خبرگزاری تسنیم – گروه امام و رهبری: حضرت آیتالله العظمی خامنهای، رهبر شهید انقلاب اسلامی (رحمهالله) در یکی از آخرین سخنرانیهایشان، تعبیر نغز و بدیعی را در وصف ملت بزرگ ایران مورد طرح و تاکید قرار دادند. ایشان ضمن اشاره به نقش خطیر مردم در رویارویی با حوادث و اتفاقات گوناگون، بیان داشتند: «چنانچه حادثهای برای کشور پیش بیاید، خدای متعال این مردم را مبعوث خواهد کرد برای مقابلهی با حوادث، و کار را مردم تمام خواهند کرد.»
از زمان طرح این معنا تا به امروز، تعبیر رسا و درخور تامل «ملت مبعوث» و مشتقات دیگر آن مانند «امت مبعوث» و «بعثت مردم» به یکی از مهمترین مفاهیم الهامبخش و مورد توجه اصحاب فکر و قلم تبدیل شده است. بهویژه ساعاتی پس از اعلام خبر شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی، جوشش و پیوند وثیق امام و امت که تجلی آن، خروش پرشکوه، حماسهآفرین و دشمنشکن مردم در خیابانها بود، بیش از هر چیز توجه اصحاب تامل و اندیشه را به تعبیر بلیغ «ملت مبعوث» و صدق وقوع آن معطوف ساخت. حالا هر روز و هر شب در نقطه نقطه جغرافیای پهناور ایران، شاهد تجلیات تازهای از بعثت شکوهمند ملت و تزاید اوراق زرین دیگر بر تارک پرافتخار تاریخ این مرز و بوم هستیم.
به نظر میرسد یکی از مفاهیم مهمی که با تعبیر «ملت مبعوث» پیوندی وثیق و معنادار برقرار میکند، «توحید اجتماعی» است. بدینمعنا ملت معتقد و خداشناس ایران در سایه تمسک به سیره رهبران حنیف خود، خروشی عظیم و بینظیر را در جایجای ایران اسلامی آغاز کردهاند و از این رهگذر، ضمن نمایش وحدت و انسجام موحدانه خود، به نفی سلطه طاغوت و فرعونهای تبهکار زمان خویش پرداختهاند.
برای بسط و تبیین بیشتر این محور، به سراغ حجتالاسلام محمد عربصالحی، رئیس پژوهشکده حکمت و دینپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و عضو هیات علمی گروه منطق فهم دین این پژوهشگاه رفتیم و با او در این زمینه هم کلام شدیم. عربصالحی مولف کتاب «توحید اجتماعی با تاکید بر قرآن و اندیشههای آیتالله خامنهای» است که سال گذشته در سی و ششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران رونمایی شد.
در ادامه، مشروح این گفتوگو را از نظر میگذرانید:
تسنیم: از منظر شما خروش مصمم و معنادار مردم در خیابانها و یا به تعبیر رهبر شهید انقلاب اسلامی «بعثت ملت» چه نسبتی با «توحید اجتماعی» پیدا میکند؟
عربصالحی: بسم الله الرحمن الرحیم. برای پاسخ به پرسش شما ابتدا باید معنای توحید اجتماعی روشن شود. همه متدینین و طرفداران ادیان گوناگون، قبول دارند که مهمترین و محوریترین آموزههای انبیاء (علیهمالسلام) و ادیان الهی، توحید بوده است. تقریبا در مورد تمام انبیاء (علیهمالسلام) -چه آنهایی که در قرآن آمده و چه آنهایی که در کتب تاریخی آمده- میتوان گفت که اولین دعوتشان دعوت به توحید بوده است. همچنین نخستین کسانی که مخالف انبیاء (علیهمالسلام) و دعوت آنها بودند فرعونها و طاغوتهای زمان خویش به شمار میآمدهاند. پیامبر اکرم (صلیالله علیه و آله) با جمله «قولوا لا اله الا الله تفلحوا» دعوت خویش را آغاز کرد و از همان ابتدا طاغوتیان، قلدرها و کسانی که مردم را به استثمار کشیده بودند، در مقابل دعوت ایشان ایستادند، همانگونه که پیش از ایشان هم در مقابل دعوت دیگر انبیاء الهی مقاومت شده بود.
توحید یک امر فردی صرف نیست، بلکه اجتماعی است
اینک میتوان پرسید که مگر در ذات توحید، چه چیزی نهفته است که وقتی میگوییم به خدا اعتقاد داشته باشید، عدهای اینگونه به مخالفت برمیخیزند؟ اگر توحید یک امر نظری صرف بود و به اعتقاد و رفتارهای فردی ما اختصاص داشت، پس چرا طاغوتهای زمان باید اینگونه با آن دربیفتند؟ اینکه ما میگوییم توحید، امری اجتماعی است، حرف جدیدی نیست؛ بلکه توحید اجتماعی در ذات دعوت انبیاء (علیهمالسلام) وجود داشته است. شما به آیات نورانی قرآن کریم در خصوص توحید دقت کنید، تمامی این آیات، دو سویه دارند؛ یک سویه اثباتی که شامل اعتقاد به خداست و یک سویه سلبی که بر مبنای آن، باید به نفی غیرخدا پرداخت. تعبیر شریف «لا اله الا الله» را در نظر بگیرید؛ ابتدا به نفی همه طاغوتها و فرعونها میپردازد و سپس میگوید فقط باید به خدا باور داشته باشید. آنچه که باید در جان و رفتار شما جاری باشد، خداست؛ «أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوت» و نیز «وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاه».
توحید اجتماعی به معنای حاکمیت خداوند بر زیست اجتماعی بشر است
ممکن است بسیاری از افراد، موحد اصطلاحی محسوب شوند و به یگانگی خدا اعتقاد داشته باشند اما این صرفا در سطح اعتقاد باقی بماند؛ مثل بعضی از صوفیها. یا اینکه نهایتا در اعمال فردی انسان تبلور پیدا کند؛ مانند بسیاری از ما مسلمانها. با وجود این، ممکن است خداوند در بعد اجتماعی و در زیست اجتماعی انسانها حاکم نباشد. توحید اجتماعی به معنای حاکمیت توامان خداوند -از حیث نظری و عملی- بر زیست اجتماعی بشر است. اینطور نیست که صرفا اعتقاد و اعمال فردی، تابع خدای متعال و اوامر او باشد، بلکه خداوند باید در زیست اجتماعی و در تمام روابط اجتماعی ما نیز حاکم باشد. هم در بعد نظری -یعنی قوانینی که به ما میگوید در این بعد چه باید کرد- و هم در بعد عملی باید خدای متعال، حاکم باشد.
مهمترین درد کشورهای اسلامی فقدان توحید اجتماعی است
تسنیم: با این توصیف، به نظر میرسد که اکنون یکی از جدیترین مسائل گریبانگیر کشورهای اسلامی منطقه، عدم باور و التزام به توحید اجتماعی است.
عربصالحی: متاسفانه همینطور است. اکنون مهمترین درد جوامع اسلامی این است که توحید آنها از نوع توحید اجتماعی و قرآنی نیست؛ یعنی خدا در زیست اجتماعی جوامع اسلامی حاکم نیست، افراد در این جوامع به خدا اعتقاد ذهنی دارند و ممکن است اعمال فردیشان هم تابع خداوند باشد اما در زیست اجتماعی خود، زیر یوغ فرعونهای زمان زندگی میکنند و فیالمثل، به فرعون زمان ما ترامپ وابسته هستند. از آنجا که اینها در بعد اجتماعیشان، تصمیمگیرنده نیستند و خدای متعال بر این بعدشان حاکم نیست، در نتیجه طاغوتها، فرعونها و مستکبران زمان بر آنها حکومت میکنند. حالا ببینید یکی از معدود کشورها و امتهایی که آمده و توحید را در بعد اجتماعی -هم از حیث نظر و هم از حیث عمل- حاکم دانسته، ایران اسلامی است. البته برای پیاده شدن توحید عملی در جامعه، به زمان و هزینه بیشتری نیاز است.
ملت مبعوث ایران در خیابان توحید اجتماعی را پیادهسازی میکنند
از ابتدای انقلاب اسلامی تا به امروز، همواره فریاد امام خمینی (ره) و مردم انقلابی این بوده است که ما در حیطه روابط اجتماعی زیر یوغ هیچ مستکبر و طاغوتی نمیرویم و تنها خدا را حاکم بر زیست اجتماعیمان میدانیم. در این شبهای قدر انقلاب که امت اسلامی و امت شیعه در ایران مبعوث شدهاند، مردم در حال پیادهسازی توحید اجتماعی هستند و فریاد میزنند که ما در روابط اجتماعی خود و در زیست اجتماعیمان هم خدا را میخواهیم، هرگز زیر بار غیر از خدا نمیرویم و در دهن مستکبران میزنیم، در دهن ترامپ میزنیم، رئیسجمهور فاسد و قمارباز ایالات متحده آمریکا نمیتواند در ابعاد زیست اجتماعی ما دخالت کند، او حق ندارد برای ما تعیین تکلیف کند، بزرگترین فرعون و طاغوت زمانه نمیتواند برای ما رهبر تعیین کند. این فریادها به مشت محکم ملت انقلابی ایران تبدیل شده و مرتب به ترامپ تو دهنی میزند، این همان توحید اجتماعی است؛ یعنی ما غیر از خدا را نمیخواهیم، میخواهیم آزاده و مستقل زندگی کنیم، میخواهیم زیر چتر قوانین الهی و در سایه لطف و عنایت خداوند متعال زیست کنیم، ما هرگز نمیپذیریم که کسی غیر از خدا بر بعد اجتماعی زندگیمان حاکم باشد.
نصرت الهی با توحید اجتماعی نازل میشود
همانگونه که پیشتر هم اشاره کردم، تمام مفسرین و طرفداران ادیان الهی قبول دارند که محوریترین، مهمترین و برترین آموزه ادیان، توحید است. علامه طباطبایی (ره) در تفسیر المیزان میفرماید که «سراسر قرآن، تفسیر توحید و تمام آیات قرآن بر محوریت توحید است.» دقت بفرمایید! ظاهر این جمله آسان به نظر میرسد اما به طور کلی، تفسیر المیزان از ابتدا تا انتها اینچنین است که انسان بدون تأمل و تفکر به عمق معارف نهفته در آن پی نمیبرد. علامه طباطبایی (ره) میفرماید که تمام آموزهها و آیات قرآن کریم، حول محور توحید استوار است. وقتی توحید، بالذات اجتماعی شد، دیگر در مقام عمل، نه جایی برای مستکبران باقی میماند و نه جایی برای بعضی صوفیها که میگویند با خدا باش، دنیا را آب ببرد شما را خواب ببرد! زیرا اگر موحد باشید، نمیتوانید نسبت به زیست اجتماعی و ابعاد اجتماعی زندگی خود بیتفاوت باشید و در آن ساحت هم باید توحید و خدا حاکم باشد. وقتی تمام آموزهها حول محور توحید بنا شد، خدای متعال میفرماید: «ان تنصرالله ینصرکم». اگر ما صرفا از حیث فردی، ذهنی و اعتقادی موحد باشیم، نصرت الهی شکل نمیگیرد؛ زیرا نصرت و یاری خداوند، هنگامی محقق میشود که وارد اجتماع شویم و اجازه ندهیم غیر از خدا بر اجتماعاتمان حاکم باشد. اگر توحید اجتماعی را در مقام عمل، درون اجتماع و زیست اجتماعیمان پیاده کنیم، نصرت الهی محقق میشود. وقتی ما خدای متعال را یاری کنیم، قطعا خداوند تبارک و تعالی هم «ینصرکم و یثبت اقدامکم» را انجام میدهد. عین آنچه که مردم ایران این روزها و شبها در خیابانها انجام میدهند.
تسنیم: بنابراین میتوان گفت آنچه این روزها و شبها در اجتماعات پرشور خیابانی توسط ملت بزرگ و حماسهآفرین ایران در حال رقم خوردن است، تبلوری از توحید اجتماعی است؟
موحدان واقعی را میتوان در اجتماعات شبانه مردم پیدا کرد
عربصالحی: یقینا همینطور است. آنچه ملت مبعوث ایران در حال انجام آن است، قدم نهادن در بعد اجتماعی توحید است. اگر ما میخواهیم موحدان واقعی را پیدا کنیم، باید در خیابانها و تجمعات شبانه مردمی حضور یابیم. در این اجتماعات پرشور و حماسهآفرین، میبینید که مردم چگونه از همه چیز خود گذشتهاند و یکصدا میگویند که ما خدا را میخواهیم، زیر بار استکبار نمیرویم و فرعون زمان را نفی میکنیم. قطعاً اگر مردم در این مسیر، محکم و ثابتقدم باقی بمانند، خدای متعال هم کمک میکند و نصرت الهی خویش را نازل میسازد.
پیام توحید اجتماعی ملت مبعوث میتواند به کشورهای دیگر هم صادر شود
چشمانداز ملت مبعوث، نشان میدهد که پیام توحید اجتماعی که در ذات ادیان، آیات الهی و در بطن توحید قرار دارد، میتواند آرام آرام به کشورهای دیگر هم صادر شود؛ چنان که ما نشانههایش را دیدهایم و میبینیم بسیاری از کشورها از بعثت مردم ایران الگو و الهام میگیرند. قطعاً این توحید اجتماعی، سرمنشاء حرکت بسیار عظیمی خواهد شد. دستکم در بدو امر، ممکن است مسلمانهایی که فکر میکنند توحید صرفاً به برگزاری نماز جماعتهای شلوغ با بلندگوهای عجیب و غریب در مساجد فاخر محدود میشود، از خواب غفلت بیدار و متوجه شوند که نه؛ اینگونه نیست؛ معنای موحد بودن این نیست؛ موحد بودن بدین معناست که نماز را به صحنه اجتماعی و در ساحت زیست اجتماعی بیاوریم. یک کشور اسلامی نباید فرمانبر طاغوتها و فرعونهای زمان خود باشد، متاسفانه اکنون برخی کشورها در منطقه ما گرفتار چنین وضعیتی شدهاند. پایگاههای نظامی که آمریکا از آنها علیه ما استفاده میکند، در کشورهای اسلامی واقعاند و این کشورها در حال اقدام علیه توحید، اسلام و تشیع هستند. بنابراین مشخص میشود که کشورهای مزبور، فاقد توحید اجتماعیاند. ما پیش از این میگفتیم که کشورهای عربی، پایگاه و در خدمت ایالات متحده آمریکا هستند، اما کسی باور نمیکرد، حالا میبینیم که آمریکا همهکاره این کشورهاست و سرانشان تقریباً هیچکارهاند. موشکها و جنگندههای آمریکایی از سراسر کشورهای عربی پرواز و علیه جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای اسلامی عملیات میکنند. اگر مردم آرام آرام بیدار شوند، بیداریشان میتواند به کشورهای غیراسلامی هم سرایت کند و در نتیجه، امت عظیمی را در سراسر جهان مبعوث سازد.
خون امام شهید امت بعثت عظیم ملت ایران را سامان بخشید
من معتقدم تاثیر خون ولی خدا، تاثیر خون نائب برحق امام زمان (عجلالله) که مظلومانه و به ناحق ریخته شد و بعثت عظیم ملت ایران را سامان بخشید، میتواند آرام آرام به دیگر کشورهای اسلامی، ملل مستضعف دنیا و حتی به قلب اروپا و آمریکا هم تسری یابد و زمینهساز بعثت مردم شود. شرطش ایستادگی و استقامت ماست؛ اگر استقامت بورزیم، نصرت الهی نازل خواهد شد، اگر خدای متعال را یاری کنیم، نصرت الهی ظاهر شده و زمینه برای ظهور امام عصر (عجلالله) فراهم میشود. کما اینکه در دعای افتتاح هم آمده است «یعبدک لا یشرک بک شیئاً»؛ یعنی کار به جایی برسد که ایشان نیز بتوانند عبادت واقعی و توحید حقیقی را در جامعه حاکم سازند. نعوذ بالله خود امام زمان (عجلالله) که مشکل عبادت و شرک ندارند، پس چرا چنین تعبیری در دعا آمده است؟ به خاطر اینکه ایشان باید توحید اجتماعی را به معنای تام و تمامش در جامعه پیاده سازند. بعد اجتماعی بشر باید مقابل طاغوتها بایستد و به آنها نه بگوید. امیدواریم چنین روزی دور نباشد، به شرط آنکه ما استقامت بورزیم.
انتهای پیام/