاههای مختلف در حال انجام است، هر دستگاهی بر اساس فرمت مخصوص خود، گزارش جداگانهای تهیه میکند، در مورد جنگل نیز باید بگویم که جادههای جنگلی و نهالستان دچار آسیب شدهاند، اما با توجه به اینکه سطح جنگلهای استان بالای 452 هزار هکتار است، پایش کامل نیاز به زمان دارد و جمعبندی نهایی هنوز انجام نشده است.
تسنیم: جمعبندی نهایی شما از این رخداد چیست؟
عباسی: آنچه در استان گلستان رخ داد، یک پدیده استثنایی و کمسابقه بود، بارش 268 میلیمتری در چند ساعت، رقمی فراتر از ظرفیت طبیعی بسیاری از بسترها بود، اما نکته مهم این است که پروژههای آبخیزداری انجامشده در استان، توانستند نقش مؤثری در مدیریت این سیلاب عظیم ایفا کنند، تلهاندازی رسوب و اختلال در همزمانی سیلاب، از بروز خسارتهای بسیار سنگینتر جلوگیری کرد، هنوز برای جمعبندی نهایی خسارتها زود است و تیمهای پایش میدانی مشغول ارزیابی هستند.
انتهای پیام/+